Σάντουιτς ή αμφίψωμον

Η δεύτερη λέξη ίσως είναι άγνωστη σε πολλούς. Πρόκειται για μία ακόμη αποτυχημένη  προσπάθεια να αποδοθούν στα ελληνικά ξένες λέξεις (είναι κι εκείνο το σχεδόν ανατριχιαστικό «ταχυφαγείον»). Σάντουιτς λοιπόν και θυμάμαι πόσο είχα εντυπωσιαστεί όταν, μικρή, έμαθα την προέλευση της λέξης και του σνακ. Ηταν, λέει, ο κόμης του Σάντουιτς που, όταν έπαιζε χαρτιά, δεν ήθελε να σηκώνεται από τη θέση του για φαγητό και ζητούσε από τον μπάτλερ του να του σερβίρει κρέας μέσα σε δύο φέτες ψωμί ώστε να μπορεί να φάει χωρίς να λερώνει τα χέρια του.

Δεν είναι όμως αυτός ο λόγος που γράφω σήμερα για σάντουιτς. Είναι που προχθές θελήσαμε να παραγγείλουμε από ένα new era σαντουιτσάδικο. Πρώτα απ’ όλα μας πήρε πολλή ώρα να παραγγείλουμε. Μεγάλη ποικιλία και πολλά ακαταλαβίστικα υλικά που μόνο αν έχεις εντρυφήσει στην ορολογία της σύγχρονης γαστρονομίας μπορείς να τα αποκωδικοποιήσεις. Αλλαντικά που δεν τα ξέραμε ούτε εμείς οι φαγανοί. Τυριά με περίεργα ονόματα. Σάλτσες που σε προδιαθέτουν για κάτι το πολύ fine. Ξηροί καρποί, super foods και δεν ξέρω τι άλλο. Και όταν πήραμε στο κατάστημα να ρωτήσουμε αν μπορούμε να αφαιρέσουμε ένα υλικό στο οποίο έχει αλλεργία μία φίλη, η απαξίωση της πωλήτριας πέρασε την τηλεφωνική γραμμή και κόλλησε πάνω μας σαν γλίτσα. «Οχι βέβαια. Ετσι είναι η συνταγή του σεφ». Τέλος πάντων, κάποτε έφτασε η παραγγελία. Τα σάντουιτς τυλιγμένα σε παλαιομοδίτικο χασαπόχαρτο, δεμένο με σχοινάκι για να υπογραμμίζει, προφανώς, το χειροποίητον του πράγματος, γενικά υπερπαραγωγή. Από γεύση; ΟΚ…

Θυμάμαι πότε άρχισαν να ανοίγουν τα πρώτα αμιγώς σαντουιτσάδικα στην Ελλάδα. Περί τα τέλη της δεκαετίας του 1970. Σε όλα τα ίδια ψωμιά, κάτι φρατζολάκια – παντόφλες, που όταν ήταν ωμά, είχαν αυθεντική γεύση αφρολέξ. Τα παραγεμίζαμε με ό,τι τραβούσε η όρεξή μας, τα κλασικά δηλαδή. Τυρί (δεν υπήρχε είδος, ό,τι κάτσει), ζαμπόν (τρόπος του λέγειν), σαλάμι, μορταδέλα, μπέικον, αβγά βραστά ή ομελέτα (αδιευκρίνιστης ημέρας παρασκευής), μουστάρδα, κέτσαπ, μαγιονέζα και οι πιο χαρντ κορ έβαζαν και τσιπς. Τα τρώγαμε μετά από ξενύχτια και ποτά μπόμπες, υποτίθεται για να μας φτιάξουν το στομάχι και κοιτούσαμε με μεθυσμένο μάτι τις ταχυδακτυλουργικές κινήσεις του σαντουιτσά μέχρι να τα πατικώσει στην τοστιέρα. Διότι βεβαίως και τα έψηναν για να γίνουν ίσιωμα οι αμφιβόλου ποιότητας γεύσεις (πόσα φασώματα δεν άρχισαν με εκείνη την κίνηση για να σκουπίσει την κέτσαπ που έτρεχε από το στόμα μας).

Από εκείνα τα σάντουιτς έως τις σημερινές υπερπαραγωγές, μία Ελλάδα δρόμος. Η χώρα που αφήσαμε πίσω. Και θεωρώ ότι, γενικά, στο πρόχειρο φαγητό του δρόμου, ειδικά εδώ που, λόγω κλιματικών συνθηκών ζούμε πολύ εκτός σπιτιού, καταγράφεται ένα είδος ιστορικότητας. Ενώ, παράλληλα, κινείται μια οικονομία. Θυμάμαι, για παράδειγμα, στα «Βαμμένα, κόκκινα μαλλιά» του Μουρσελά, κάποιος προσπαθεί να πείσει τον πατέρα του Κωνσταντή, γύρω στο 1955, να πουλήσει το ραφτάδικο και να ανοίξει τυροπιτάδικο, καινούργιο «φρούτο» εκείνης της εποχής. Με το εξής ακλόνητο επιχείρημα: «Το μέλλον της Ελλάδας είναι η τυρόπιττα». Αδικο είχε;