Η ελίτ των Ηνωμένων Πολιτειών ανέκαθεν προσέδιδε μία ιδιαίτερη σημασία στα ιστορικά σύμβολα. Ενα από τα ιερότερα κειμήλια της αμερικανικής ανεξαρτησίας είναι η «Καμπάνα της Ελευθερίας» που ήχησε στη Φιλαδέλφεια το καλοκαίρι του 1776, όταν οι Ιδρυτές Πατέρες υπέγραφαν τη Διακήρυξη της Ανεξαρτησίας με την οποία έθεταν τέλος στην ύπαρξη της βρετανικής αυτοκρατορίας στη βόρεια Αμερική. Δύο αιώνες αργότερα, το 1976, το Ηνωμένο Βασίλειο χάρισε στους Αμερικανούς μία δεύτερη καμπάνα, σφυρηλατημένη στο ίδιο χυτήριο με την πρώτη ως αναγνώριση της μακράς πορείας ανεξαρτησίας των πρώην αποικιών της.
Η Ελισάβετ Β’ ταξίδεψε στην απέναντι όχθη της «λίμνης» – όπως αναφέρουν τον Ατλαντικό Ωκεανό οι Βρετανοί και οι Αμερικανοί – σαν μία μητέρα που καμαρώνει για τον πάλαι ποτέ επαναστατημένο γιο της. Σήμερα, πενήντα χρόνια αργότερα, ο μέγας τελετάρχης της επετείου είναι ο Ντόναλτ Τραμπ και οι ρόλοι μοιάζουν αντεστραμμένοι: ο γιος έχει πλέον τη δική του αυτοκρατορία, ενώ η γηραιά μητέρα του ψάχνει κάπως αποπροσανατολισμένη τη θέση της στην παγκόσμια ιεραρχία.
Η λεγόμενη «ειδική σχέση» Αμερικής και Βρετανίας συγκροτήθηκε στα δύσκολα χρόνια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, προϊόν της φαντασίας του Τσόρτσιλ και της φιλίας του με τον Ρούζβελτ. Εδραιώθηκε δε κατά τον Ψυχρό Πόλεμο πάνω στους δύο ανθεκτικούς πυλώνες του διαμοιρασμού των μυστικών πληροφοριών και των πυρηνικών εξοπλισμών του ΝΑΤΟ. Κάτω από την επιφάνεια, όμως, το αμερικανο-βρετανικό οικοδόμημα κλυδωνίζεται. Οταν τον περασμένο Φεβρουάριο οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ κήρυξαν τον πόλεμο στο Ιράν, το Λονδίνο αρνήθηκε να στηρίξει την επιθετική επιχείρηση. Ο Τραμπ απάντησε οργισμένος πως ο Στάρμερ «δεν έχει καμία σχέση με τον Τσόρτσιλ» και πως η ειδική σχέση «δεν είναι πια αυτή που ήταν». Παρασάγγας απέχει τούτο από την εποχή της στενής συνεργασίας Μπλερ και Μπους στο Ιράκ ή Κάμερον και Ομπάμα στη Συρία.
Παράλληλα, εξελίσσεται μία ιδιότυπη διαδικτυακή και πολιτιστική σύγκρουση. Ο αμερικανός πρόεδρος έχει μετατρέψει το Λονδίνο σε προσφιλή του στόχο, αποκαλώντας τον δήμαρχο της πόλης, Σαντίκ Καν, «απαίσιο», κάνοντας λόγο επανειλημμένα για την εγκληματικότητα που βρίσκεται «εκτός ελέγχου» ενώ υπαινίσσεται ότι η βρετανική πρωτεύουσα οδεύει προς τον απόλυτο «εξισλαμισμό» της. Στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, με τον Ιλον Μασκ και την πλατφόρμα του X/twitter να δίνουν τον τόνο, η αφήγηση περί μιας Βρετανίας που καταρρέει υπό το βάρος της μετανάστευσης και της ανομίας έχει πλέον παγιωθεί. Την ίδια στιγμή, η ζώσα εμπειρία όλων όσοι κατοικούμε στη πόλη, αλλά και τα επίσημα στοιχεία, παρουσιάζουν μία πιο μεικτή εικόνα. Για παράδειγμα, οι ανθρωποκτονίες στο Λονδίνο βρίσκονται σε χαμηλό δεκαετίας και η πόλη παραμένει ασφαλέστερη από το Παρίσι ή τη Νέα Υόρκη. Κανείς βέβαια δεν ισχυρίζεται ότι η πόλη είναι άψογη – ωστόσο χιλιάδες Αμερικανοί μετακομίζουν στο Λονδίνο κάθε χρόνο προσβλέποντας σε μία καλύτερη ποιότητα ζωής απ’ αυτή που απολαμβάνουν στη χώρα τους, η οποία βιώνει τις δικές της εντάσεις.
Και ενώ οι σχέσεις Ουάσιγκτον και Λονδίνου βρίσκονται σε ιστορικό χαμηλό από την κρίση του Σουέζ εβδομήντα χρόνια πριν, οι αντιδράσεις έρχονται και από ένα άλλο μέρος της Κοινοπολιτείας: τον Καναδά. Ο Τραμπ έχει απειλήσει με προσάρτηση επανειλημμένα την Οτάβα, μιλώντας για «πεντηκοστή πρώτη πολιτεία» και επιβάλλοντας επιθετικούς δασμούς. Απέναντι σε αυτόν τον εκβιασμό, ο πρωθυπουργός Μαρκ Κάρνεϊ διατύπωσε στο Νταβός πως οι μεσαίες δυνάμεις οφείλουν να δράσουν από κοινού, γιατί «όποιος δεν κάθεται στο τραπέζι βρίσκεται στο μενού». Το δόγμα του προτάσσει μια ad hoc «μεταβλητή γεωμετρία» συμμαχιών, από την Ευρώπη και την Ιαπωνία ως το Μεξικό, αναζητώντας μία via media ανάμεσα στον πολιτικό εξανδραποδισμό σε έναν αναξιόπιστο ηγεμόνα και τη δονκιχωτική αντίσταση. Πίσω λοιπόν από την επέτειο της συμπλήρωσης των διακοσίων πενήντα ετών από τη γέννηση των ΗΠΑ κρύβεται ένα ερώτημα που αφορά όλους τους παραδοσιακούς συμμάχους της Αμερικής. Πώς θα προκύψει η επαναπροσέγγιση της Βορειοατλαντικής Συμμαχίας σε έναν κόσμο προκλήσεων, παγκόσμιων κινδύνων και αναδυόμενων υπερδυνάμεων εξ Ανατολών; Διακόσια πενήντα χρόνια μετά την κορυφαία στιγμή της Φιλαδέλφειας, οι δύο πλευρές της «λίμνης» φαίνεται να βρίσκονται πιο μακριά από ποτέ…
Ο Ιωάννης Χουντής ντε Φάμπρι είναι υπ. διδάκτωρ της Ιστορίας των Ιδεών στο Πανεπιστήμιο του Aberdeen στη Σκωτία
