Η Πάουλινε Φος, αναπληρώτρια αρχισυντάκτρια του Nius, ενός ταχέως αναπτυσσόμενου δεξιού μέσου ενημέρωσης που φιλοδοξεί να γίνει το γερμανικό Fox News, θεωρεί ότι οι προοδευτικές οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών στη Γερμανία συμμετέχουν σε μια συντονισμένη εκστρατεία «δράσης κατά του ίδιου του πληθυσμού». Ισως αυτός είναι ο λόγος που η ακροδεξιά Εναλλακτική για τη Γερμανία (AfD) κατέθεσε πέρυσι 295 κοινοβουλευτικές ερωτήσεις – υπερδιπλάσιες σε σχέση με το 2024 – στοχοποιώντας αριστερόστροφες ΜΚΟ, σύμφωνα με έρευνα της προοδευτικής οργάνωσης Campact. Ακτιβιστές αναφέρουν ότι αυτή η κλίμακα και με την ίδια υπόνοια – ότι το προστατευόμενο καθεστώς και η κρατική χρηματοδότηση των ΜΚΟ τους δίνουν αθέμιτη πολιτική επιρροή –ισοδυναμεί με παρενόχληση, εκφοβισμό και «προσπάθεια επιβολής ενός πολιτικού αφηγήματος».
Το κράτος δικαίου δεν εξαρτάται μόνο από ένα ανεξάρτητο και αποτελεσματικό σύστημα Δικαιοσύνης και από ελεύθερα και πλουραλιστικά μέσα ενημέρωσης, αλλά και από ένα ισχυρό σύστημα θεσμικών αντίβαρων της κοινωνίας των πολιτών, τονίζει η Civil Liberties Union for Europe (Liberties). Αυτός ήταν ο τομέας που προκάλεσε τη μεγαλύτερη ανησυχία στη φετινή έκθεση της οργάνωσης για το κράτος δικαίου.
Στην Ουγγαρία, όπου ο Βίκτορ Ορμπαν δίνει αυτόν τον μήνα μάχη για να παραμείνει στην εξουσία, τα θεσμικά αντίβαρα έχουν εξασθενήσει. Οι ΜΚΟ που λαμβάνουν έστω και ελάχιστη ξένη χρηματοδότηση μπαίνουν σε μαύρη λίστα. Στοχευμένοι φορολογικοί έλεγχοι, εκστρατείες συκοφάντησης στα ΜΜΕ και νομικές παγίδες καθιστούν απαγορευτική κάθε μορφή διαφωνίας. Οι πορείες της ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητας έχουν ουσιαστικά απαγορευτεί. Παρόμοιες τακτικές, καθοδηγούμενες συχνά (αν και όχι αποκλειστικά) από ακροδεξιά κόμματα – είτε βρίσκονται στην εξουσία είτε καταγράφουν υψηλά ποσοστά στις δημοσκοπήσεις – εφαρμόζονται πλέον σε πολλές άλλες χώρες της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένων ορισμένων που έχουν κατά τα λοιπά καλή φήμη όσον αφορά το κράτος δικαίου, όπως η Γερμανία.
Η ακροδεξιά AfD δεν είναι το μόνο γερμανικό κόμμα που στοχοποιεί οργανώσεις οι οποίες αντιτίθενται στην ατζέντα του. Μόλις μία ημέρα αφότου η Χριστιανοδημοκρατική Ενωση (CDU) του Φρίντριχ Μερτς κέρδισε τις γενικές εκλογές του 2025, υπέβαλε επίσημο κοινοβουλευτικό ερώτημα, με περισσότερες από 550 λεπτομερείς ερωτήσεις για τη χρηματοδότηση οργανώσεων όπως η Greenpeace και οι «Γιαγιάδες κατά της Δεξιάς», οι οποίες είχαν διαδηλώσει προεκλογικά κατά της δεξιάς στροφής του CDU, όπως την περιέγραψαν. Η Γερμανία έχει επίσης επιβάλει «μαζικούς περιορισμούς στην ελευθερία της έκφρασης και της συνάθροισης», σύμφωνα με τη Liberties. Επηρεάζουν ιδίως τις κινητοποιήσεις για το κλίμα και τις διαδηλώσεις αλληλεγγύης προς την Παλαιστίνη.
Αντίστοιχη είναι η εικόνα και στην Ιταλία, όπου ο κυβερνητικός συνασπισμός της Τζόρτζια Μελόνι έχει θέσει ως προτεραιότητα την αποκατάσταση της «τάξης και ασφάλειας». Προ έτους προώθησε, μέσω διατάγματος, ένα δρακόντειο νομοσχέδιο για την ασφάλεια, ποινικοποιώντας περαιτέρω διάφορες μορφές ειρηνικής διαμαρτυρίας και παθητικής αντίστασης. Ετερο νομοσχέδιο για την ασφάλεια, που εγκρίθηκε λίγο πριν από τους Χειμερινούς Ολυμπιακούς Αγώνες, επιτρέπει στην αστυνομία να θέτει υπό κράτηση έως και 12 ώρες άτομα που θεωρούνται ύποπτα ως πιθανοί ταραχοποιοί, πριν καν αρχίσει μια διαδήλωση.
Στα τέλη του περασμένου έτους, η ακροδεξιά Λέγκα του αντιπροέδρου της κυβέρνησης Ματέο Σαλβίνι κατέθεσε άλλο ένα νομοσχέδιο για την ασφάλεια (το τρίτο), με 14 επιπλέον διατάξεις που ποινικοποιούν ακόμη περισσότερο τη διαμαρτυρία και τη διαφωνία. Η κυβέρνηση Μελόνι έχει επίσης κινηθεί εναντίον ομάδων της κοινωνίας των πολιτών και ΜΚΟ, κυρίως εκείνων που διαχειρίζονται πλοία έρευνας και διάσωσης στη Μεσόγειο.
Τα θεσμικά αντίβαρα έχουν αποδυναμωθεί και στη Γαλλία. Τον Ιούλιο, περισσότερες από 30 κορυφαίες ΜΚΟ, μεταξύ αυτών η Greenpeace και η Oxfam, υπέγραψαν ανοιχτή επιστολή προειδοποιώντας για «ανησυχητική» τάση, με τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών να υφίστανται συστηματικά «απειλές, παρακολούθηση και δυσφήμηση» στο πλαίσιο απόπειρας εκφοβισμού. Στην Πολωνία, η οποία βίωσε οκτώ χρόνια εθνικιστικής διακυβέρνησης του κόμματος Νόμος και Δικαιοσύνη (PiS), η κυβέρνηση του Ντόναλντ Τουσκ έχει λάβει ορισμένες αμφιλεγόμενες αποφάσεις. Ομως οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών «υπερασπίζονται τα πρότυπα και κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου», σύμφωνα με τη Liberties.
Οπως τονίζουν και οι συντάκτες της γαλλικής επιστολής, απέναντι σε μια πανευρωπαϊκή τάση προς «κανονικοποίηση της καταστολής», όπου «η υπεράσπιση των ανθρώπινων δικαιωμάτων εξισώνεται ολοένα και περισσότερο με τον εξτρεμισμό», ήρθε η ώρα «να σηκώσουμε το κεφάλι και να αντισταθούμε, μαζί».
