Αν οι ΗΠΑ δεν παράσχουν ικανότητες και δυνάμεις σε ένα σενάριο του Αρθρου 5 δεν θα σημαίνει το τέλος του ΝΑΤΟ, εκτιμά στη συνέντευξή της στα «ΝΕΑ» η Ρέιτσελ Ελεχους, γενική διευθύντρια του RUSI, του παλαιότερου στον κόσμο think tank για άμυνα και ασφάλεια. Η ειδικός στην ασφάλεια – θήτευσε στο ΝΑΤΟ ως εκπρόσωπος του υπουργού Αμυνας των ΗΠΑ στην Ευρώπη, αλλά και ως αναπληρώτρια βοηθός του αμερικανού υπουργού Αμυνας – θεωρεί ότι το ΝΑΤΟ δεν θα πρέπει ως Συμμαχία να εμπλακεί στη σύγκρουση στο Ιράν, ενώ επισημαίνει ότι η Τουρκία θα μπορούσε να βοηθήσει στην ενίσχυση της ευρωπαϊκής άμυνας.
Τι δείχνει για την ευρωπαϊκή άμυνα η «εισβολή» των μη επανδρωμένων αεροσκαφών σε χώρες της ΕΕ με πιο πρόσφατο παράδειγμα τις βαλτικές;
Οι περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες βασίζονταν στο ΝΑΤΟ για την ασφάλειά τους, ιδιαίτερα όσον αφορά την αεράμυνα, και οι ΗΠΑ παρέχουν το μεγαλύτερο μέρος μέσω των συστοιχιών Patriot. Ακόμη και αν πολιτικά οι ΗΠΑ δεν ζητούσαν από την Ευρώπη να αναλάβει περισσότερες ευθύνες, θα υπήρχε έλλειψη των ικανοτήτων αυτών καθώς έχουν μεγάλη ζήτηση στην Ουκρανία και το Ιράν. Αλλά εκτός από την υπερβολική εξάρτηση από τις ΗΠΑ, οι αμυντικές ικανότητες στην ΕΕ αποκτώνται σε εθνικό επίπεδο. Μιλώντας απλώς για επίγεια αεράμυνα ή άμυνα με μη επανδρωμένα αεροσκάφη, η Ευρώπη θα μπορούσε εύλογα να αναπτύξει μια δυνατότητα τα επόμενα 3 έως 5 χρόνια. Στον τομέα των αναδυόμενων τεχνολογιών, που περιλαμβάνουν τα drones, η Ευρώπη έχει παραγωγική ικανότητα. Αλλά αν μιλάμε για ένα πολυεπίπεδο σύστημα που περιλαμβάνει διαστημικές δυνατότητες, που θα υπερασπίζεται ολόκληρο τον εναέριο χώρο της ΕΕ, χρειάζεται μια δεκαετία.
Οπως είπατε, οι αμυντικές ικανότητες στην ΕΕ αποκτώνται σε εθνικό επίπεδο. Πώς θα μπορούσε να «σπάσει» και να αποκτώνται σε ευρωπαϊκό επίπεδο;
Το μοντέλο έχει «σπάσει» στα βορειοδυτικά του ΝΑΤΟ και της ΕΕ μεταξύ των σκανδιναβικών χωρών και των βαλτικών χωρών, οι οποίες έχουν παρόμοια αντίληψη απειλής. Συμφωνούν ότι η Ρωσία είναι η κύρια απειλή. Επιπλέον, καμία χώρα δεν διαθέτει σημαντικά μεγάλες εθνικές αμυντικές βιομηχανίες, προσπαθώντας να προστατεύσει τα εθνικά της συμφέροντα, ενώ κατανοούν τη σημασία μιας περιφερειακής προσέγγισης στην ασφάλεια και την άμυνα, ότι καμία από αυτές δεν είναι αρκετά ισχυρή για να υπερασπιστεί τη χώρα της μόνη της. Η Κεντρική Ευρώπη και η Νότια Ευρώπη χρειάζονται ένα κράτος, που θα αναλάβει ηγετικό ρόλο για να προωθήσει έναν στενότερο συντονισμό. Η Γαλλία μπορεί να είναι το κράτος αυτό στη Νότια Ευρώπη. Η Γερμανία είναι η προφανής επιλογή στην ηπειρωτική Ευρώπη.
Παρά τη στάση των ΗΠΑ έναντι του ΝΑΤΟ οι Ευρωπαίοι δίνουν βαρύτητα στο Αρθρο 5, θεωρούν μάλιστα ότι το Αρθρο 42.7 για την αμοιβαία ευρωπαϊκή αμυντική συνδρομή μπορεί να λειτουργήσει συμπληρωματικά.
Τόσο το Αρθρο 42.7 όσο και το Αρθρο 5 πρέπει να είναι αξιόπιστα. Ο αντίπαλος πρέπει να πιστεύει ότι θα υπάρξουν συνέπειες εάν επιτεθεί σε ένα κράτος-μέλος της ΕΕ είτε σε έναν σύμμαχο του ΝΑΤΟ, ότι η στρατιωτική αντίδραση θα είναι αρκετά ισχυρή. Οι δηλώσεις του προέδρου των ΗΠΑ υπονομεύουν την αξιοπιστία του Αρθρου 5, αλλά εξακολουθούν να υπάρχουν αμερικανικές δυνάμεις στην Ευρώπη. Υπάρχουν ακόμα αμερικανοί διοικητές που διοικούν πολλούς από τους σχηματισμούς του ΝΑΤΟ. Στρατιωτικά, το Αρθρο 5 του ΝΑΤΟ είναι πιο αξιόπιστο από το Αρθρο 42.7 της ΕΕ, ακόμη και αν, τώρα, πολιτικά το Αρθρο 42.7 είναι πιθανώς πιο αξιόπιστο από το Αρθρο 5.
Σχετικά με το Αρθρο 42.7, πώς θα μπορούσε στην πραγματικότητα να λειτουργήσει;
Θα πρέπει να είναι περισσότερο από μια πολιτική δέσμευση και να υποστηρίζεται με πραγματική στρατιωτική ικανότητα, όπως αυτή του ΝΑΤΟ. Θα χρειάζονταν μόνιμη δομή διοίκησης, ένα ολοκληρωμένο σύστημα σχεδιασμού, μόνιμες δυνάμεις ευθυγραμμισμένες με αυτά τα σχέδια.
Πώς θα μπορούσε να λειτουργήσει ένα πιο ευρωπαϊκό ΝΑΤΟ, αφού χρειάζεται ομοφωνία;
Τεχνικά, χρειάζεται ομοφωνία. Το Αρθρο 5 ουσιαστικά λέει ότι μια επίθεση εναντίον ενός είναι επίθεση εναντίον όλων, αλλά όταν πρόκειται για την αντίδραση, εξαρτάται από κάθε σύμμαχο να αποφασίσει αν θα συμμετέχει και τι θα προσφέρει. Πολιτικά, μπορούμε να δημιουργήσουμε μηχανισμούς εντός της δομής λήψης αποφάσεων του ΝΑΤΟ για να επιτρέψουμε σχεδόν μια «συναίνεση μείον», όπου πολιτικά ένα κράτος, οι ΗΠΑ π.χ., συμφωνεί να μην αποτελεί μέρος μιας αντίδρασης, αλλά δεν την εμποδίζει. Η νατοϊκή Συνθήκη είναι ευέλικτη, επιτρέπει διαβουλεύσεις, εθνικές απαντήσεις, επιτρέπει ένα σενάριο όπου υπάρχει πολιτική συμφωνία βάσει του Αρθρου 5, αλλά η πραγματική απάντηση δίνεται από ένα υποσύνολο χωρών. Επίσης, το Αρθρο 12 λέει ότι αν θέλουμε να αλλάξουμε τη Συνθήκη, υπάρχει μηχανισμός για την τροποποίησή της. Αν οι ΗΠΑ δεν παράσχουν ικανότητες και δυνάμεις σε ένα σενάριο του Αρθρου 5 δεν αποτελεί το τέλος του ΝΑΤΟ, παρότι η εμπλοκή των ΗΠΑ δημιουργεί ένα ισχυρό αποτρεπτικό αποτέλεσμα. Πιστεύω πάντως ότι σε ένα σενάριο του Αρθρου 5 οι ΗΠΑ θα είναι εκεί, επειδή υπάρχουν αμερικανικές δυνάμεις στην Ευρώπη και οποιαδήποτε κλιμάκωση θα τις έθετε σε κίνδυνο.
Πρέπει το ΝΑΤΟ να εμπλακεί στη σύγκρουση στο Ιράν;
Δεν νομίζω ότι το ΝΑΤΟ ως συμμαχία θα έπρεπε να εμπλακεί στο Ιράν, ειδικά όταν πρέπει να επικεντρωθούμε και στην πρόκληση από τη Ρωσία. Αλλά μεμονωμένες χώρες-μέλη του ΝΑΤΟ, οι οποίες πιθανώς έχουν εθνικά συμφέροντα σε σχέση με τη συνολική κατάσταση στο Ιράν, πρέπει να δράσουν και να συμβάλουν, για παράδειγμα, στην αποναρκοθέτηση.
Πόσο σημαντική είναι η Τουρκία για την ευρωπαϊκή άμυνα;
Ελπίζω η Τουρκία και η Ελλάδα να μπορέσουν να τα πάνε καλά και να συνεργαστούν ενάντια στις πολλαπλές προκλήσεις στη γειτονιά τους. Εχουν κοινά συμφέροντα στην περιοχή όσον αφορά την προστασία από την παράνομη μετανάστευση ή την αντιμετώπιση κακόβουλων παραγόντων όπως το Ιράν. Η Τουρκία διαθέτει έναν ισχυρό και ικανό στρατό, μια ισχυρή αμυντική βιομηχανία που θα μπορούσε να βοηθήσει την Ευρώπη να αποκτήσει οπλισμό γρηγορότερα και με λιγότερο κόστος. Είναι ένας σημαντικός εταίρος της Ελλάδας και της Ευρώπης. Από την πλευρά της η Ελλάδα έχει μια στενή σχέση με το Ισραήλ, η οποία δεν είναι εύκολο να διατηρηθεί, δεδομένης της συμπεριφοράς της κυβέρνησης Νετανιάχου στη Γάζα και αλλού. Πιθανότατα η Ελλάδα θα ωφεληθεί από τη διαφοροποίηση των σχέσεων ασφαλείας της πέρα από την εγγύτητα με το Ισραήλ. Επειδή, όπως και οι ΗΠΑ, δεν είμαι πεπεισμένη ότι είναι ένας αξιόπιστος εταίρος.
