Εχετε παραδώσει 27 βιβλία. Από τον αρχικό ενθουσιασμό και τις θετικές κριτικές, όπως από τον Θωμά Γκόρπα για το «Διαμελίζομαι», μέχρι την παρουσία σας στις εκδόσεις Σμίλη. Λέτε στο «Θα σε Δω Ξανά στο Αδοξο Τέλος»: «Πεθαίνω σαν βιβλίο». Αναρωτιέμαι αν έχετε μια αγωνία πως μεταβαίνουμε σε έναν Πολιτισμό όπου τα βιβλία δεν θα είναι ανθεκτικά.
Το «Θα σε Δω Ξανά στο Αδοξο Τέλος», ένα ενιαίο συνθετικό ποίημα που χωρίζεται σε 22 ενότητες, και αριθμούνται με λατινικούς αριθμούς, ήρθε ως επιστέγασμα τόσων βιβλίων για να καταλήξει – προσωρινά – σε έναν απολογισμό πορείας. Εν τέλει, αποφαίνεται για την ίδια τη λειτουργία της λογοτεχνίας, πότε φλερτάροντας με αυτήν και πότε αμφισβητώντας τα δομικά υλικά της. Υπάρχει η μουσική παρήχηση δυο συμφώνων, του Δ και του Ξ που επαναλαμβάνονται και σημαίνουν.
Ειδικά ο στίχος «Πεθαίνω σαν βιβλίο», που μπορεί κανείς να ανακαλέσει μνήμες από το εμβληματικό βιβλίο του Δημήτρη Δημητριάδη «Πεθαίνω σαν χώρα» του 1979, εκφράζει ακριβώς αυτό που πολύ σωστά επισημαίνετε: μια αγωνία υπαρξιακής προέλευσης για αυτό το τραγικό που βιώνουμε σήμερα. Εχουν χαθεί οι λέξεις, η σημασία και η αξία τους. Το νόημα της γραφής. Πεθαίνουν οι λέξεις πριν προλάβεις να τις γράψεις γιατί έχουν στερηθεί το ουσιαστικότερο στοιχείο τους που είναι η σημασία και η παρέμβαση. Βεβαίως, στη σημερινή κατάσταση που επικρατεί στη χώρα, δεν μπορούμε να μιλήσουμε για Πολιτισμό και Παιδεία, τα δύο δηλαδή πιο βασικά στοιχεία που συγκροτούν τον κοινωνικό ιστό.
Γιατί το λέτε;
Η μόρφωση είναι επιφανειακή και στερείται βάρους και βάθους, απόψεις χωρίς καμία απολύτως αξία εκφράζονται εκ του ασφαλούς από όλους, γνώμες χωρίς αντίκρισμα απασχολούν τα Μέσα, σχολεία και πανεπιστήμια έχουν κυριολεκτικά αλωθεί από αυτούς που τα κατευθύνουν. Εδώ και χρόνια, ο στόχος της εξουσίας ήταν η παιδεία και ο πολιτισμός και πώς θα μπορέσουν να φιμωθούν, να καταστούν ακίνδυνα. Ο στόχος επετεύχθη. Δεν διαμαρτύρεται κανείς για τις υπέρογκες ώρες διαβάσματος των παιδιών στο λύκειο, την ιδιωτική παραπαιδεία, που οδηγεί σε μια παραπλάνηση. Οι αρμόδιοι την ονομάζουν προσήλωση στον στόχο, δηλαδή καθημερινά 15ωρα διαβάσματα προκειμένου να εισέλθουν σε ένα δημόσιο (για πόσο ακόμα;) πανεπιστήμιο, που θα αποτελεί το διαβατήριο μιας ζωής χωρίς ζωή. Κάποια παιδιά αυτοκτονούν, μη αντέχοντας το βάρος της «αναγκαστικής επιτυχίας». Εχουμε φτάσει σε αυτό που εγώ ονομάζω, από το 2013, Σημείο Μηδέν. Τα βιβλία πια, τόσα πολλά που είναι, δεν σημαίνουν απολύτως τίποτα. Και είναι και πληρωμένα από τους δημιουργούς τους.
Οσον αφορά τη λογοτεχνική σας διαδρομή, μοιάζει σαν να υφαίνετε ένα συνεχές κειμένου – πρόζας που διακόπτεται από έκδοση σε έκδοση και που εναλλάσσει τρεις βασικές αγωνίες και συγκοινωνούντα πεδία: Τον θάνατο. Τον έρωτα. Τη μουσική. Τι είναι αυτό που σας κάνει να γράφετε σήμερα;
Θα έλεγα, τα βασικά που επεξεργάζομαι μέσω των βιβλίων μου είναι: Ερωτας (που καταλήγει να σημαίνει Αγάπη) – Θάνατος – Θεός. Η μουσική μεσολαβεί, γιατί όπως έγραψε ο Νίτσε «είναι η Τέχνη της λησμονιάς». Να ξεχάσουμε προσπαθούμε, γράφοντας. Και να γνωρίσουμε καλύτερα τον εαυτό μας και ό,τι μας περιβάλλει ως νοητός κόσμος. Υπάρχει ένα συνεχές, μεταβαλλόμενο αλλά θεματικά ίδιο τοπίο, που επεξεργάζεται τον άξονα του έργου. Θα μιλήσω, τουλάχιστον, για τα τελευταία 13 βιβλία στη σειρά, που αρχικά ξεκίνησαν ως Κοσμική Τετραλογία και είναι πλέον ένα work in progress. Συνιστούν ένα ενιαίο corpus. Δεν νομίζω να υπάρχει ή να έχει υπάρξει κάτι ανάλογο. Και η ιδέα είναι η Γέννηση, η προέλευση του ανθρώπου, που προέρχεται από τη Γυναίκα. Τη «Γυναίκα που ήταν ο Κόσμος». Τον Παρατατικό του ρήματος, νομίζω όλοι τον καταλαβαίνουμε. Εκείνο όμως που τελικά εννοώ εγώ, είναι ότι ο Παρατατικός μπορεί να εξελιχθεί σε Μέλλοντα. Οπως μάθαμε από τον Αλτουσέρ, «το μέλλον διαρκεί πολύ». Αυτό προσπαθώ να συγκροτήσω σε λέξεις – όσες μου απέμειναν: Τον Νέο Κόσμο, ο οποίος θα προέρχεται από δυο. Το αρσενικό και το θηλυκό πρωτεϊκό, αρχέγονο ζευγάρι. Διά της γυναίκας συμβαίνει η αναπαραγωγή, ο πολλαπλασιασμός του είδους, η γυναίκα «ευθύνεται» για τη ζωή. Και ζωή δεν είναι μόνο ό,τι βλέπουμε και ζούμε. Είναι και πολλά άλλα ακόμη, μη ορατά ή μη αντιληπτά. Εύα σημαίνει δωρητής. Πάροχος ζωής. Η δική μου γυναίκα, το θηλυκό πρόσωπο των βιβλίων μου, ονομάζεται Μαρία, και είναι ένα όνομα με πολλούς συμβολισμούς.
Σας φαντάζομαι – βάσει στίχου σας – να παραστέκεστε στον Ρεμπό στο νοσοκομείο το 1891. Προφανώς και ήδη από τα νεανικά σας χρόνια ο γάλλος ποιητής έπαιξε ρόλο στην αισθηματική σας αγωγή. Τι κάνει έναν δημιουργό να μην ξεπερνιέται;
Πράγματι. Η φράση του «είμαι ο εκλεκτός ανάμεσα στους ναυαγούς» σημάδεψε τη ζωή μου. Και μου έδωσε τεράστια δύναμη. Με έκανε να νιώσω αυτό που είπε ο Αριστοτέλης: «Ή θα νικήσουμε, ή θα νικήσουμε». Το «Μια εποχή στην Κόλαση», το διάβασα 15 ετών. Ηταν μια αποκάλυψη, ένας συγκλονισμός, ένας πυροβολισμός στο στήθος. Γκρέμισε όλες τις μέχρι τότε βεβαιότητές μου. Από τότε, δεν είμαι βέβαιος για τίποτα. Εμαθα να αμφιβάλλω. Για μένα είναι το βιβλίο που επισκίασε (και θα συνεχίσει σαφώς να το κάνει) όλους τους αιώνες γραφής. Είναι μια Επανάσταση που θα διαρκεί.
Η ποίησή σας είναι υπαίθρια, είναι ποίηση ιδιωτικού χώρου;
Είναι υπαίθρια, άστεγη, αταξινόμητη, ιδιωτική, ξένη, απαράβατη, μόνη. Ολομόναχη(οι) Μαζί.
Σε πρόσφατη παρουσία του έργου σας στο Αλτάι, ο Θοδωρής Βλαχάκης των Magic de Spell είπε πως η ποίησή σας είναι και μια ακουστική εμπειρία. Το έργο σας διαπερνούν συχνά ροκ μύθοι, μουσικές, στίχοι τους και εικόνες τους (από την Μπαέζ μέχρι τον Κέιβ). Ερχονται ασυναίσθητα όταν γράφετε, λόγω μακράς άσκησής σας σε αυτούς;
Στη ροκ κουλτούρα οφείλω πολλά, κυρίως την ύπαρξή μου ως φυσική και συγγραφική οντότητα. Χωρίς τη ροκ μουσική δεν θα είχα γράψει τίποτα, άρα, δεν θα είχα υπάρξει. Το γράψιμο έχει μουσικά μοτίβα που πρέπει να εξερευνήσεις. Επιβάλλεται, θα έλεγα, ο ρυθμός, η μουσικότητα, ο ήχος που κάνουν οι λέξεις όταν πέφτουν στο χαρτί.
Τελικά η ποίηση είναι όπως γράφετε «ανάπτυξις ανιόντος θανάτου» ή «Ανάπτυξι στίλβοντος ποδηλάτου», όπως λέει ο Εμπειρίκος;
Είναι ανάπτυξις ανιόντος ή κατιόντος θανάτου. Αλλά δεν έχει σημασία. Ούτως ή άλλως, η ποίηση είναι μια εγωιστική προσπάθεια να ξεγελάσεις το χάος.
Η πόλη, τα Εξάρχεια, η υπαίθρια ζωή υπήρξαν βασικό σκηνικό της ζωής και της ποίησής σας. Σήμερα η Αθήνα είναι επίσης σε μια μετάβαση. Θα βρίσκετε πάντα μια εικόνα, έναν ήχο αστικό, μια μνήμη που θα σας τροφοδοτεί;
Πάντα θα βρίσκω έναν ήχο, μια μνήμη, έναν πολιτισμό, μια εξέγερση, μια λέξη. Κι ο τόπος, ο εν Ελλάδι τόπος, για μένα, είναι σίγουρα τα Εξάρχεια. Αυτός ο τόπος τροφοδότησε τις λέξεις και τις θέσεις μου.
