Γλώσσα εξουσίας

«Η γλώσσα είναι το τέλειο εργαλείο για μια αυτοκρατορία». Το είχε πει κάποτε

στη βασίλισσα Ισαβέλα της Ισπανίας ένας από τους συμβούλους της. Σήμερα, οι

αυτοκρατορίες μπορεί να έδυσαν, αλλά η γλώσσα παραμένει ένα αναπόσπαστο όργανο

της εξουσίας.

ΟΙ ομιλούμενες γλώσσες φθίνουν ολοένα και περισσότερο. Από τις 6.500 που

ομιλούνται σήμερα, οι μισές βρίσκονται σε κίνδυνο ή βαίνουν προς τον αφανισμό.

Όμως, νεόκοποι ιμπεριαλιστές και επαναστάτες έχουν μετατρέψει τη γλώσσα σε

βασικό όπλο του πολιτικού οπλοστασίου τους.

ΚΙΝΑ – ΧΟΝΓΚ ΚΟΝΓΚ

Η Κίνα θέλει να εξοστρακίσει από το Χονγκ Κονγκ οτιδήποτε θυμίζει τους Άγγλους

αποικιοκράτες, μαζί και την αγγλική γλώσσα, από τα σχολεία. Στην Καλιφόρνια η

απόπειρα να διδάσκεται στα σχολεία η εμπόνικς, η γλώσσα των Μαύρων, προκαλεί

θύελλα μεταξύ των Αμερικανών. Στο Κεμπέκ οι γαλλόφωνοι έρχονται σε σύγκρουση

με τους αγγλόφωνους.

Διαδεδομένη είναι η άποψη ότι η σύγκρουση των πολιτισμών τείνει να

υποκαταστήσει την παλιά αντίθεση μεταξύ εθνικών κρατών, γράφει η «Κρίστιαν

Σάιενς Μόνιτορ». Με την ίδια λογική θα μπορούσε να μιλήσει κανείς για

σύγκρουση γλωσσών, αφού η γλώσσα είναι ο κύριος φορέας πολιτισμού.

Οι μάχες δίνονται σε πολλά μέτωπα: από εθνότητες που επανέρχονται σε παλιές

διαλέκτους αναζητώντας μια διακριτή ταυτότητα, αλλά και από υπέρμαχους της

πολιτικής ορθότητας που εξυφαίνουν μια πολύπλοκη γλώσσα ευφημισμών.

Πολλές από αυτές τις μάχες είναι καθαρά σημειολογικές: αυτός που για κάποιους

είναι τρομοκράτης για άλλους είναι αγωνιστής της ελευθερίας. Όμως, η πολιτική

της γλώσσας είναι κάτι βαθύτερο. Πολλές εθνότητες εξαρτούν από αυτήν την

ύπαρξή τους.

ΔΥΣΚΟΛΟΣ ΔΙΑΧΩΡΙΣΜΟΣ

Ανάμεσα στη γλώσσα και την πολιτιστική ταυτότητα είναι δύσκολος ο διαχωρισμός.

Οι αυτονομιστές του Κεμπέκ θεωρούν εισβολή την πληθώρα αγγλικών λέξεων που

εισρέουν στο λεξιλόγιό τους. Και ελπίζουν να αποτρέψουν την αφομοίωσή τους από

τους αγγλόφωνους που τους πολιορκούν.

Κάποτε, τα κύματα μεταναστών από την Ανατολική Ευρώπη έσπειραν φόβους στις ΗΠΑ

πως θα γίνουν μια γλωσσική Βαβέλ. Και προκάλεσαν δύο αντίρροπες τάσεις: μια

προς την ξενοφοβία και μια προς την ανοχή. Σήμερα, αυτή η ανοχή δοκιμάζεται

από την απόφαση των σχολείων του Όκλαντ της Καλιφόρνιας να αναγνωρίσουν ­ και

να διδάξουν ­ ως ισότιμη με την αγγλική τη γλώσσα εμπόνικς, που μιλούν οι

Μαύροι και που οι ρίζες της φτάνουν στους προγόνους τους στην Αφρική.

ΣΤΗ ΔΥΤΙΚΗ ΕΥΡΩΠΗ

Στη Δυτική Ευρώπη επικρατεί σχετική γλωσσική σταθερότητα. Οι Βάσκοι μιλούν τη

δική τους γλώσσα και οι Βορειοϊρλανδοί χρησιμοποιούν μερικές φορές τη γαελική

ως γλωσσική διαχωριστική γραμμή από τους αγγλόφωνους κατακτητές.

Εκεί όπου τα πράγματα γίνονται πιο περίπλοκα είναι στην Ανατολική Ευρώπη. Οι

αλβανόφωνοι του Κοσσυφοπεδίου διαμαρτύρονται ότι οι σερβικές αρχές δεν τους

επιτρέπουν να διδαχθούν τη γλώσσα τους. Οι εθνοτικές διαφορές μεγεθύνθηκαν με

τον πόλεμο στην πρώην Γιουγκοσλαβία. Στην προσπάθειά του να αποσχιστεί η

Κροατία, ο Κροάτης πρόεδρος Φράνιο Τούτζμαν έκανε το παν για να προωθήσει την

κροατική γλώσσα. Οι εθνικιστές ισχυρίζονται ότι η σερβική πλειοψηφία είχε

επιβάλει την πρόσμιξη σερβικών λέξεων στην κροατική γλώσσα, δημιουργώντας την

υβριδική σερβοκροατική.