Στον λογοτεχνικό κόσμο, οι κατηγορίες για χρήση τεχνητής νοημοσύνης (ΑΙ) βαρύνουν όλο και συχνότερα τους συγγραφείς με διαφορετικές αιτίες. Ο οίκος Hachette τον περασμένο Μάιο απέσυρε από τα αγγλικά βιβλιοπωλεία και ακύρωσε την αμερικανική έκδοση του μυθιστορήματος τρόμου «Shy Girl» με το οποίο η Μία Μπάλαρντ έκανε το λογοτεχνικό της ντεμπούτο, αφού κυκλοφόρησαν στο Διαδίκτυο φήμες ότι η συγγραφέας είχε βασιστεί στην τεχνητή νοημοσύνη.
Κάτι που η Μπάλαρντ το αρνείται. Το ίδιο διάστημα οι «New York Times» αμφισβήτησαν το βιβλίο του Στίβεν Ρόζενμπαουμ «The Future of Truth», μια σοβαρή μελέτη για το «πώς η τεχνητή νοημοσύνη αναδιαμορφώνει την πραγματικότητα», ότι περιείχε πολυάριθμα πλαστά αποσπάσματα, δημιουργημένα με χρήση γλωσσικών μοντέλων τεχνητής νοημοσύνης.
Ο συγγραφέας αναγνώρισε με μία συγγνώμη προς την εφημερίδα την πρακτική του, όταν οι «New York Times» απέδειξαν ότι το δοκίμιο για την τεχνητή νοημοσύνη ήταν γραμμένο με την υποστήριξη από ΑΙ.
Το πρόβλημα είναι ότι όχι μόνο η τεχνητή νοημοσύνη εκπαιδεύεται με βάση τα κείμενα που γράφουν οι άνθρωποι, αλλά και οι άνθρωποι επηρεάζονται υφολογικά στο γράψιμό τους από την τεχνητή νοημοσύνη, σε σημείο που αυτή η αλληλεπίδραση, όπως επισημαίνει η «Guardian», δημιουργεί ένα είδος γλωσσικού λαβύρινθου. Και είναι δύσκολο να πει κανείς με βεβαιότητα αν ένα συγκεκριμένο κείμενο έχει γραφτεί από τεχνητή νοημοσύνη ή όχι, εκτός αν ο συγγραφέας το παραδεχτεί.
Λέξεις και μοτίβα
Σε άρθρο του Axios.com για τον τρόπο που η τεχνητή νοημοσύνη επιδρά στη χρήση της αγγλικής γλώσσας και το σύγχρονο ύφος γραφής δημοσιεύονται οι παρατηρήσεις ερευνητών του γερμανικού Ινστιτούτου Μαξ Πλανκ για την Ανθρώπινη Ανάπτυξη, που ανέλυσαν 740.249 ώρες περιεχομένου: οι αγγλικές λέξεις που προτιμά το ChatGPT «delve» (εμβαθύνω), «meticulous» (σχολαστικός), «boast» (καυχιέμαι) και «comprehend» (κατανοώ), εμφανίζονται όλο και πιο συχνά στις καθημερινές μας συνομιλίες.
«Οι άνθρωποι συνηθίζουν αυτή την εξιδανικευμένη, πολύ προβλέψιμη μορφή γλώσσας. Ακόμη και όσοι δεν τη χρησιμοποιούν αρχίζουν να γράφουν περισσότερο όπως τα γλωσσικά μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης με σκοπό να προσαρμοστούν σε ένα ισχυρό ύφος γραφής που ασκεί επιρροή» λέει στο Axios ο Morteza Dehghani, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Νότιας Καλιφόρνιας USC που επιβλέπει τη μελέτη γύρω από το πώς η γλώσσα αμβλύνεται χάνοντας τη χροιά του προσωπικού ύφους που δίνουν τα άτομα όταν τη χρησιμοποιούν ξεχωριστά με τον τρόπο τους.
Υπάρχουν και άλλα μοτίβα που εμφανίζονται στα κείμενα ώστε να μπορούμε να διακρίνουμε τη διαφορά γλώσσας που χρησιμοποιεί ο αλγόριθμος ή ο ανθρώπινος νους: τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης λατρεύουν τα ουσιαστικά, αλλά φαίνεται να χρησιμοποιούν λιγότερο τις αντωνυμίες σε σχέση με τους ανθρώπους. Αυτό ίσως αντανακλά το γεγονός ότι δεν μιλούν τόσο πολύ για τον εαυτό τους ή για άλλους ανθρώπους, όπως κάνουμε εμείς ως κοινωνικά όντα.
Τους αρέσουν οι επιθετικοί προσδιορισμοί («η άβολη καρέκλα»), αλλά όχι οι κατηγορηματικοί («η καρέκλα ήταν άβολη»), ίσως επειδή προτιμούν να μεταδίδουν πληροφορίες σε μικρές, συμπυκνωμένες φράσεις, ενώ οι άνθρωποι συνηθίζουν να εμπλουτίζουν τον λόγο τους.
Τα διαφορετικά γλωσσικά μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης έχουν σαφείς ιδιαιτερότητες – θα μπορούσατε μάλιστα να τις ονομάσετε «διαλέκτους» διευκρινίζει ο συνεργάτης επιστημονικών βιβλίων της «Guardian» David Shariatmadari: το Gemini απολαμβάνει να λέει «here’ s a breakdown», ενώ το Deepseek συχνά απαντά με ένα χαρούμενο «Certainly!». Όταν καλείται να επιμεληθεί επίσημο αγγλικό κείμενο από διάφορα μέρη του κόσμου, η τεχνητή νοημοσύνη τείνει να το απλοποιεί και να το ομογενοποιεί σύμφωνα με ένα αγγλοαμερικανικό πρότυπο, σε μια διαδικασία που οι ερευνητές έχουν ονομάσει «πολιτισμική εξάλειψη» (cultural ghosting).
ΑΙ και λογοτεχνία
Θα μπορούσε να συμβεί αυτό και με τη λογοτεχνία; Και ένα μυθιστόρημα που θα έχει γραφτεί από αλγόριθμο να καταλάβει θέση ανάμεσα στα 100 καλύτερα όλων των εποχών; Ο Πίτερ Στόκγουελ, καθηγητής λογοτεχνικής γλωσσολογίας στο Πανεπιστήμιο του Νότιγχαμ, πιστεύει ότι η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να ανταποκριθεί στα βασικά, αλλά δεν μπορεί να φτάσει στα λογοτεχνικά ύψη. Και λέει ότι μπορούμε να σκεφτούμε τη γλώσσα ως μια σειρά επιπέδων.
Οι λέξεις βρίσκονται στο κατώτατο επίπεδο, ακολουθούν πιο πάνω φράσεις, προτάσεις, σύνθετες προτάσεις, μέχρι να φτάσουμε στο υψηλότερο επίπεδο στη δομή της αφήγησης. Η τεχνητή νοημοσύνη είναι πραγματικά καλή στα κατώτερα επίπεδα. Έχει μάθει καλό συντακτικό και έτσι όλα φαίνονται σωστά δομημένα και γραμματικά ορθά. Όμως, όσο πιο ψηλά ανεβαίνεις, αποδεικνύεται λίγη. Γι’ αυτό και η εξέλιξη μιας ιστορίας είναι ιδιαίτερα δύσκολο να αποδοθεί πειστικά από την τεχνητή νοημοσύνη.
Το μυστικό της εξαιρετικής γραφής παραμένει μυστικό – ακόμη και για τους ακαδημαϊκούς που τη μελετούν. Εχουμε όμως κάποια ιδέα για το πού μπορεί να καταλήγει το θέμα – και αυτό είναι η θεμελιωδώς κοινωνική μας φύση και, σε συνάρτηση με αυτήν, το γεγονός ότι είμαστε ανθρώπινη σάρκα, με εκρήξεις αδρεναλίνης, κύματα ντοπαμίνης, έχουμε επιθυμία για κοινωνική επαφή, όλα αυτά συγκεντρωμένα βρίσκουν έκφραση στη δομή της γλώσσας και στον τρόπο που τη χρησιμοποιούμε.
Κατά τον Πίτερ Στόκγουελ «ένα από τα βασικά στοιχεία είναι ότι τα σημερινά συστήματα τεχνητής νοημοσύνης δεν έχουν σώμα, δεν υπάρχουν στον κόσμο, οπότε δεν ξέρουν πώς είναι να ζεις στον κόσμο ως άνθρωπος».
Στην πραγματικότητα, η ικανότητά μας για καινοτομία μπορεί τελικά να είναι αυτό που διακρίνει πραγματικά την ανθρώπινη γραφή – ειδικά τη λογοτεχνική – από την τεχνητή νοημοσύνη. «Η ουσία ενός γλωσσικού μοντέλου τεχνητής νοημοσύνης είναι ότι έχει εκπαιδευτεί με βάση την υπάρχουσα γλώσσα. Επομένως, είναι πάντα αναδρομικό», λέει ο Στόκγουελ. «Θα μπορούσα να ζητήσω από μια τεχνητή νοημοσύνη να μου γράψει ένα διήγημα στο ύφος της Βιρτζίνια Γουλφ και θα έκανε μια αξιοπρεπή δουλειά. Αλλά αυτό που δεν μπορείς να ζητήσεις είναι να σου γράψει μια ιστορία στο μοναδικό ύφος του επόμενου μεγάλου, σοβαρού λογοτεχνικού καινοτόμου. Δεν θα μπορούσε με κανένα τρόπο να το κάνει αυτό».
