Τι είναι αυτό που βλέπουμε στο Κυπριακό τις τελευταίες μέρες; Είναι απλώς μια νέα περίοδος κινητικότητας ή μπορεί αυτή τη φορά να οδηγήσει και κάπου; Υπάρχει έντονο παρασκήνιο, όπως υπάρχει προσπάθεια από τα Ηνωμένα Εθνη και τις Βρυξέλλες, να στηθεί ξανά μια διαδικασία, αλλά δεν υπάρχει ακόμη το βασικό: συμφωνία για το από πού αρχίζει και πού πρέπει να οδηγήσει.
Η προσωπική απεσταλμένη του γενικού γραμματέα του ΟΗΕ, Μαρία Ανχελα Ολγκίν, συνεχίζει τις επαφές της, με στόχο μια νέα άτυπη συνάντηση 5+1, πιθανότατα στα τέλη Ιουλίου ή μέσα στον Αύγουστο.
Το πρόβλημα είναι ότι οι δύο πλευρές εξακολουθούν να ξεκινούν από διαφορετικό σημείο: η Λευκωσία μιλά για επανέναρξη από εκεί όπου σταμάτησαν οι συνομιλίες το 2017, ενώ η Αγκυρα επιμένει σε διαπραγμάτευση μεταξύ «δύο κυρίαρχων και ίσων κρατών». Η ειδοποιός διαφορά είναι ότι η θέση της Λευκωσίας βρίσκεται εντός του συμφωνημένου πλαισίου, ενώ εκείνη της Αγκυρας όχι μόνο βρίσκεται εκτός, αλλά και το καταργεί.
Ο Τουφάν Ερχιουρμάν μπορεί να εμφανίζεται πιο ανοικτός σε ομοσπονδιακή λύση – και μάλλον είναι – , αλλά χωρίς τη συγκατάθεση της Αγκυρας η τουρκοκυπριακή πλευρά δύσκολα μπορεί να μετακινηθεί στα ζητήματα που θα κρίνουν τη διαδικασία. Αυτό ακριβώς κάνει τόσο σημαντική την παρέμβαση της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν. Η πρόεδρος της Κομισιόν μίλησε για «ανανεωμένη δυναμική» και ανακοίνωσε τον διορισμό του εκτελεστικού αντιπροέδρου της Επιτροπής, Ραφαέλε Φίτο, ως ειδικού εκπροσώπου για το Κυπριακό. Ο Φίτο θα συνεργάζεται με την Ολγκίν, χρησιμοποιώντας τα πολιτικά και οικονομικά εργαλεία που διαθέτει η Ευρωπαϊκή Ενωση.
Το παρασκήνιο και τα συμφέροντα
Εδώ βρίσκεται και το πραγματικό παρασκήνιο. Η Τουρκία θέλει πρόοδο σε τρία μέτωπα: συμμετοχή στο ευρωπαϊκό αμυντικό πρόγραμμα SAFE, διευκολύνσεις στις θεωρήσεις εισόδου και αναβάθμιση της τελωνειακής ένωσης. Η Λευκωσία επιχειρεί να συνδέσει αυτά τα αιτήματα με ουσιαστικές κινήσεις της Αγκυρας στο Κυπριακό. Η βασική της θέση είναι ότι δεν μπορούν να δοθούν ευρωπαϊκά ανταλλάγματα, απλώς και μόνο επειδή η Τουρκία δέχεται να καθίσει σε μία άτυπη συνάντηση.
Η Αγκυρα χαρακτήρισε τον διορισμό Φίτο «εσωτερική υπόθεση της ΕΕ», και κατηγόρησε την Ενωση ότι έχασε την αμεροληψία της από το 2004 και κάλεσε τον νέο εκπρόσωπο να βοηθήσει, ώστε η Ευρώπη να αποδεχθεί ότι λύση μπορεί να υπάρξει μόνο μέσα από συνομιλίες μεταξύ δύο κυρίαρχων κρατών. Σκληρότερη ήταν η αντίδραση του κατοχικού καθεστώτος, το οποίο χαρακτήρισε την κίνηση μονομερή και προκλητική και δήλωσε ότι δεν θεωρεί τον Φίτο συνομιλητή του.
Η κυρίαρχη εκτίμηση που διαμορφώνεται στη Λευκωσία είναι ότι ένα παράθυρο ίσως ανοίγει, αλλά μόνο επειδή η Τουρκία χρειάζεται σήμερα περισσότερο την Ευρώπη. Κι αυτό δεν σημαίνει ότι η Αγκυρα αποφάσισε να επιστρέψει στη βάση λύσης του ΟΗΕ ή ότι θέλει να διαπραγματευτεί εντίμως· μπορεί εξίσου να επιχειρήσει να ανταλλάξει την κινητικότητα με ευρωπαϊκά οφέλη, χωρίς να αλλάξει τίποτα στην ουσία. Γνωρίζει, άλλωστε, ότι για τις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες η Τουρκία έχει τεράστια σημασία – κυρίως σε οικονομικό επίπεδο – και γι’ αυτό επιχειρεί να παρουσιάσει τη Λευκωσία, ως το πρόβλημα.
Γι’ αυτό και το πραγματικό τεστ δεν είναι αν θα γίνει η 5+1· είναι τι θα δεχθεί να συζητήσει εκεί η Τουρκία. Αν επιτρέψει να ξαναρχίσει η διαπραγμάτευση μέσα στο συμφωνημένο πλαίσιο, τότε το παράθυρο θα είναι πραγματικό. Αν επιμείνει στη νομιμοποίηση της διχοτόμησης, θα πρόκειται απλώς για ακόμη έναν γύρο έντονης κινητικότητας χωρίς κατεύθυνση. Και, όπως και οι προηγούμενες συναντήσεις 5+1, απλώς θα αποτύχει.
