Φανταστείτε ένα χωριό με πέντε ετεροφυλόφιλους νέους άνδρες και γυναίκες, οι οποίοι γνωρίζονται όλοι μεταξύ τους. Ακόμα και ένας ευκαιριακός παρατηρητής της ανθρώπινης φύσης σε μικρές κοινωνίες θα θεωρούσε πολύ πιθανό ότι οι πέντε αυτοί σύντομα θα καταλήξουν σε μακροχρόνιες σχέσεις και θα σχηματίσουν οικογένειες.
Είναι επίσης πιθανό η αντιστοίχιση να είναι ομοιόμορφη (assortative): ο συνολικά πιο ελκυστικός άνδρας (ό,τι και να σημαίνει αυτό, σύμφωνα με την τοπική κουλτούρα, περιλαμβάνοντας κάθε σημαντικό παράγοντα, από φυσική δύναμη ως κοινωνική θέση, πνεύμα, ή αριθμό φτερών στην παραδοσιακή φορεσιά) θα κάνει σχέση με την πιο ελκυστική γυναίκα, ο δεύτερος πιο ελκυστικός άνδρας με τη δεύτερη πιο ελκυστική γυναίκα… καταλάβατε την ιδέα.
Δύο χαρακτηριστικά είναι σημαντικά σε αυτή την κοινωνία: η ανωνυμία, η οποία είναι πολύ χαμηλή (όλοι γνωρίζουν τους πάντες), και η διαθεσιμότητα ενδιαφερόντων εναλλακτικών συντρόφων (επίσης χαμηλή). Μαζί, αυτά τα δύο χαρακτηριστικά σημαίνουν ότι οι κίνδυνοι που συνοδεύουν το τυχαίο σεξ είναι υψηλοί (κοινωνική αποδοκιμασία, πιθανή ασθένεια κ.λπ.), ενώ η ανταμοιβή χαμηλή.
Φυσικά δεν ζούμε σε τέτοιες κοινωνίες – οι πόλεις είναι αρκετά διαφορετικές, με πολύ περισσότερη ανωνυμία και ένα πυκνότερο σύνολο ενδιαφερόντων εναλλακτικών. Γι’ αυτό το τυχαίο/ευκαιριακό σεξ είναι γενικά πιο διαδεδομένο στις πόλεις. Ως εδώ γνωστά όλα αυτά.
Τώρα, παρατηρήστε τι αλλάζουν τα σχετικά πρόσφατα μέσα κοινωνικής δικτύωσης σε αυτή τη δομή αγοράς: ο πιθανός κοινωνικός κύκλος ενός ατόμου γίνεται τάξεις μεγέθους μεγαλύτερος και η ανωνυμία είναι σχεδόν εγγυημένη. Αυτό σημαίνει ότι το ευκαιριακό σεξ γίνεται πολύ πιο πιθανό, ειδικά για την πλευρά της «αγοράς» που θεωρεί την ανωνυμία πιο σημαντική και έχει μεγαλύτερη αποστροφή στην κουλτούρα των μπαρ (π.χ. χαμηλότερη ανοχή στο αλκοόλ, μεγαλύτερη προτίμηση στην ασφάλεια του σπιτιού). Δηλαδή για τις γυναίκες.
Αλλά το περιβάλλον των εφαρμογών γνωριμιών δεν είναι απλώς σαν να μεγαλώσαμε τις πόλεις και να διευρύναμε λίγο τους κοινωνικούς κύκλους· υπάρχει ποιοτική διαφορά. Οι εφαρμογές έχουν ενδογενή συμμετοχή και ειδικούς αλγόριθμους. Το να μπεις ή να βγεις από μια γειτονιά μιας πόλης δεν είναι εύκολο. Το να μπεις ή να βγεις στο Tinder είναι πολύ πιο εύκολο. Μάλιστα, σήμερα το Tinder έχει παγκοσμίως περίπου 75-78% άνδρες, μια σαφής ένδειξη ότι ένα φύλο εισέρχεται σε αυτή την «αγορά» σε πολύ μεγαλύτερους ρυθμούς και ένα φύλο πιθανώς αποχωρεί.
Δεύτερον, οι εφαρμογές μπορούν να επιλέξουν ποιον θα δείξουν στους συμμετέχοντες, και το πράττουν ενεργά για να μεγιστοποιήσουν τα κέρδη τους.
Ως αποτέλεσμα αυτών των ειδικών χαρακτηριστικών των εφαρμογών, οι στρατηγικές ανδρών και γυναικών στα ψηφιακά περιβάλλοντα είναι πολύ ασύμμετρες. Αυτή η ασυμμετρία είναι πολύ σημαντική και οδηγεί τους ανθρώπους μακριά από όσα θα βίωναν στην πραγματική ζωή, όπως σε ένα μπαρ ή στη δουλειά, όπου οι άνθρωποι συνήθιζαν να γνωρίζουν τους συντρόφους τους παλαιότερα. Και αυτό τελικά οδηγεί στο τέλος της ομοιόμορφης αντιστοίχισης (assortative matching), δηλαδή βασικά της αρχαίας παράδοσης του «ένας σύντροφος για τον καθέναν».
Σύμφωνα με τα διαθέσιμα δεδομένα από πειράματα σε εφαρμογές, οι άνδρες «αποδέχονται» για γνωριμία (swipe ή like) περίπου 53% των προφίλ που βλέπουν. Οι γυναίκες είναι πολύ πιο επιλεκτικές, επιλέγοντας μόνο περίπου 12% των προφίλ. Αυτό το χάσμα στις στρατηγικές καταλήγει σε δραστικά διαφορετικά αποτελέσματα: το ποσοστό αντιστοίχισης (επιτυχίες ανά swipe) είναι σχεδόν 10 φορές υψηλότερο για τις γυναίκες από ό,τι για τους άνδρες!
Μια τέτοια ανισορροπία ωθεί προφανώς τους άνδρες να είναι ακόμη πιο επιθετικοί, να στέλνουν περισσότερα like, να χρησιμοποιούν περισσότερες εφαρμογές. Αυτό μόνο ενισχύει την ασυμμετρία, καθώς οι γυναίκες ανταποκρίνονται επιλέγοντας ακόμα λιγότερα προφίλ ανδρών και δεχόμενες λιγότερες προσφορές για ραντεβού. Αν και δεν έχουμε δεδομένα από το Instagram, η δυναμική φαίνεται να είναι παρόμοια: οι άνδρες κυνηγούν, οι γυναίκες κρύβονται.
Τσαλακωμένος εγωισμός και πλάνες
Το αποτέλεσμα είναι ότι τα ψηφιακά ταιριάσματα ανθρώπων είναι ασύμμετρα και οι χρήστες των εφαρμογών αποκτούν έντονα παραμορφωμένες εικόνες για τον πραγματικό κόσμο. Για τις γυναίκες, το περιβάλλον των εφαρμογών μπορεί να προκαλέσει μια υπερβολική εικόνα του εαυτού τους και την ψευδαίσθηση υψηλότερης διαθεσιμότητας συντρόφων.
Μια γυναίκα που θα έβλεπε ενδιαφέρον από 3-4 άνδρες την εβδομάδα σε ένα μπαρ μπορεί να έχει εκατοντάδες οχλήσεις την εβδομάδα στα ψηφιακά μέσα! Είναι πολύ δύσκολο να μη συμπεράνει ότι ή έχει γίνει αρκετά ελκυστική ή απλά υπάρχουν περισσότεροι υποψήφιοι εκεί έξω.
Για τους άνδρες μπορεί να συμβεί το αντίθετο: για όσους δεν ανήκουν στην κορυφή από άποψη ελκυστικότητας προφίλ, η συμμετοχή σε κοινωνικά δίκτυα και ειδικά εφαρμογές γνωριμιών μπορεί να προκαλεί χαμηλή εικόνα του εαυτού τους και μια αντίληψη έλλειψης συντρόφων.
Τώρα, θεωρητικά ο τσαλακωμένος εγωισμός των ανδρών θα έπρεπε να είναι μια ευπρόσδεκτη αλλαγή σε σύγκριση με τη συνηθισμένη υπερβολική αυτοπεποίθηση που παραδοσιακά επιδεικνύουν, σωστά; Λάθος.
Τέτοιες στρεβλώσεις μπορεί να οδηγήσουν σε δυστυχία για τους περισσότερους χρήστες, άνδρες και γυναίκες, καθώς ανατρέπουν θεμελιωδώς την ισορροπία στην «αγορά γάμου» (μιλώ για γάμους απλουστευτικά, εννοώντας κάθε μακροχρόνια σχέση που μπορεί να οδηγήσει και σε τεκνοποίηση).
Μετά τη συμμετοχή σε εφαρμογές γνωριμιών, οι «συνηθισμένοι» άνδρες συχνά νιώθουν εντελώς αόρατοι (καθώς καταστρέφεται η εικόνα του εαυτού τους), ενώ οι γυναίκες βομβαρδίζονται από προσφορές γνωριμίας, συχνά από άνδρες «υψηλής κλάσης» που θέλουν μόνο τυχαίες συναντήσεις, παραμορφώνοντας την αντίληψή τους για το τι «θέλουν όλοι οι άνδρες» και οδηγώντας σε λανθασμένες εκτιμήσεις για το ποιοι θα μπορούσαν να είναι οι πιθανοί σταθεροί τους σύντροφοι στο μέλλον.
Θυμηθείτε, αυτή η ασυμμετρία ισχύει στην αγορά των εφαρμογών/τυχαίων γνωριμιών. Ωστόσο, ο πραγματικός κόσμος δεν έχει αλλάξει! Υπάρχει ακόμα σχεδόν ίσος αριθμός νέων ανδρών και γυναικών ικανών/βουλόμενων να σχηματίσουν σταθερά ζευγάρια και να έχουν παιδιά.
Στον κόσμο των γάμων λοιπόν, θα έπρεπε να υπάρχει χονδρικά ένας/μια σύντροφος για κάθε άτομο. Αλλά η αγορά των εφαρμογών όλο και μεγαλώνει: στις ΗΠΑ, που δείχνουν συχνά το μέλλον και της λοιπής Δύσης, άνω του 50% των σχέσεων σήμερα συνάπτονται διαδικτυακά (πηγές: HCMST & Pew), μόνο 4% στη σχολή και 9% στην δουλειά, έναντι ποσοστών 2%, 19% και 19% αντιστοίχως το 1995!
Και οι πλάνες που σχηματίζονται στον ψηφιακό κόσμο επηρεάζουν την πραγματική αγορά της ζωής: πολλές γυναίκες ελπίζουν να βρουν έναν άνδρα «υψηλής κλάσης» για «γάμο» επειδή αυτό είναι που έχουν συνηθίσει να βιώνουν στην ψηφιακή τους ζωή: πραγματικό ή ψευδές ενδιαφέρον από άνδρες κορυφής για ευκαιριακές σχέσεις (αλλά σίγουρα όχι ενδιαφέρον για γάμο).
Στην πραγματικότητα απλά δεν υπάρχουν αρκετοί τέτοιοι άνδρες κορυφής για κάθε γυναίκα – τα χαρακτηριστικά που απαιτούν «τυπικές γυναίκες» σε ψηφιακές πλατφόρμες φαίνεται να περιγράφουν μόνο μικρό ποσοστό των ανδρών! (Σκεφτείτε τα στοιχεία από το OKCupid, όπου οι γυναίκες βαθμολογούσαν 80% των ανδρών στην πλατφόρμα ως «κάτω του μέσου όρου» εμφανισιακά, ενώ οι βαθμολογίες που έδιναν οι άνδρες στις γυναίκες ήταν κοντά στην αναμενόμενη συμμετρική κανονική κατανομή).
Τυχάρπαστες συνευρέσεις σημαίνουν μη τεκνοποίηση;
Με τον κίνδυνο να ακουστώ σαν τον προπάππου κάποιου, η άνω ανάλυση των εφαρμογών γνωριμιών και του πώς επηρεάζουν τον σχηματισμό ζευγαριών φαίνεται να υποδηλώνει ότι οι σύγχρονες ψηφιακές κοινωνίες γνωριμιών υποφέρουν από υπερβολικό ηδονισμό. Για ορισμένους συμμετέχοντες στην αγορά των εφαρμογών/τυχαίων γνωριμιών, οι ψηφιακές συναντήσεις λειτουργούν όπως η ζάχαρη: ο άνθρωπος, ως θηλαστικό που εξελίχτηκε σε συνθήκες σπανιότητας, δεν είναι συνηθισμένος στην αφθονία.
Είτε μιλάμε για υπερπροσφορά θερμίδων, ζάχαρης, είτε σεξουαλικής προσοχής. Η υπερβολική διαθεσιμότητά τους «καπελώνει» εξελικτικούς μηχανισμούς που αναπτύχθηκαν πριν από χιλιάδες χρόνια σε περιβάλλοντα γενικής έλλειψης. Ο πεινασμένος πρωτόγονος μέσα μας ξεχύνεται ορμητικά στις πρόσκαιρες απολαύσεις, φέρνοντας σημαντική μεσοπρόθεσμη ζημιά για πολλούς.
Συγκεκριμένα, για τις γυναίκες, ως πλευρά της αγοράς που θίγεται περισσότερο μεσοπρόθεσμα, η υπερβολικά επιφανειακή συμπεριφορά στις εφαρμογές σήμερα υπονομεύει την αναπαραγωγική τους επιτυχία στην υπόλοιπη ζωή τους, αύριο.
Μέχρι να συνειδητοποιήσουν πόσο ασύμμετρος και παραμορφωμένος είναι ο ψηφιακός κόσμος, και το γεγονός ότι πρέπει να δεχτούν λιγότερο «εντυπωσιακούς» άνδρες ως μακροχρόνιους συντρόφους, φτάνουν σε μια ηλικία στην οποία είναι πρακτικά πιο δύσκολο ή και ανεπιθύμητο για τις ίδιες να κάνουν παιδιά (όπως φαίνεται από το αυξανόμενο χάσμα γονιμότητας σύμφωνα με έκθεση του ΟΗΕ: τη σημαντική δηλαδή διαφορά μεταξύ του αριθμού παιδιών που δηλώνουν ότι θα επιθυμούσαν και αυτού που τελικά έχουν).
Αν όλα αυτά ακούγονται πολύ αφηρημένα, σκεφτείτε το εξής σοκαριστικό γεγονός από ένα πρόσφατο άρθρο των «Financial Times»: σε αρκετές χώρες του κόσμου, από την Ανγκόλα έως τις ΗΠΑ, η έναρξη της ευρείας χρήσης των smartphone συσχετίζεται με άμεση, απότομη πτώση των γεννήσεων!
Και δεν πρόκειται απλά για έναν κοινό παράγοντα, π.χ. ότι η γεννητικότητα πέφτει διαχρονικά επειδή η κοινωνία προοδεύει. Η μελέτη δείχνει ότι η αυξημένη διάδοση συνέβη σε διαφορετική χρονιά σε κάθε χώρα (π.χ. το iphone κυριαρχούσε στις ΗΠΑ πολύ πριν φτάσει στην Ανγκόλα), αλλά σε κάθε χώρα, με το που γίνονται ευρέως διαδεδομένες οι έξυπνες συσκευές (με τις εφαρμογές που επιτρέπουν), βλέπουμε το ίδιο φαινόμενο: πτώση γεννητικότητας σε σχέση με πριν.
Παρομοίως, η μελέτη καταδεικνύει ότι το ποσοστό των νέων που βρίσκεται σε σχέση πέφτει συνεχώς από την έλευση του smartphone.
Ενώ τα έξυπνα κινητά έχουν προφανώς προκαλέσει αρκετά φαινόμενα (λιγότερο ύπνο, άγχος κ.λπ.), κανένα από αυτά δεν είναι αρκετά πειστικό από μόνο του για να προβλέψει τη μείωση των γεννήσεων. Ο πραγματικός ένοχος φαίνεται να είναι το γεγονός ότι τα έξυπνα κινητά (και οι εφαρμογές) έχουν αλλάξει θεμελιωδώς την υποδομή των ανθρώπινων γνωριμιών. Η συνακόλουθη ασυμμετρία του ψηφιακού κόσμου και η κατάρρευση της ομοιόμορφης αντιστοίχισης προβλέπουν ακριβώς τα ευρήματα του άρθρου του «FT»: οι νέοι βρίσκονται σε μια μόνιμη κατάσταση σύγχυσης, προκαλώντας, όπως θα το αποκαλούσαμε στην θεωρία παιγνίου, στρατηγική ανισορροπία, καθώς δεν μπορούν να βρουν τους κατάλληλους συντρόφους για να μείνουν μαζί.
Γενικές συνέπειες της μείωσης ζευγαριών
Η μείωση των ζευγαριών που φέρνουν τα έξυπνα κινητά, όπως δείξαμε παραπάνω, έχει αρνητικές επιπτώσεις στη γεννητικότητα. Αυτό βέβαια δεν είναι απαραίτητα κατάρα για κάθε αναλυτή (μερικοί ισχυρίζονται μάλιστα ότι ο πλανήτης έχει υπερβολικά πολλούς ανθρώπους). Αλλά υπάρχουν και πολλές άλλες επιπτώσεις στην υγεία των ανθρώπων, την ψυχική τους ηρεμία, ίσως ακόμα και την κοινωνική ηρεμία.
Ο κοινός νους λέει ότι η ύπαρξη μιας συντρόφου είναι ιδιαίτερα καλή για τους περισσότερους άνδρες (ακόμα και αν δεν ισχύει απαραίτητα το ίδιο για τις γυναίκες τους). Δεν έχουμε πολλά δεδομένα από απλά ζευγάρια, αλλά από δεδομένα που συγκρίνουν παντρεμένους ανθρώπους (και ειδικά άνδρες) με μη, βρίσκουμε πλήθος ευνοϊκών αποτελεσμάτων.
Ενάντια στο αστειάκι ότι «με έναν γάμο δεν θα ζήσεις περισσότερο αλλά σίγουρα θα αισθάνεσαι σαν να κρατάει η ζωή σου περισσότερο», οι παντρεμένοι άνδρες όντως φαίνεται να ζουν περισσότερα χρόνια.
Σε μελέτη του 2020 με 7,9 εκατομμύρια άτομα, οι ανύπαντροι άνδρες είχαν 55% υψηλότερο κίνδυνο θανάτου από κάθε αιτία, περισσότερα καρδιαγγειακά (52% περισσότερο), μεγαλύτερο κίνδυνο καρκίνου (14%) και φυσικά 86% μεγαλύτερο κίνδυνο εμφάνισης συμπτωμάτων κατάθλιψης. Τα αποτελέσματα στις γυναίκες είναι ασθενέστερα, αλλά όχι ανύπαρκτα.
Φυσικά οι ανώτεροι δείκτες των παντρεμένων δεν καταδεικνύουν πάντα αιτιότητα (ίσως ισχύει και αντίστροφη αιτιακή σχέση, π.χ. οι πιο ευτυχισμένοι άνδρες τείνουν να παντρεύονται περισσότερο), και φυσικά μετράει και η ποιότητα της κάθε σχέσης, αλλά νομίζω είναι εύλογο να πούμε ότι τέτοια μείωση στο ποσοστό σταθερών ζευγαριών που έχουμε στην εποχή μας θα φανεί και σε χειρότερα αποτελέσματα της συνολικής υγείας της ανθρωπότητας.
Ένα ακόμα ίσως παραγνωρισμένο αποτέλεσμα της ύπαρξης γυναικών σε μια σχέση είναι ότι κάνουν τους άνδρες πιο πολιτισμένους: στην εγκληματολογία είναι μάλλον εδραιωμένη η άποψη ότι οι γυναίκες βοηθάνε τους άνδρες να αντισταθούν στο έγκλημα, να έχουν μειωμένη επιθετικότητα και να τιθασεύουν γενικά τα ένστικτά τους!
Οι πολιτικές συνέπειες
Οι νέοι σήμερα ζουν στην εποχή της αστάθειας. Αβέβαιη εργασία (ειδικά τώρα, λόγω της ΤΝ), αβεβαιότητα στη στέγαση (με τις τιμές να είναι δυσπρόσιτες στις περισσότερες μεγάλες πόλεις της Δύσης), αστάθεια στις τιμές αγαθών (είτε είναι πραγματική είτε σε μερικές περιπτώσεις απλώς εκλαμβανόμενη), πόλεμοι, πανδημίες.
Φαίνεται ότι η επόμενη γενιά δεν μπορεί ποτέ να νιώσει ασφαλής. Προσθέτοντας σε όλα αυτά, πολλοί νέοι άνδρες είναι μόνοι και απελπισμένοι, λόγω μιας έντονα παραμορφωμένης αγοράς γνωριμιών. Στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αυτοί οι άνδρες αναφέρονται ειρωνικά ως incels (involuntarily celibate, ακούσια άγαμοι), αλλά στην πραγματικότητα η ανισορροπία στην αγορά γνωριμιών δείχνει ότι δεν φταίνε πάντα αυτοί: το παιχνίδι είναι όντως στημένο εναντίον τους.
Δυστυχώς, οι θυμωμένοι νέοι άνδρες είναι ένας εξαιρετικός στόχος για ακραίες ιδεολογίες. Προφανές παράδειγμα η μισογυνική ανδρόσφαιρα (manosphere) που τους διδάσκει ρητά ότι πρέπει να γίνουν «αρσενικά άλφα», να φτάσουν στην κορυφή της ελκυστικότητας με κάθε τρόπο (από πραγματικό, π.χ. γυμναζόμενοι λίγο ή αποκτώντας καλό εισόδημα έως εντελώς φανταστικό και γελοίο), για να έχουν πρόσβαση στην προσοχή των γυναικών. Αλλά οι θυμωμένοι incels φαίνεται να στηρίζουν και παλαιότερα, γενικότερα κινήματα όπως το MAGA.
Έρευνα σε 27 χώρες της Ευρώπης (European Election Study, 2024) με συνεντεύξεις σε 25.904 άτομα βρήκε ότι τα ακροδεξιά κόμματα έχουν απήχηση στο 21% των νέων ανδρών έναντι 14% των νέων γυναικών, δηλαδή οι άνδρες είναι 50% πιθανότερο να στηρίζουν την Ακροδεξιά!
Παρομοίως στις ΗΠΑ γνωρίζουμε ότι εδώ και καιρό οι πολιτικές πεποιθήσεις ανδρών και γυναικών αποκλίνουν: το χάσμα στο ποσοστό νέων ανδρών και γυναικών που δηλώνουν αριστερών πεποιθήσεων έχει αυξηθεί από περίπου 5% το 2000 σε ακόμα και 18% πρόσφατα!
Μάλιστα υπάρχουν αυξανόμενες ενδείξεις ότι οι incels είναι ιδιαίτερη πληθυσμιακή ομάδα, όχι απλά παραδοσιακοί μισαλλόδοξοι εθνικιστές. Εχθρός δεν είναι τόσο οι ξένοι, όσο οι γυναίκες του ίδιου τους του έθνους, και ο φεμινισμός. Πρόκειται για πραγματικό διχασμό, που διαπερνά τις κοινωνίες μας.
Οπότε τι βλέπουμε γενικά στη Δύση; Ορδές οργισμένων νέων ανδρών, οικονομικά ασταθών, μόνων, χωρίς σχέση – παραδοσιακά καλή συνταγή για προβλήματα. Και αυτή τη φορά η Δύση δεν έχει σταυροφορίες να τους στείλει – ή μήπως έχει;
Συμπέρασμα και περίληψη
Τα ψηφιακά περιβάλλοντα γνωριμιών είναι βαθιά ασύμμετρα, δίνοντας στους χρήστες των εφαρμογών έναν έντονα παραμορφωμένο χάρτη του πραγματικού κόσμου. Για τις γυναίκες, το περιβάλλον μπορεί να προκαλέσει την ψευδαίσθηση αυξημένης διαθεσιμότητας συντρόφων, ενώ για τους άνδρες (τουλάχιστον τους συνηθισμένης ελκυστικότητας), η αίσθηση που έχουν ότι γίνονται «αόρατοι» μπορεί να είναι πολύ απογοητευτική.
Αυτή η ανισορροπία επεκτείνεται στον φυσικό κόσμο. Η δημογραφία του πραγματικού κόσμου δεν έχει αλλάξει – υπάρχει ακόμα σχεδόν ίσος αριθμός νέων ανδρών και γυναικών ικανών να σχηματίσουν σταθερές ενώσεις. Αλλά τα ένστικτα που χάρισαν οι εξελικτικοί μηχανισμοί στον άνθρωπο, σχεδιασμένα για περιβάλλοντα έλλειψης, γίνονται εύκολα προϊόν εκμετάλλευσης από ένα ψηφιακό οικοσύστημα που προσφέρει υπερπλούσια προσφορά προσοχής.
Μέχρι η ψευδαίσθηση να χαθεί, τα κρίσιμα παράθυρα για τον σχηματισμό οικογένειας κλείνουν, μια πραγματικότητα που αντανακλάται στην απότομη πτώση των παγκόσμιων γεννήσεων μετά την έλευση των έξυπνων κινητών.
Στον απόηχο αυτής της δομικής κατάρρευσης μένει μια γενιά απομονωμένων ανδρών, που η ψηφιακή αποξένωση τους καθιστά μοναδικά ευάλωτους στις σειρήνες των ακραίων ιδεολογιών, τους κάνει πρόθυμους οπαδούς «ισχυρών ανδρών» και ακόμα και δικτατόρων.
Πιθανώς δεν είναι σύμπτωση ότι τα ακραία κόμματα ανεβαίνουν εκλογικά σε όλη την Δύση. Και δυστυχώς, δεν ξέρουμε πόσο χειρότερο μπορεί να γίνει το μέλλον, όσο η επιρροή των ψηφιακών γνωριμιών και γενικά κοινωνικών δικτύων αυξάνεται όλο περισσότερο.
ΥΓ. Ας σημειωθεί εδώ ότι σε όλο το άρθρο ασχολούμαι με τα σημαντικά έμμεσα και συνολικά αποτελέσματα των έξυπνων κινητών και κοινωνικών δικτύων στις κοινωνίες, που είναι πάνω και πέρα από τα γνωστά τυχόν αρνητικά αποτελέσματά τους στα μεμονωμένα άτομα.
Για παράδειγμα, πρόσφατο πείραμα βρίσκει ότι το Ινσταγκραμ και το ΤικΤοκ προκαλούν ευθέως πραγματική μείωση ευημερίας σε πολλούς χρήστες τους, οι οποίοι επιμένουν όμως να τα χρησιμοποιούν λόγω φόβου αποκλεισμού ότι «κάτι χάνουν» (FOMO) και αδυναμίας αυτοελέγχου.
Αλλά ακόμα και στον βαθμό που δίκτυα και εφαρμογές προσφέρουν κάτι θετικό σε μεμονωμένα άτομα (εν τέλει, έχει γίνει πιο εύκολο για πολλούς ανθρώπους να γνωρίσουν νέα άτομα), το συνολικό αποτέλεσμα για την κοινωνία μπορεί να είναι επικίνδυνο – μια κλασική επίδειξη του φαινομένου ότι ο ατομικός ορθολογισμός δεν σημαίνει συλλογικό ορθολογισμό, δεν βγάζει κοινωνικά επωφελή αποτελέσματα.
