Ο Ηρακλής, {LF}τα ευπώλητα και {LF}«Η επιληψία της γλώσσας»

Και πρώτα πρώτα, ένα πραγματολογικό φάλτσο που το συναντάω όλο και συχνότερα, ακόμα και σε βιβλία και κείμενα έγκυρων και έμπειρων γραφιάδων: Ηρακλειδείς του Στέμματος, αντί του ορθού Ηρακλείς του Στέμματος. Ηρακλείδες είναι οι κατά τη μυθολογία απόγονοι του Ηρακλή. Η νεοελληνική έκφραση δεν έχει όμως καμιά σχέση με αυτά τα λεβεντόπαιδα, τα περήφανα προφανώς για τον γεννήτορά τους. Αναφέρεται στις δυο ολόσωμες, όχι ακριβώς πανομοιότυπες μορφές του Ηρακλή που πλαισιώνουν το στέμμα, στηρίζοντάς το κατά κάποιον τρόπο, στον θυρεό του Γεωργίου Α’, και κατ’ επέκταση όλων των ελλήνων βασιλέων που κατάγονταν από εκείνον. Επομένως, όταν μεταφορικά θέλουμε να αναφερθούμε σε υποστηρικτές, σε στυλοβάτες κάποιου θεσμού ή κάποιου δημόσιου προσώπου, το ορθό είναι Ηρακλείς όχι Ηρακλειδείς.

Αλλάζοντας θέμα, από καιρό έχω κατά νου να γράψω κάτι για τις λίστες με τα ευπώλητα που δημοσιεύονται από ορισμένες εφημερίδες, κυρίως κυριακάτικες. Τα στοιχεία που δίνει το κάθε φορά ερωτώμενο βιβλιοπωλείο, ακόμα και αν δεν είναι απολύτως ακριβή, είναι συνήθως ευλογοφανή, τουλάχιστον για ανθρώπους που λίγο-πολύ παρακολουθούν τι συζητιέται, τι διαβάζεται, τι πουλιέται στην «πιάτσα». Σε κάποιες περιπτώσεις, ωστόσο, οι σχετικές λίστες σε βάζουν σε σκέψη. Για παράδειγμα, πρόσφατα, σε λίστα μεγάλου βιβλιοπωλείου της Αθήνας, από τα δέκα βιβλία που εμφανίζονταν ως ευπώλητα στο πεδίο της ελληνικής λογοτεχνίας τα οκτώ δεν γνωρίζω ούτε έναν άνθρωπο που να τα έχει διαβάσει, ούτε έχω ακούσει να γίνεται λόγος για κάποιο από αυτά. Επιπλέον, προέρχονται και τα οκτώ από άγνωστους ή σχεδόν άγνωστους εκδοτικούς οίκους. Δεν είναι κακό αυτοί που δίνουν τα στοιχεία να θέλουν να προωθήσουν φίλους τους συγγραφείς ή συγγραφείς που εκείνοι θεωρούν πολλά υποσχόμενους. Θεάρεστη επίσης η πρόθεσή τους να προωθήσουν νέους εκδότες και πρωτοεμφανιζόμενους λογοτέχνες. Ωστόσο, στοιχειώδης σεβασμός προς τους αναγνώστες των εφημερίδων οι οποίες δημοσιεύουν τις απαντήσεις τους ως «στοιχεία» θα επέβαλλε κάποια βιβλία, καθ’ όλα αξιόλογα αλλά σχετικά άγνωστα ακόμη, να χαρακτηρίζονται απλώς «προτεινόμενα» ή κάτι τέτοιο.

Θα κλείσω με ένα από τα σχετικά πρόσφατα διαβάσματά μου, στο οποίο αξίζει, νομίζω, ιδιαίτερη μνεία: «Η επιληψία της γλώσσας» του Γιώργου Αριστήνου από τις εκδόσεις του Βιβλιοπωλείου της Εστίας. Βαθύς γνώστης του δυτικού λογοτεχνικού κανόνα, στον οποίο υπάρχουν συχνές – κατά κανόνα πλάγιες, ενίοτε καυστικές – αναφορές, ο Αριστηνός αναμειγνύει με αριστοτεχνικό όσο και ευρηματικό τρόπο στοιχεία λόγιας γλώσσας, απόηχους από τον Ροΐδη και από τον Βιζυηνό, με μια καθημερινή γλώσσα, σφύζουσα, ολοζώντανη, ακόμα και εμπνευσμένα σκατολογική. Και όλα αυτά, μακριά από τις ηθογραφίες και τις αυτοαναφορικότητες που μας κατακλύζουν τα τελευταία χρόνια. Η τέχνη του λόγου, γνωστή και ως λογοτεχνία, στα καλύτερά της. Το έχω γράψει και άλλοτε: τα Γλωσσίδια δεν είναι στήλη βιβλιοκριτικής. Δεν διστάζουν, ωστόσο, πότε πότε να αναφερθούν σε κάποιο βιβλίο που το θεωρούν αξιομνημόνευτο.

Επιδόρπιο

Επειδή την προηγούμενη εβδομάδα αναφέρθηκα, έστω από σπόντα, στη θρυλική σκηνή με τον Γιώργο Κωνσταντίνου και το προφιτερόλ, φίλος της στήλης μού έδωσε την πληροφορία ότι είναι γυρισμένη στο Blue Pine στην Κηφισιά.