Μια έκρηξη που ακόμη επιμένουμε να μην κατανοούμε

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι τον Δεκέμβριο του 2008 συνέβη μια κοινωνική έκρηξη χωρίς προηγούμενο. Μια ακολουθία πρακτικών διαμαρτυρίας στην οποία συμμετείχε ένα πολύ μεγάλο τμήμα της νεολαίας (στους μαθητές θα μπορούσε να θεωρηθεί πλειοψηφική), που πήρε πλήθος μορφές και που είχε να συμβεί πολλά χρόνια σε ευρωπαϊκή χώρα τέτοια ένταση. Μια κινητοποίηση που δεν ήταν ένα παραδοσιακό διεκδικητικό κίνημα νεολαίας, αφού είχε έναν πολύ γενικό τόνο, αλλά ούτε και μια «τυφλή» έκρηξη (στον βαθμό που μπορούμε να υποθέσουμε ότι υπάρχουν τυφλές εκρήξεις). Ενα ρήγμα που ορθά από την πρώτη στιγμή θεωρήθηκε ότι ήταν μια «εικόνα από το μέλλον», εάν αναλογιστούμε τα όσα ακολούθησαν ιδίως την περίοδο 2010-2012. Εάν έδειξε κάτι εκείνη η έκρηξη, ήταν ότι σε εκείνη τη συγκυρία, με τα σημάδια μιας βαθιάς κρίσης να πληθαίνουν, η νεολαία ήταν ο «αδύναμος κρίκος», το τμήμα της κοινωνίας όπου συμπυκνωνόταν ένα όραμα επισφάλειας και μια προοπτική αντιμετώπισης ως «αναλώσιμου υλικού», προοπτική που θα επιβεβαιωθεί λίγα χρόνια αργότερα στην τρομακτική έκρηξη της ανεργίας των νέων. Και έδειξε, παράλληλα, ότι οι αντιφάσεις που διαπερνούσαν πλέον την ελληνική εκδοχή νεοφιλελευθερισμού μπορούσαν να οδηγήσουν και σε βαθιά κρίση και σε κοινωνικές εκρήξεις.

Αν κάτι εντυπωσιάζει ωστόσο και τότε και ακόμη και σήμερα είναι η επιμονή να μη θέλουμε να κατανοήσουμε αυτό που συνέβη τον Δεκέμβριο του 2008. Αυτό ήταν πολύ εμφανές ήδη από εκείνη τη στιγμή όταν από ένα σημαντικό μέρος των αναλυτών προκρίθηκε η ερμηνεία των γεγονότων με βάση ένα σχήμα «ανομίας». Μάλιστα, αυτή η εθελοτυφλία απέναντι σε ένα βαθιά πολιτικό φαινόμενο που αντιπροσώπευε η επίκληση της «ανομίας», θα συνεχίσει να αποτελεί ερμηνευτικό κλειδί στην αναμέτρηση με τις επόμενες φάσεις κοινωνικών εκρήξεων ύστερα από τον ερχομό των Μνημονίων.

Και το πρόβλημα, προφανώς, δεν είναι το να υπάρχει μια αναλυτική αστοχία, αλλά ότι το σχήμα της «ανομίας» και της «παραβατικότητας» θα αποτελέσει, σε μεγάλο βαθμό, και κατευθυντήρια γραμμή για τη χάραξη πολιτικής. Τι άλλο αντιπροσωπεύει για παράδειγμα η πολιτική και θεσμική επένδυση στην ένταση της καταστολής, η εύκολη στοχοποίηση των καταλήψεων ως «εστιών ανομίας», η δαιμονοποίηση των «Εξαρχείων» (παρότι εκείνες τις μέρες «Εξάρχεια» ήταν όλη η Ελλάδα), ή πρωτοβουλίες όπως η απόπειρα δημιουργίας «Πανεπιστημιακής Αστυνομίας».

Ομως, όλα αυτά δεν μπορούν να διαγράψουν το ουσιώδες: ότι, δηλαδή, μέσα σε συνθήκες κρίσης υπάρχει το ενδεχόμενο κοινωνικών εκρήξεων ακόμη και με απρόβλεπτη ένταση. Εκρήξεων που αποτυπώνουν πολιτικά αιτήματα αλλαγής και δεν μπορούν εύκολα να «ξορκιστούν» με την επίκληση της «ανομίας».