Ο ΟΜΟΤΙΜΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ LSΕ ΜΙΛΑΕΙ ΣΤΑ «ΝΕΑ»

Έχει νεοφιλελεύθερο χαρακτήρα η τωρινή παγκοσμιοποίηση

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ: ΦΑΙΔΩΝ Γ. Λ. ΚΥΔΩΝΙΑΤΗΣ   | ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ: 25/06/2007 07:00 |
 Έχει νεοφιλελεύθερο  χαρακτήρα η τωρινή  παγκοσμιοποίηση
O Νίκος Μουζέλης είναι ομότιμος καθηγητής Κοινωνιολογίας στο London School of Εconomics. Πέρα από την πλούσια διδακτική του εμπειρία στο εξωτερικό, συμμετείχε στην πρώτη μεταδιδακτορική επιτροπή για τη μεταρρύθμιση της ανώτατης παιδείας στην Ελλάδα και υπήρξε ιδρυτικό μέλος της Ένωσης για τη Μελέτη της Σύγχρονης Ελλάδας. Σήμερα διατελεί Πρόεδρος του Επιστημονικού Συμβουλίου της Ακαδημίας της ΓΣΕΕ και ιδρυτικό μέλος και Πρόεδρος της Ένωσης Πολιτών για την ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ. Ανάμεσα σε άλλες διακρίσεις, είναι και επίτιμος διδάκτωρ του Πανεπιστημίου της Κρήτης. Έχει γράψει πολλά βιβλία, ενώ έχει δημοσιεύσει πληθώρα άρθρων σε διεθνή ακαδημαϊκά περιοδικά. Ο ίδιος θεωρεί ότι το πρόβλημα δεν είναι η ίδρυση ή όχι των μη κρατικών πανεπιστημίων, αλλά η δημιουργία ενός αυστηρού ρυθμιστικού πλαισίου και χαρακτηρίζει φορμαλιστικό και δονκιχωτικό τον στόχο της μη αναγνώρισης. Ακόμα, μας μιλάει για τους μύθους της παγκοσμιοποίησης.

Πώς βλέπετε την πιθανή ίδρυση μη κρατικών πανεπιστημίων;

Νομίζω πως ο προβληματισμός για τα μη κρατικά πανεπιστήμια πήρε λάθος κατεύθυνση. Το πρωταρχικό πρόβλημα στη σημερινή συγκυρία δεν είναι αν τα μη κρατικά πανεπιστήμια είναι επιθυμητά ή όχι. Το πρόβλημα είναι αν είναι δυνατόν να απαγορεύσουμε την ίδρυσή τους. Η απάντηση είναι πως η απαγόρευση δεν είναι δυνατή- εκτός και αν αποφασίσουμε να βγούμε από την Ε.Ε. Εξηγούμαι: η κύρια μορφή που θα πάρει η μη κρατική ανώτατη εκπαίδευση στη χώρα μας σχετίζεται με τα πολυάριθμα Κέντρα Ελευθέρων Σπουδών (ΚΕΣ). Τα ΚΕΣ συνήθως λειτουργούν σαν παραρτήματα ξένων πανεπιστημίωνκυρίως αγγλικών. Σ΄ αυτά τα κέντρα μετά από φοίτηση ενός ή δύο ετών, οι σπουδαστές μπορούν να τελειώσουν τις σπουδές τους στο κυρίως πανεπιστήμιο. Το ελληνικό κράτος, με βάση την ευρωπαϊκή νομοθεσία,
Δεν υπάρχει αμφιβολία πως, σε γενικές γραμμές, η τωρινή παγκοσμιοποίηση έχει έναν νεοφιλελεύθερο χαρακτήρα. Και αυτό υπό την έννοια πως οι θεσμοί που ρυθμίζουν την παγκόσμια οικονομία στοχεύουν περισσότερο στη μέγιστη παραγωγή πλούτου και λιγότερο στη δίκαιη κατανομή του
δεν μπορεί να μην αναγνωρίσει τα επαγγελματικά δικαιώματα που απορρέουν από διπλώματα ευρωπαϊκών πανεπιστημίων που αποκτήθηκαν μέσω της οδού των ΚΕΣ. Αν έτσι έχουν τα πράγματα, το ουσιαστικό πρόβλημα δεν είναι η μη αναγνώριση των ΚΕΣ, αλλά η δημιουργία ενός αυστηρού ρυθμιστικού πλαισίου ούτως ώστε αυτά να πληρούν συγκεκριμένες προϋποθέσεις λειτουργίας. Όσο η έμφαση δίνεται στον φορμαλιστικό, δονκιχωτικό στόχο της μη αναγνώρισης, ο πολύ πιο ουσιαστικός στόχος της ρύθμισης αγνοείται- και τα ΚΕΣ θα εξακολουθούν να λειτουργούν με τον άναρχο και απαράδεκτο τρόπο που λειτουργούν σήμερα.

Το απότομο...
άνοιγμα των παγκόσμιων αγορών στη δεκαετία του ΄70 σε συνδυασμό με τις νέες τεχνολογίες, οδήγησαν σε μια έντονη ανισορροπία μεταξύ εργασίας και εργοδοσίας
Κάποια στιγμή είχατε υποστηρίξει τον διορισμό ενός μόνιμου υφυπουργού Παιδείας. Πιστεύετε ακόμα ότι μια τέτοια λύση θα μπορούσε να αποδώσει;

Δεν θυμάμαι να είχα ποτέ υποστηρίξει κάτι τέτοιο. Αυτό που έχω υποστηρίξει (βλ. Κ. ΒΗΜΑ, 27-11-2005) είναι η ανάγκη μιας ισχυρής ανεξάρτητης αρχής για τα πανεπιστήμια που θα έβγαζε τις εκπαιδευτικές μεταρρυθμίσεις από το πλαίσιο του κομματικού φουτμπόλ, από το «ράβε- ξήλωνε» του εκάστοτε υπουργού Παιδείας, από την λαϊκιστική κομματική νοοτροπία που συστηματικά θυσιάζει αναγκαίες δομικές αλλαγές στον βωμό της ψηφοθηρίας.

Σε ό,τι αφορά το θέμα των μη κρατικών πανεπιστημίων, μια ανεξάρτητη αρχή θα μπορούσε να δημιουργήσει και να επιβλέπει την εφαρμογή ενός ρυθμιστικού πλαισίου το οποίο θα ήταν υποχρεωμένα να ακολουθούν τα ΚΕΣ, καθώς και κάθε άλλο ανώτατο εκπαιδευτικό, μη κρατικό, μη κερδοσκοπικό ίδρυμα. Το πρόσφατο βιβλίο του Νίκου Αλιβιζάτου («Πέρα από το 16», Μεταίχμιο, 2007) αναλύει με διεισδυτικό και πειστικό τρόπο τη λειτουργία ενός τέτοιου θεσμού.

Πρόσφατα δώσατε μια ομιλία όπου μιλήσατε για μύθους σχετικά με την Παγκοσμιοποίηση.Θεωρείτε ότι έχει κυριαρχήσει ξεκάθαρα και ανεπίστρεπτα ένα νεοφιλελεύθερο μοντέλο στην παγκόσμια οικονομία ή μήπως η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη;

Δεν υπάρχει αμφιβολία πως, σε γενικές γραμμές, η τωρινή παγκοσμιοποίηση έχει έναν νεοφιλελεύθερο χαρακτήρα. Και αυτό υπό την έννοια πως οι κύριοι θεσμοί που ρυθμίζουν την παγκόσμια οικονομία στοχεύουν περισσότερο στη μέγιστη παραγωγή πλούτου και λιγότερο στη δίκαιη κατανομή του. Είναι κυρίως γι΄ αυτόν τον λόγο που οι ενδοκρατικές και διακρατικές ανισότητες αυξάνονται σήμερα κατά γεωμετρικό τρόπο.

Από την άλλη μεριά όμως, η θέση της Αριστεράς πως ο παραγόμενος πλούτος δεν διαχέεται καθόλου προς τη βάση της παγκόσμιας κοινωνικής πυραμίδας, δεν ευσταθεί- πρόκειται περί μύθου. Γιατί ενώ στο πλαίσιο της παγκοσμιοποίησης οι πλούσιοι γίνονται πλουσιότεροι, οι πολύ φτωχοί δεν γίνονται φτωχότεροι. Λόγω της ραγδαίας ανάπτυξης της Κίνας και της Ινδίας το ποσοστό των ανθρώπων που ζουν κάτω από το όριο της απόλυτης φτώχειας αρχίζει να μειώνεται σημαντικά. Έτσι, ενώ το 1970 αυτό το ποσοστό ήταν 38%, το 1992 κατέβηκε στο 25% περίπου (βλ. Μ. Wolf, Why globalization works, 2004, σελ. 158-

163). Άρα η αριστερή θέση πως ο παραγόμενος παγκόσμιος πλούτος δεν διαχέεται καθόλου προς τη βάση της κοινωνικής πυραμίδας δεν ευσταθεί. Βέβαια σε χώρες (κυρίως αφρικανικές) που δεν διαθέτουν κατάλληλες υποδομές, παρατηρούμε μείωση παρά αύξηση της απόλυτης φτώχειας. Επιπλέον, δεν υπάρχει αμφιβολία πως στις σημερινές τεχνολογικές συνθήκες, ένα λιγότερο νεοφιλελεύθερο, πιο σοσιαλδημοκρατικό σύστημα παγκόσμιας διακυβέρνησης θα μπορούσε να εξαλείψει παντελώς το φαινόμενο της απόλυτης φτώχειας, δηλαδή την κατάσταση όπου ένα σημαντικό ποσοστό του πληθυσμού της γης ζει σε συνθήκες υποσιτισμού, έλλειψης
Δεν υπάρχει
...τίποτα το εγγενές καλό στην κρατική επιχείρηση (όπως ισχυρίζεται η συμβατική Αριστερά), ή το εγγενές κακό (όπως ισχυρίζεται η νεοφιλελεύθερη Δεξιά)
καθαρού νερού, μεγάλης παιδικής θνησιμότητας και πολύ χαμηλού προσδοκώμενου ορίου ζωής.

Ένας άλλος ευρέως διαδεδομένος μύθος είναι πως σήμερα το κράτοςέθνος περιθωριοποιείται και πως μακροπρόθεσμα θα εκλείψει παντελώς. Βέβαια, είναι αλήθεια πως το κράτος χάνει λειτουργίες στο εσωτερικό της επικράτειας. Από την άλλη μεριά όμως αποκτά νέες λειτουργίες στην παγκόσμια αρένα. Και είναι ακριβώς γι΄ αυτόν τον λόγο που, στην ύστερη νεωτερικότητα, η κρατική μηχανή (σε ό,τι αφορά υλικούς και ανθρώπινους πόρους) δεν μικραίνει αλλά μεγαλώνει. Άρα αυτό που σταδιακά εκλείπει δεν είναι το κράτος αλλά ο κρατισμός: δηλαδή η ικανότητα των κρατικών ελίτ να ελέγχουν εντός των εθνικών συνόρων τις κινήσεις κεφαλαίων, την εγκληματικότητα, τις αυξανόμενες ανισότητες κ.λπ.

Υπάρχει εναλλακτική και ρεαλιστική λύση στις ιδιωτικοποιήσεις; Το κράτος μπορεί να πετύχει ως επιχειρηματίας ή έστω παραγωγός αξιόπιστων υπηρεσιών;

Νομίζω πως σε περιπτώσεις όπου οι ιδιωτικοποιήσεις οδηγούν σε φθηνότερες ή/ και σε καλύτερες υπηρεσίες προς τους καταναλωτές, τότε είναι αναγκαίες. Φτάνει βέβαια να γίνονται κατά τέτοιον τρόπο που να μην ακυρώνουν τα κεκτημένα δικαιώματα των εργαζομένων. Υπάρχουν όμως περιπτώσεις όπου οι ιδιωτικοποιήσεις χειροτερεύουν αντί να καλυτερεύουν τα πράγματα. Παράδειγμα: η ιδιωτικοποίηση των σιδηροδρόμων στη Μεγάλη Βρετανία. Άρα το ερώτημα δεν μπορεί ν΄ απαντηθεί με ένα ναι ή με ένα όχι. Δεν υπάρχει τίποτα το εγγενές καλό στην κρατική επιχείρηση (όπως ισχυρίζεται η συμβατική Αριστερά), ή το εγγενές κακό (όπως ισχυρίζεται η νεοφιλελεύθερη Δεξιά). Το ουσιαστικό πρόβλημα είναι κάτω από ποιες συνθήκες οι ιδιωτικοποιήσεις κρατικών επιχειρήσεων συμβάλλουν στο γενικό συμφέρον της χώρας και κάτω από ποιες συνθήκες δεν συμβάλλουν.

όλες οι τελευταίες ειδήσεις