«Η σύμβαση {LF}είναι το αντίθετο {LF}του έρωτα»

Ο Γιώργος-Ικαρος Μπαμπασάκης παραμένει ένας πολυπράγμων στιλβωτής της γραφής και όχι μόνο. Στα υβριδικής μορφής κείμενά του, παρακολουθούμε χρόνια τις ανησυχίες και τις επιδράσεις μέρους της μεταπολιτευτικής γενιάς που σπούδασε στους δρόμους της Αθήνας. Πλάνητες και ημιεξόριστοι, ψάχνουν την ταυτότητά τους μέσα στο νεοελληνικό παράλογο. Ο τίτλος του παρόντος βιβλίου: «Γιατί οι νεκροφόρες δεν έχουν κοτσαδόρο» (Νήσος) είναι επηρεασμένος από συζήτηση θαμώνων σε ένα μαγέρικο της Κυψέλης. Ο αφηγητής σκορπίζεται μέσα σε υποσημειώματα μιας ζωής και συνθέτει ξανά την ύπαρξή του. Μια «ευφρόσυνη κοσμογονία» από πόλαροϊντ που εκκινούν από την παιδική ηλικία, για να περάσουν από τα ρυάκια των βινυλίων, τους έκπτωτους ήρωες της ασημένιας οθόνης, τα καλλιτεχνικά κινήματα του 20ού αιώνα (ιδιαίτερα των Καταστασιακών), τον πυρετό της γραφής και του έρωτα.

Σε ποια κατάσταση σας βρίσκουμε αυτή την εποχή;

Αν εξαιρέσουμε το οικονομικό από το οποίο πάσχει το σύμπαν, βρίσκομαι σε μια από τις πιο δημιουργικές και αίθριες φάσεις της ζωής μου. Εχω οργανώσει ένα καθημερινό θα έλεγα δημιουργικό κατενάτσιο, που μου επιτρέπει να πραγματοποιώ αντεπιθέσεις.

Μπορούμε να ντριμπλάρουμε αυτή τη δύσκολη συγκυρία στην οποία βρισκόμαστε;

Δεν νομίζω ότι μπορείς να την ξεγελάσεις. Αλλά πάντα έχω στο μυαλό μου τον Τζέιμς Τζόυς, που ενώ μαινόταν η κακουργία, έγραφε το «Η αγρύπνια των Φίννεγκαν» (μτφρ. Ελευθέριος Ανευλαβής, Κάκτος). Κατ’ εμέ ήταν η ευσυνείδητη και πολιτικότατη απάντησή του σε όσα συνέβαιναν γύρω του. Σ’ αυτό το σημείο σκέφτομαι για παράδειγμα τον Γκέοργκ Λούκατς. Στην εντολή «παραδώστε τα όπλα σας» σε μια εξέγερση στη Βουδαπέστη, εκείνος έβγαλε την πένα του. Αυτό είναι το δικό μας όπλο.

Είστε συγγραφέας, εικαστικός, χρονογράφος, μελετητής αρχείων και πολλά άλλα. Πώς συνδυάζετε όλες αυτές τις ιδιότητες;

Κοιτάξτε, μετά τον ντανταϊσμό δεν υπάρχει συγκεκριμένο métier του δημιουργού. Είμαι πιστός στη σκέψη του Μαρσέλ Ντυσάν, που έλεγε ότι είναι σημαντικό να παράγουμε έργα που δεν είναι απαραιτήτως «έργα τέχνης» με την κλασική έννοια του όρου. Στο να είμαστε γεφυροποιοί – κι επιμένω σε αυτό – ανάμεσα στις τέχνες και τη φιλοσοφία και φυσικά στην αλληλεπίδρασή τους. Δεν με ενδιαφέρουν οι βιρτουόζοι της τεχνικής, αλλά όσοι είναι στα μεταίχμια. Για παράδειγμα στα πεζογραφήματά μου, που είναι περισσότερο μυθιστορίες τεκμηρίωσης, τα μπλέκω με τα εικαστικά και με τη μουσική. Μέσα σε αυτά υπάρχει και η μανία να ξεγελάσω τον χρόνο, παράγοντας κηδειόχαρτα και προκηρύξεις.

Τι περιλαμβάνει το ένα και τι το άλλο;

Η προκήρυξη είναι μια φιλοσοφική εκδήλωση των όσων σκέφτομαι και τα κηδειόχαρτα είναι η ευγνωμοσύνη που νιώθω για ανθρώπους που με έκαναν άνθρωπο. Για τους τεθνεότες φίλους με τους οποίους διατηρώ έναν αέναο διάλογο, να, σαν να ανοίξει η πόρτα και να εμφανιστεί ο Κακουλίδης, ο Καρούζος, ο Παπαγιώργης για παράδειγμα.

Ο τίτλος του τελευταίου σας πονήματος «Γιατί οι νεκροφόρες δεν έχουν κοτσαδόρο» (Νήσος) από πού προέκυψε;

Συχνάζω σε κάτι παλιομοδίτικα μαγέρικα της Κυψέλης, με το μπλοκάκι μου μαζί γιατί κάθομαι ώρες. Συνήθως περιστοιχίζομαι από γέροντες χήρους που καλαμπουρίζουν φιλοσοφικά. Εκεί άκουσα αυτή τη φράση. Ελεγε ένας πως έχει χτυπήσει το πόδι του πολλές φορές στον κοτσαδόρο που ‘χουν πολλά αυτοκίνητα. Το μόνο όχημα που δεν έχει τέτοιο είναι η νεκροφόρα… Μου άρεσε και το κράτησα. Το επέκτεινα στο μυαλό μου και είδα πως οι καλλιτέχνες που μου αρέσουν δεν σέρνουν τίποτα πίσω τους. Είναι αυτό που φαίνονται.

Γράφετε κι εδώ θραύσματα των εμπειριών σας. Ενας μακροπερίοδος λόγος από κειμενικές σκέψεις που επανέρχονται συχνά κάτω από μια νέα οπτική γωνία. Πώς συμβαίνει αυτό;

Γι’ αυτό «φταίει» ο μεγάλος συγγραφέας Χένρι Τζέιμς. Ο οποίος ξεχνούσε να βάλει τελεία κι έγραφε αυτές τις ατέλειωτες ελικοειδείς παραγράφους που λάτρεψα. Μετά έρχονται ο Τζόυς αλλά και ο σχετικά πρόσφατος Λάζλο Κρασνάχορκαϊ, ο οποίος έκανε ένα μυθιστόρημα το οποίο είναι όλο μια παράγραφος. Αυτοί είναι οι δικές μου ανάσες. Μου αρέσει το μακροπερίοδο, ο ασθματικός λόγος, που χρειάζεται συγκρότηση για να τον καταφέρεις, γιατί πλησιάζει τον προφορικό λόγο.

Στα έργα σας βλέπουμε μια διαρκή προσπάθεια ανακάλυψης ταυτότητας. Για να το πούμε με μουσικούς όρους, ροκ προσέγγιση της ευρωπαϊκής κουλτούρας από τη μια, και συνάμα μια ρεμπέτικη ανακάλυψη αθηναϊκής ταπισερί.

Η παρέα μου άκουγε ροκ νυχθημερόν. Ο Διονύσης Σαββόπουλος μας έσπρωξε – όπως το εκλάβαμε εμείς τότε –, στην πολυφρένεια της γενιάς μου με τη «Μαύρη θάλασσα» και το «Ζεϊμπέκικο». Μέσα από τη μουσική αρχίζει μια πνευματική διελκυστίνδα ανάμεσα στο ροκ και στο ρεμπέτικο που λέτε – όπου κοντά στα τέλη της δεκαετίας του ’70, ήταν θαμμένο. Τότε περίπου ιδρύεται η Οπισθοδρομική Κομπανία στην οδό Τήνου, εδώ στην Κυψέλη. Αρχίζει αυτή η ανακάλυψη των ριζών θα λέγαμε. Τότε μαζεύονται και οι Σπυριδούλα με τους Σπυροπουλαίους, που κατά τύχη είχα βρεθεί στην ίδρυσή τους. Ολοι αυτοί ήταν μια παρέα. Μεγαλώνουμε αναζητώντας μια ταυτότητα, μέσα στο νεοελληνικό κουλουβάχατο. Κάπου εκεί μπλέκεται ο Χρήστος Βακαλόπουλος που ανακαλύπτει τους Παπαδιαμάντη, Βιζυηνό και αφήνει στην άκρη τους Μποντριγιάρ και Μπαρτ. Ο Κωστής Παπαγιώργης να μελετά τις λοξές προσωπικότητες του Εικοσιένα κι έπειτα, αφήνοντας στην άκρη τον Χάιντεγκερ. Ετσι ξεκινά μια σειρά ρήξεων και επαφών με την ευρεία έννοια της παράδοσης και της δυτικής νεανικής κουλτούρας. Σημαντικό ρόλο σε όλο αυτό το οδοιπορικό έπαιξε η εμπιστοσύνη που δείχναμε στους φίλους. Για παράδειγμα ο νυν πατήρ Νικόλαος Λουδοβίκος που ήμασταν συμμαθητές στον Βόλο, μου είπε διάβασε Μπέκετ, τον άκουσα. Ή ο Αγγελος Σφακιανάκης μου έδωσε τις «Αναμνήσεις» του Αγι Στίνα (Υψιλον), ο Ευγένιος Αρανίτσης μου έμαθε τα ποιήματα του Ε.Ε. Κάμινγκς, όπου τότε δεν είχα ιδέα. Αυτοί ήταν ο θησαυρός, όχι το επίσημο σχολείο. Δηλαδή ο διαρκώς αναπτυσσόμενος ισχυρός διάλογος.

Στο παρόν βιβλίο μιλάτε συχνά για μια «ευφρόσυνη κοσμογονία». Πώς την εννοείται;

Την ευφρόσυνη αφροσύνη όπως την αποκαλώ συχνά. Είναι αυτό που νιώθει ο έφηβος όταν εκρήγνυται το μυαλό του και ανακαλύπτει πράγματα που δεν σ’ τα μαθαίνουν οι γονείς, αλλά «εξωσχολικοί» παράγοντες όπως τα βιβλία, η μουσική, ο κινηματογράφος, οι συναναστροφές. Δεν ήθελα να ισοπεδωθώ σε μια φαινομενικότητα. Η λοξή ματιά στα πράγματα κάνει τη διαφορά. Δηλαδή ό,τι παρατηρείς να το κάνεις ιστορία, και να σου αποκαλύπτεται κάτι άλλο από εκείνο που απλά βλέπεις. Η νεότερη γενιά σήμερα για παράδειγμα συνεχίζει να δημιουργεί με τον δικό της τρόπο. Εκείνο που διαφέρει από τότε είναι πως εμείς τότε σκάβαμε περισσότερο το παρελθόν να δούμε τι συνέβη.

Στο βιβλίο κάνετε λόγο για τη «διδακτέα ύλη του έρωτα». Τι ρόλο έπαιξε στη ζωή σας;

Επαιξε και συνεχίζει να παίζει καταλυτικό ρόλο μαζί με τη φιλία. Αν σταματήσω να ερωτεύομαι θα πηδήξω από τον 20ό όροφο ουρανοξύστη. Και όταν λέω ερωτεύομαι, εννοώ τη διάθεση που έχει κανείς να ανοιχτεί σε έναν άνθρωπο και να μοιραστεί τα πάντα μαζί του. Αυτή η συνωμοσία των δύο, Μπόνι και Κλάιντ. Είναι άρρηκτα συνδεδεμένος με τη συγκίνηση. Λέω συχνά ότι είμαι λιποτάκτης των συμβάσεων. Η σύμβαση είναι το αντίθετο του έρωτα. Που τον κάνει να γίνει προσκοπισμός, κοινόχρηστα, ένας κακός εννοούμενος γάμος, που νεκρώνει τη δημιουργικότητα. Μια υπαναχώρηση στην ατολμία με λίγα λόγια.

Δεν γράφετε αυτοβιογραφίες αλλά αυτοβιολογίες, λέτε. Ποια η διαφορά;

Η διαφορά είναι πως δεν γράφω για περιστατικά του βίου με τη στενή έννοια της αποτύπωσης. Αλλά για τις οργανικές και ψυχολογικές αντιδράσεις σε αυτά. Εκείνο που προξενεί στα κύτταρά σου ρίγη έως πόνους όταν το αντιμετωπίζεις. Προσπαθώ να περιγράψω τα βιολογικά παρεπόμενα των όσων συμβαίνουν. Η ζωή είναι μια περιπέτεια, η εποποιία της καθημερινής ζωής.

Εχετε πει ότι είστε ένας σταχανοβίτης της γραφής. Τι σημαίνει έμπνευση για εσάς;

Δεν πιστεύω σε αυτό που λέγεται έμπνευση με τη στενή έννοια. Δουλεύω επίμονα μια ιδέα σαν λεπιδοπτερολόγος, όπως θα έλεγε ο Ναμπόκοφ. Δηλαδή οργανώνω μεθοδικά τη συγκίνησή μου και την κάνω λέξεις ή οτιδήποτε άλλο. Με έμφαση στη λεπτομέρεια. Αυτό παίρνει πολλές ώρες καθημερινά. Κανονικός σταχανοβίτης δηλαδή.

Ποιο είναι ένα από τα μυστικά σας για να ξεκινήσει μια ιστορία;

Η παρατήρηση φυσικά. Από μικρός ήμουν ένα είδος περισκοπίου. Εβλεπα συνέχεια τι κάνουν οι άλλοι και δεν μιλούσα πολύ, όσο περίεργο φαντάζει αυτό σε πολλούς σήμερα. Μια θεία μου, θυμάμαι, σύζυγος στρατηγού, είχε πει σε ανύποπτο χρόνο ότι «αυτός θα μας κάνει ρεζίλι όταν μεγαλώσει», γιατί είχε αντιληφθεί πως κατέγραφα όσα έλεγαν.

Υπάρχει κάποια φράση ή έννοια που συνοψίζει τη ζωή σας;

Ναι, και βρίσκεται στους «Ιππής» του Αριστοφάνη: «Εν αγορά καγώ τέθραμμαι»…