Μόνος στη σκηνή

Αν ψάξει μπορεί και να το μάθει κανείς σε ποιον βαθμό υπήρχαν ή και ανθούσαν οι θεατρικοί μονόλογοι όταν ο Τσέχοφ έγραφε πως «για να κάνω θέατρο μου χρειάζονται δυο σανίδια και ένα πάθος». Χωρίς να έχει προσθέσει «και ένας ηθοποιός» μια και ήθελε να αναγνωρίσει τη σημασία της λιτότητας προκειμένου να κάνει θέατρο, μπορούμε να υποθέσουμε πως η λιτότητα αυτή περιελάμβανε και την ύπαρξη ενός μόνον ηθοποιού. Με πολλά πρόσωπα ή μάλλον με πολλούς ήρωες τα θεατρικά έργα του Τσέχοφ, δεν στάθηκαν εμπόδιο ώστε σπουδαίοι ηθοποιοί που διέπρεψαν στην ερμηνεία τους (όπως για παράδειγμα ο Δημήτρης Χορν στο έργο του «Ιβάνοφ», μια αλησμόνητη παράσταση του Εθνικού Θεάτρου στα μέσα της δεκαετίας του ’60) να διακριθούν σε θεατρικούς μονολόγους, παράδειγμα πάλι ο Δημήτρης Χορν, στο «Ημερολόγιο ενός τρελού» του Γκόγκολ. Ανεβασμένο σε μια εποχή που μάλλον σπάνιζαν, αν δεν εξέλιπαν εντελώς, οι θεατρικοί μονόλογοι, είχε θεωρηθεί μια κίνηση μάλλον αιρετική και προκλητική ταυτόχρονα, σχεδόν μια μορφή καλλιτεχνικής εγωπάθειας, συγχωρητέας ή μάλλον με ευμένεια και επαινετικά αποδεκτής γιατί επρόκειτο για τον Δημήτρη Χορν. Ή για την Ελλη Λαμπέτη με τους μονολόγους «Ανθρώπινη φωνή» του Ζαν Κοκτό και η «Εβραία» του Μπρεχτ σε μια ενιαία παράσταση που ωστόσο, λόγω της σύντομης διάρκειάς τους αλλά και της Λαμπέτη, ο όρος «μονόλογος» έπαυε να λειτουργεί αρνητικά. Στα εξήντα χρόνια που ακολούθησαν οι θεατρικοί μονόλογοι πολλαπλασιάστηκαν και μάλιστα σε δίωρες παραστάσεις, σε βαθμό που η καλλιτεχνική μας πραγματικότητα να παρουσιάζεται εξίσου ευεργετημένη είτε πρόκειται για παραστάσεις με πέντε ή οκτώ ηθοποιούς είτε με έναν μόνο να «αλωνίζει» για ένα δίωρο στη σκηνή. Αν και μια «κανονικότητα» πλέον οι μονόλογοι στις θεατρικές σκηνές, δεν παύουν με την πυκνότητά τους αλλά και την ένταση που προϋποθέτουν από την πλευρά των ηθοποιών που τους αναλαμβάνουν, να εγείρουν ένα πλήθος ερωτημάτων και αποριών ως προς την ψυχολογική, υπαρξιακή να πούμε καλύτερα, συνθήκη που σ’ αυτήν δοκιμάζονται οι ίδιοι καθώς το σύνολό τους έχει «εκπαιδευτεί» να υπάρχει και να λειτουργεί όπως ακριβώς όλοι μας στη ζωή, χάρη στους άλλους. Και αν τελικά χάρη στις κατατιθέμενες σήμερα μαρτυρίες, αναγνωρίζουμε πως κάθε άλλο παρά μοναξιά προϋποθέτει η απουσία των άλλων, μήπως το ίδιο θα μπορούσε να ισχυριστεί κανείς και για τη ζωή;

Κάτια Γέρου

Οπως στο σπίτι, τις ώρες της αγρύπνιας

Τρεις φορές έτυχε να είμαι στη σκηνή μόνη μου: στο «Σας αρέσει ο Μπραμς;» (κείμενο Μάρω Δούκα, σκηνοθεσία Κυριάκος Κατζουράκης), στην «Ισμήνη» (κείμενο Γιάννης Ρίτσος, σκηνοθεσία Ασπα Τομπούλη) και στο «Stand Up Tragedy» (κείμενο δικό μου, σκηνοθεσία Κυριάκος Κατζουράκης). Στους μονολόγους πολλές «ψυχές», πολλοί συνομιλητές πετούν δίπλα μας και πάνω από το κεφάλι μας: αναμνήσεις, πικρίες που ο χρόνος δεν απάλυνε, παιδικά τραύματα, όνειρα για το μέλλον. Δηλαδή συνομιλούμε με το παρελθόν του προσώπου που ενσαρκώνουμε, με το μέλλον του και υπάρχει βέβαια και ένας τρίτος χρόνος: το αδυσώπητο παρόν του. Το τώρα του. Ενα κουβάρι από αγωνίες, ανεπίλυτα θέματα που εκκρεμούν, αποφάσεις που πρέπει να πάρει σήμερα! Αναδύεται δηλαδή μια τεράστια ψυχολογική γκάμα του ρόλου. Επομένως; Επομένως όλη η ποιητικότητα του ανθρώπου, η γαϊδουριά του, η ωμή του ειλικρίνεια, τα ψέματα που σερβίρει στους άλλους αλλά πρωτίστως στον εαυτό του και τόσα άλλα. Τα ωραία βαθιά κείμενα συμπεριλαμβάνουν όλα τα παραπάνω. Επίσης, πώς μιλάμε μόνοι μας περιστοιχισμένοι από τους τέσσερις τοίχους του σπιτιού μας τις ώρες της αγρύπνιας; Νομίζω ότι είναι καλό το παράδειγμα για τη δομή των μονολόγων που καλούμαστε να παίξουμε. Διότι οι μονόλογοι στο σπίτι μας είναι παιγμένοι από όλους μας οσκαρικά! Είναι το λεπτομερές καρδιογράφημα της σκέψης, επομένως και των αισθημάτων, και μάλιστα όταν ξεδιπλώνονται με την ασφάλεια ότι δεν θα τους ακούσει ποτέ κανείς!

Στη σκηνή έχουμε ανάγκη αυτή την ωμή ειλικρίνεια, το αφτιασίδωτο, το μη ωραιοποιημένο. Ομως το αφτιασίδωτο πιστεύω ότι είναι το πλέον επεξεργασμένο εν τέλει γιατί δεν λειαίνει τις αντιφάσεις καθόλου, αντίθετα τις αναδεικνύει, τις πολλαπλασιάζει. Είναι τόσο ωραίο να δουλεύεις μόνος σου στη σκηνή πότε πότε. Εντάξει, μόνος σου δεν είσαι εν τέλει, υπάρχουν ο συγγραφέας και ο σκηνοθέτης, εκτός εάν έχεις γράψει και σκηνοθετήσει και παίξει το υλικό μόνος σου. Και αυτό είναι πολύ ενδιαφέρον. Δεν είναι βέβαια συλλογικό το άθλημα, είναι όμως πρωταθλητισμός. Θα το καταφέρεις το άλμα σου εις μήκος; Είσαι καλά προπονημένος; Εχεις συγκεντρωθεί για πολλά χρόνια στην προπόνηση, έχεις δώσει ώρες και κόπο; Τότε μπορεί κάτι βαθιά συγκινητικό να προκύψει. Είναι πολλές οι απευθύνσεις, δηλαδή οι μνήμες, οι αόρατοι παρτενέρ σου σε έναν μονόλογο. Κάποτε η ανάμνηση είναι μακρινή, επομένως το βλέμμα σου τρυπάει τον απέναντι τοίχο και «βλέπει» πέρα από την αίθουσα, άλλοτε έρχεται δίπλα σου, πολύ κοντά σου, και σου δημιουργεί μια ρωγμή: το παρελθόν σε ταράζει, σε συντρίβει και τότε το βλέμμα σου βυθίζεται μέσα σου. Και κάτι τελευταίο: το «μόνος στη σκηνή» είναι σαν να ετοιμάζεις ένα δείπνο μόνος σου και καλείς ανθρώπους να το γευτούν. Δεν είναι μια μαγειρική από πολλούς όπου π.χ. ένα «πιάτο – ρόλος» δεν πετυχαίνει, όμως μπορεί να πετύχουν όλα τα υπόλοιπα. Δουλεύεις λοιπόν με όλες σου τις τουρμπίνες στο φουλ, λαχταρώντας να φτιάξεις κάτι της προκοπής. Και νιώθεις μεγαλύτερη ευθύνη.

g

Μάνος Καρατζογιάννης

Ενα είδος θεατρικής ενηλικίωσης

«Να θυμηθώ. Βοηθήστε με να θυμηθώ», ήθελα να φωνάξω λίγο πριν το βάλω στα πόδια χωρίς να ρίξω ούτε µατιά πίσω μου. Να θυμηθώ… Καθώς δεν μπορούσα να φύγω, μάλλον προσπάθησα να κρατήσω την ψυχραιμία μου. Να πιαστώ από ένα ρήμα, μια αντωνυμία, ένα επίρρημα. «Α», ψέλλισα και μετά κοίταγα απελπισμένος για κάποια δευτερόλεπτα πότε προς το βάθος της σκηνής, πότε προς το βάθος της πλατείας, πότε προς το βάθος του ίδιου μου του εαυτού. Τι μου συμβαίνει; αναρωτήθηκα. Είμαι ήδη κάθιδρος. Αισθάνομαι ότι γυαλίζει και το μάτι μου καθώς στύβω το μυαλό μου ασταμάτητα. Πόσο να κράτησε αυτή η στιγμή; Εμένα μου φάνηκαν δύο ζωές. Είχα ακούσει ότι εδώ πάνω ο χρόνος μπορεί να κρατάει άλλοτε περισσότερο κι άλλοτε λιγότερο. Να διαστέλλονται τα αισθήματα, οι χαρές και οι φόβοι. Και να, ήρθε και η δική μου ώρα, φαίνεται. Απενοχοποιήθηκα κάπως όταν θυμήθηκα τον Λευτέρη Βογιατζή: «Οταν ξεχνάς, τότε κάτι αρχίζει να γίνεται». Ναι, γίνεται, αλλά πώς θα πάμε παρακάτω; «Ακη, τι λέω;», πήγα να ρωτήσω τον ηλεκτρολόγο κι έπειτα σταμάτησα.

Πήρα μια βαθιά ανάσα και θυμήθηκα στιγμιαία εκείνη την πρώτη φορά. «Ποιο μονόλογο θα μας πείτε;». Πώς βρέθηκα τότε έτσι μόνος στη σκηνή, παιδί ακόμα, χωρίς να τα έχω βρει καλά καλά με τον εαυτό μου; Θα τα καταφέρω και τώρα. Μια δεύτερη ανάσα κι άρχισα ξαφνικά να σκέφτομαι το χωριό μου, τα βουνά της Κρήτης. Τη λιμνοθάλασσα του Μεσολογγίου κι έπειτα ηρέμησα. Τα βρήκα τα λόγια. «Εγώ δεν μεταμφιέζομαι. Είμαι. Η μεταμφίεση δεν είναι παιχνίδι. Είναι μια μεταμόρφωση προς την ενηλικίωση». Πού είχαν πάει τα λόγια; Πού είχα ταξιδέψει; Το πρώτο μου σαρδάμ στη σκηνή, μαθητής, ήταν στη λέξη «αυτοπεποίθηση» και τώρα ένα λευκό σεντόνι σκέπαζε τα πάντα λίγο πριν από την «ενηλικίωση»…

Είναι σαφέστατα ένα είδος θεατρικής ενηλικίωσης ο μονόλογος. Προσωπικά έχω παίξει πέντε κι έχω σκηνοθετήσει άλλους δέκα. Ηταν κι η κρίση που γεννούσε βέβαια πολλούς μονολόγους όχι μόνο στην πολιτική μας ζωή, αλλά και στο θέατρο. Η αλήθεια είναι πως όσο σκηνοθετείς αυτό το δύσκολο είδος αισθάνεσαι να πλουτίζεις ως ηθοποιός. Κι όταν το ερμηνεύεις, ως σκηνοθέτης. Αυτή η παράδοξη επίδρασή του έχει να κάνει με την ανάγκη να εφεύρεις τη δράση όχι μόνο εξωτερικά αλλά και εσωτερικά, αλλά και με την απέραντη μοναξιά που αισθάνεσαι όταν εργάζεσαι πάνω σ’ αυτόν, είτε με τη μία ιδιότητα είτε με την άλλη. Χωρίς άλλα πρόσωπα δηλαδή κοντά σου ή άλλες άγκυρες επί σκηνής. Με μια αλλόκοτη μόνο αίσθηση πως άλλοτε ο κόσμος σού ανήκει και άλλοτε από στιγμή σε στιγμή θα πέσεις από το σχοινί. Αρκεί μια στιγμή να κοιτάξεις κάτω…

g

Ελένη Κοκκίδου

«Ιδιωτική» εμπειρία για τον θεατή

Στον μονόλογο είσαι εκτεθειμένος με έναν μοναδικό τρόπο. Ή θα σαγηνεύσεις ή θα γκρεμιστείς. Είναι πολύ μεγάλη πρόκληση για έναν ηθοποιό. Είσαι ο κυρίαρχος του παιχνιδιού. Εσύ μοιράζεις την τράπουλα κι αν σου έρθει κακό φύλλο, «κάηκες». Δεν είσαι όμως μόνος στη σκηνή, έχεις δίπλα σου το πρόσωπο το οποίο εκπροσωπείς και συστήνεις στους θεατές. Με εκείνο συνδιαλέγεσαι. Εκείνο σου κάνει την τιμή να σε επισκεφθεί κάποια στιγμή στη ζωή σου, όπου έχεις τα παράθυρα και τις πόρτες ανοιχτές, και με την αδιαπραγμάτευτη γοητεία του σε κάνει να του επιτρέψεις να συγκατοικήσετε. Πρέπει λοιπόν να το υποδεχτείς με ευγένεια και αγάπη. Θα είναι για σένα ένας παντοτινός σύντροφος ζωής και πρέπει να μιλήσεις γι’ αυτό στο κοινό με τον καλύτερο τρόπο. Αν καταφέρεις δε, έστω και μία στιγμή, να του ανοίξεις χώρο για να πει κι εκείνο μια φράση, τότε θα έχει κατοικήσει για πάντα και στην καρδιά των θεατών. Σε μια «κανονική» παράσταση, όπου συμμετέχουν το λιγότερο δύο, αυτόν τον προορισμό τον έχουν ο συγγραφέας, οι ηθοποιοί, ο σκηνοθέτης και οι υπόλοιποι συντελεστές. Στον μονόλογο είναι σαν να έχεις γράψει εσύ ο ίδιος το κείμενο, εσύ νοίκιασες το θέατρο, εσύ υποδέχθηκες ως οικοδεσπότης το κοινό και του γνωρίζεις τον καινούργιο σου σύντροφο. Είναι «προσωπική υπόθεση» και η επικοινωνία με τους θεατές είναι δυαδική, είναι σαν να βγαίνεις ραντεβού μόνο με ένα πρόσωπο. Αλλιώς συμβαίνουν τα πράγματα όταν πας σε ένα ραντεβού με έναν και αλλιώς όταν είναι πολλοί στο τραπέζι. Προσωπικά, η ζωή μου, η εσωτερική, καθορίστηκε από αυτές τις δυαδικές συναντήσεις, οι οποίες είχαν πάντα μια μυρωδιά ερωτικής συμφωνίας. Τις βιώνω σαν κάτι πολύτιμο. Από την άλλη, απέναντι σε έναν ηθοποιό που είναι μόνος επάνω στη σκηνή, ο θεατής προσέρχεται αλλιώς. Αν του ανοίξει η καρδιά, θα σου εμπιστευτεί τις πιο μύχιες σκέψεις του. Εχω την εμπειρία δύο μονολόγων. Στη «Γυναίκα της Πάτρας» πολλοί θεατές μού εκμυστηρεύτηκαν πολύ προσωπικές ιστορίες και είχαν την ανάγκη της σωματικής επαφής μαζί μου. Ηθελαν, δηλαδή, να με αγκαλιάσουν με τρυφερότητα και να μου εξομολογηθούν ταυτόχρονα τα δικά τους πάθη, λέγοντάς μου μυστικά που μόνο οι πολύ δικοί τους άνθρωποι γνωρίζουν, ίσως ούτε καν αυτοί! Πολλοί ήρθαν και ξαναήρθαν πολλές φορές για να ζήσουν πάλι αυτή την εμπειρία που προφανώς ήταν πολύ σημαντική για τη ζωή τους. Στη Φλέρυ Νταντωνάκη («Το τραγούδι της Φλέρυς») ήρθαν συγγενείς, φίλοι, ομότεχνοί της, με φωτογραφίες και δάκρυα στα μάτια, να μου πουν πόσο πολύτιμη ήταν για εκείνους αυτή η βασανισμένη και άγια ψυχή. Φαντάζεστε λοιπόν πόσο τιμητικό, συγκινητικό και πολύτιμο ήταν αυτό για μένα. Θα έλεγε κανείς ότι ο μονόλογος για τον θεατή είναι μια «ιδιωτική» εμπειρία, γιατί του απευθύνεται ένας. Σε αντίθεση με τη «δημόσια» που συμβαίνει σε ένα πολυπρόσωπο θεατρικό έργο. Εκεί πιο δύσκολα θα «ανοιχτεί». Σε έναν μονόλογο, λοιπόν, αποκτάς «αγαπημένους».

g

Νένα Μεντή

Ακόμα και τώρα μου μιλάνε για την «Ευτυχία»

Ξεκινάμε τέλη Οκτωβρίου του 2007 να κάνουμε έναν μονόλογο με τον Πέτρο Ζούλια για την Ευτυχία Παπαγιαννοπούλου. Δεν είχα ξανακάνει μονόλογο σαράντα χρόνια στο θέατρο. Πίστευα ότι ο μονόλογος είναι κάτι για πολύ σπουδαίους ηθοποιούς που μας επιδεικνύει τη δεξιοτεχνία τους, όπως η Λαμπέτη κι ο Χορν, που τους είχα δει και είπα: «Ε, εντάξει!». Και λέω του Ζούλια: «Με έχεις για ψώνιο;». «Τι εννοείς;» μου λέει. «Να βγω μόνη μου στη σκηνή και να λέω μπούρου μπούρου;». Ομως παίρνοντας το κείμενο του Πέτρου άρχισε πολύ να με ιντριγκάρει ένα πρόσωπο που ήξερα μεν κι είχα και μια υπόγεια σχέση μαζί του, κυρίως από το χαρτί βέβαια, και έτσι γλυκάθηκα σιγά σιγά στις πρόβες. Μαθαίνω καλά τα λόγια μου που ήταν πάρα πολλά βέβαια κι είμαι πια σίγουρη ότι κάνω ένα πράγμα που μου αρέσει πάρα πολύ και αυτό ήτανε. Ωσπου φτάνουμε στην πρεμιέρα… Αγέρωχη, και στο φινάλε η υποδοχή του κόσμου κάτι σπάνιο για μένα και πρωτοφανές. Τόσο που με θυμάμαι να κλαίω στην υπόκλιση.

Επειτα από αυτόν τον θρίαμβο, ετοιμάζομαι για τη δεύτερη παράσταση την επόμενη ημέρα ακριβώς. Και βγαίνω στη σκηνή κι αρχίζω την αφήγησή μου και προχωράω αρκετά στο κείμενο. Εχει περάσει περίπου και μισή ώρα πάνω στη σκηνή… Ξαφνικά ρίχνω μια ματιά και βλέπω τα παπούτσια του άντρα μου στο έργο, που τα βάζει ο τεχνικός σκηνής, σα να μην είναι ακριβώς στη σωστή θέση ώστε να θυμηθώ πραγματικά τον άντρα μου και να συνεχίσω την αφήγηση. Και αρχίζει το δράμα του ηθοποιού πώς θα βάλω στη σωστή θέση τα παπούτσια, που δεν ενδιέφερε κανέναν άλλο παρά μόνο εμένα, δηλαδή την ηθοποιό. Με συνέπεια το μυαλό μου να φύγει από το κείμενο που ακόμα ακόμα δεν είχε «κάτσει», όπως λέμε στο θέατρο, και να ασχολείται με τη σωστή τοποθέτηση των παπουτσιών. Μιλούσα για τον άντρα μου στη σκηνή και κλεφτά διόρθωνα και τα παπούτσια! Κι έρχεται η ώρα να περάσω σε ένα άλλο θέμα στην αφήγησή μου και να σηκωθώ από το κρεβάτι και να αφήσω πίσω μου τα παπούτσια που δεν ενδιέφεραν και κανέναν στο κάτω κάτω. Και με το που κάνω δυο βήματα, καταλαβαίνω ότι το μυαλό μου αρχίζει να πηγαίνει πέρα δώθε χωρίς να ακολουθεί το νήμα του έργου. Κι αρχίζω να πηγαίνω κι εγώ πάνω-κάτω εκτός από το μυαλό μου και να βαριαναστενάζω «Οχ, Παναγία μου», «Οχ, Παναγία μου», και να καταλαβαίνω η άμοιρη ότι δεν «έχω» το έργο. Σταματάω, πάω μπροστά στον κόσμο. «Κάτι μου συμβαίνει, δεν ξέρω τι, δε μου έχει ξανασυμβεί και δεν μπορώ να συνεχίσω». (Ηξερα όμως ότι φταίγαν τα έρμα τα παπούτσια!) Ο κόσμος να χειροκροτάει και μια γιατρός από το κοινό με ρωτάει αν έχω κάτι με την υγεία μου. Ετοιμάζομαι σιγά σιγά να σηκωθώ και να το πιάσω από την αρχή. Τίποτα, δεν πήγαινε πουθενά η κατάσταση… Λέω στον κόσμο: «Δεν μπορώ να συνεχίσω, κάτι συμβαίνει. Αν θέλετε εξαργυρώστε τα εισιτήρια και ελάτε να το ξαναδείτε». Και πάω σπίτι μου και σκέφτομαι: Ούτε μονόλογοι, ούτε τίποτα. Τέρμα, δεν είσαι άξια. Παίρνω ένα χαπάκι και πέφτω και κοιμάμαι. Συμπτωματικά υπήρχαν στο κοινό της παράστασης που είχε διακοπεί δυο φίλες μου – δεν το γνώριζα – και μου είπαν τα πιο ζεστά λόγια αγάπης έστω γι’ αυτό το μισάωρο που είδανε. Και μ’ ενθάρρυναν πως επ’ ουδενί λόγω δεν πρέπει να σταματήσω. Και έτσι την άλλη μέρα πήρα μεγάλη δύναμη και κουράγιο. Σκέφτηκα ότι χρειάζεται ο μονόλογος μια σωστή προετοιμασία για την προστασία του ηθοποιού, μια πρόβα δηλαδή κάθε φορά από πριν κι ένας άνθρωπος να κρατάει το κείμενο την ώρα της παράστασης διά παν ενδεχόμενο. Ετσι, πήρα δύναμη και απέκτησα σιγουριά. Αν κι εμένα γενικά δεν ήταν αυτό που μου έλειπε στο θέατρο.

Εκτοτε, δεν ξαναέχασα ποτέ τα λόγια μου και γνώρισα μεγάλη ευτυχία με ένα είδος που είναι άσκηση αφήγησης για τον ηθοποιό. Τέσσερις μονολόγους έκανα από τότε και ακόμα και τώρα μου μιλάνε για την «Ευτυχία Παπαγιαννοπούλου».

g

Γιάννης Νταλιάνης

Συνεργάζεσαι επί σκηνής με τον εαυτό σου

Είχα την ευτυχή ευκαιρία να βρεθώ σε τρεις τελείως διαφορετικές περιπτώσεις μόνος πάνω στη σκηνή. Σημαντική εμπειρία και καθόλου μοναχική, όπως φανταζόμουν πριν τη βιώσω. Η πρώτη φορά ήταν το 1998 στο θέατρο Φούρνος, όπου σε σκηνοθεσία Ελένης Σκότη παρουσίασα εννέα μονολόγους του Ερικ Μπογκόζιαν με τίτλο «Sex, drugs and rock ‘n’ roll». Η δεύτερη το 2013 στην Πειραιώς στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών και σε σκηνοθεσία Μαριλίτας Λαμπροπούλου, όπου παρουσίασα σε μορφή μονολόγου τη «Σκακιστική νουβέλα» του Στέφαν Τσβάιχ. (Η παράσταση επαναλήφθηκε στο θέατρο Πορεία και στο θέατρο Αλμα.) Η τρίτη ήταν το 2021 στη Ναύπακτο, το Αγρίνιο και στο θέατρο Σταθμός, όπου ζωντάνεψα τη μορφή του «Φύλακα της Επανάστασης» (Γιάννης Βλαχογιάννης) σε κείμενο και σκηνοθεσία Μάνου Καρατζογιάννη.

Και οι τρεις συγκαταλέγονται ανάμεσα στις κορυφαίες ερμηνευτικές μου στιγμές είτε γιατί μου δόθηκε η ευκαιρία να αξιοποιήσω στο έπακρο τα εκφραστικά μου μέσα, αλλά και τα ψυχικά μου αποθέματα προκειμένου να ανταποκριθώ στις απαιτήσεις του εγχειρήματος, είτε γιατί τα κείμενα και η συνεργασία με τους σκηνοθέτες υπήρξαν υποδειγματικά. Το «Sex, drugs and rock ‘n’ roll» απαιτούσε έντονες και ακαριαίες μεταμορφώσεις: από τον ρακένδυτο ρακοσυλλέκτη της Νέας Υόρκης, που μάζευε άδεια κουτάκια μπίρας για να επιβιώσει, μέχρι τον rock star που διοργάνωνε συναυλίες για τα ορφανά της Αφρικής προκειμένου να κερδοσκοπήσει, και από τον έξαλλο ιεροκήρυκα στον αδυσώπητο golden boy ή στον πάνσοφο ψυχαναλυτή! Ολα αυτά με το ανεπανάληπτο χιούμορ του Μπογκόζιαν (που έχει διαπρέψει ως stand up comedian, σεναριογράφος και συνεργάτης του Γούντι Αλεν), προκάλεσαν αλλεπάλληλα κύματα γέλιου στο κοινό. Η «Σκακιστική νουβέλα» είχε άλλες απαιτήσεις. Πρώτα απ’ όλα η διασκευή του αριστουργήματος του Τσβάιχ ολοκληρώθηκε μέσα στις πρόβες με άπειρες δοκιμές και διερευνήσεις. Τελικά θα έπρεπε να μεταφερθούν επί σκηνής συγχρόνως από έναν ηθοποιό τέσσερις βασικοί χαρακτήρες και ένα ολόκληρο πλήθος κόσμου σε ένα υπερωκεάνιο! Εδώ η σθεναρή και εμπνευσμένη καθοδήγηση της Μαριλίτας Λαμπροπούλου αλλά και η υποστήριξη του ερμηνευτή από τους φωτισμούς του Σάκη Μπιρμπίλη και το ηχητικό τοπίο του Σταύρου Γασπαράτου έφεραν λαμπρά αποτελέσματα. Ο Γιώργος Λούκος παρακολούθησε ενθουσιασμένος και τις δύο παραστάσεις στην Πειραιώς, στη δεύτερη μάλιστα έφερε μαζί του τον Μπαρίζνικοφ. Η σεμνή του παρουσία και τα θερμά του λόγια είναι από τις πολύτιμες στιγμές που κρατάω στην μνήμη μου.

Στον «Φύλακα της Επανάστασης», πάλι, δεν ένιωθα μόνος επί σκηνής. Το εξαιρετικό κείμενο και η σκηνική σύλληψη του Μάνου Καρατζογιάννη που με έφερνε σε επαφή με κολοσσούς όπως ο Καραϊσκάκης, ο Καποδίστριας, ο Παπαδιαμάντης, ο Σικελιανός, ο Μακρυγιάννης, ο Βενιζέλος και με τόσους άλλους μόνο το αίσθημα της μοναξιάς δεν θα μπορούσε να μου προκαλέσει. Η θερμή ανταπόκριση, η συγκίνηση του κόσμου που είδε μέσα σε μία ώρα να ξεδιπλώνονται μπροστά του 150 χρόνια της ιστορίας του τόπου μας, μας οδήγησε στην απόφαση να επαναλάβουμε την παράσταση το 2024.

Και στις τρεις περιπτώσεις υπήρχε απεύθυνση στο κοινό, πράγμα που το έκανε για κάποιον λόγο συμμέτοχο στη δράση. Υπήρχαν όμως και στιγμές ιδιωτικές, βαθιάς ενδοσκόπησης και προσωπικής κατάθεσης, καθώς και στιγμές ελεύθερου αυτοσχεδιασμού που ανεφοδίαζε με ζωντανό υλικό μια καλά σχεδιασμένη και στέρεη δομή.

Σίγουρα είναι μεγάλο το στοίχημα για έναν ηθοποιό να τα βγάλει πέρα με έναν θεατρικό μονόλογο. Και δεν υπάρχουν πολλές διαβαθμίσεις στην επίδοση, ή θα θριαμβεύσει ή θα καταποντιστεί. Είναι μεγάλο το ρίσκο. Παρ’ όλα αυτά υπάρχει και ένα στοιχείο που καθιστά απείρως ευκολότερη για έναν καλό ηθοποιό τη συμμετοχή του σε έναν μονόλογο από μια παράσταση με περισσότερους ηθοποιούς: Στον μονόλογο συνεργάζεσαι επί σκηνής με τον εαυτό σου, με τη δική σου φαντασία και με τη δική σου αίσθηση του ρυθμού, του μέτρου και των αποχρώσεων. Με τη συνύπαρξη σε μια παράσταση δύο ή και περισσοτέρων ηθοποιών αρχίζει το θέατρο. Δεν είναι εύκολο να συντονιστούν μεταξύ τους και να αφηγηθούν από κοινού μια ιστορία ακόμα και πολύ καλοί ηθοποιοί. Οταν όμως αυτό συμβαίνει, η απόλαυση φτάνει στα ύψη…

g

Ελένη Ράντου

Μύθοι, αλήθειες και μαθήματα από τους μονολόγους

Το πρώτο πράγμα που έμαθα στη σχολή είναι ότι το θέατρο είναι συνύπαρξη. Δουλειά συνόλου. Εκπαιδεύτηκα να ανασαίνω με τους συμπαίκτες μου, να μοιράζομαι τη σκηνή, την αγωνία του τέρατος που λέγεται «έκθεση στο κοινό», έμαθα να παλεύω μαζί με άλλους να ζωντανέψουμε ένα κείμενο, έναν χαρακτήρα, μια σκηνοθετική σύλληψη. Εμαθα να είμαι μέρος ενός σύμπαντος που χρειάζεσαι συμπαίκτες για να δημιουργηθεί, για να επιβληθεί, για να μαγνητίσει την προσοχή, τον σεβασμό των θεατών.

Και έπειτα ήρθαν οι μονόλογοι. Τους απέφευγα σαν τρελή. Και ως θεατής. Τι θέατρο είναι αυτό που γίνεται από έναν μόνο; Ο πρώτος που παρακολούθησα ήταν της Ευτυχίας Παπαγιαννοπούλου με τη Νένα Μεντή. Είπα μέσα μου: Ποτέ δεν θα το κάνω. Καλά να είσαι μόνος στη σκηνή, αλλά μόνος και στα παρασκήνια; Μόνος στο καμαρίνι; Και πώς εκτίθεσαι τόση ώρα χωρίς να κουράσεις το κοινό; Πώς ανασαίνεις μόνος για δύο ώρες; Κι αν πάθω κάτι, πώς θα συνεχιστεί η παράσταση; Κι αν μου κοπεί η ανάσα; Πώς θα αντέξω τόσα βλέμματα μόνο πάνω μου; Κι αν ξεχάσω λόγια, ποιος θα με βοηθήσει; Πώς θα αντέξει το νευρικό μου σύστημα τέτοια συγκέντρωση ευθύνης; Να φταίω μόνο εγώ για ό,τι δεν θα πάει καλά; Ποιον να κατηγορήσεις άμα είσαι μόνος;

Κι έρχεται η ευλογημένη ώρα που πέρσι στρώθηκα να γράψω… Και με συνεπαίρνει τόσο το γράψιμο που νιώθω ότι αυτό μόνο θέλω να παίξω, μόνο αυτό, μόνο που αυτό που έγραψα είναι μονόλογος! Ο συγγραφέας μέσα μου σε πλήρη διάσταση με τον ηθοποιό. Κι ο συγγραφέας που είναι πιο ξεροκέφαλος κερδίζει. Θα το κάνεις! Κι ο ηθοποιός ψάχνει για έναν σκηνοθέτη που δεν θα τον φοβίσει ο φόβος μου. Και το ταξίδι ξεκινάει. Και κρύβει τόσες εκπλήξεις που δεν φανταζόμουνα ποτέ ότι θα ανακαλύψω μετά από τριάντα χρόνια στο σανίδι.

Τελικά, δεν είσαι μόνος σου πάνω στη σκηνή σε έναν μονόλογο. Ολοι οι θεατές είναι συμπρωταγωνιστές σου. Ανασαίνετε μαζί. Κι αν μπερδέψεις τα λόγια σου, δεν τρέχει τίποτα. Είναι εκεί αυτοί. Δεν έχω νιώσει πιο «μαζί» απ’ ό,τι στην εμπειρία αυτού του μονολόγου. Μύθος πρώτος κατερρίφθη. Και ανακάλυψα την απίστευτη πολυτέλεια χρόνου που έχεις όταν κάνεις μονόλογο. Μπορείς να δοκιμάσεις τα πάντα. Και έχεις τον χρόνο να το κάνεις γιατί μόνο εσύ είσαι εκεί, έχεις τον χρόνο να δοκιμάσεις χιλιάδες διαφορετικούς τρόπους για να πεις την ιστορία, γιατί το πεντάωρο είναι μόνο για σένα. Και μετά ανακάλυψα την απίστευτη αίσθηση ελευθερίας που έχεις κάθε βράδυ. Γιατί δεν πρόκειται να κρεμάσεις κανέναν. Μπορείς να αλλάξεις ρυθμό, να αλλάξεις μια παύση, να χρωματίσεις αλλιώς… και να μην αναρωτηθεί κανένας. Μπορείς να κουβαλάς τη διάθεση της μέρας και να την εντάσσεις μέσα στην ιστορία σου κι αυτό να μην είναι λάθος.

Και το τελευταίο που έμαθα είναι ότι ο μονόλογος σε οδηγεί σε υπερβάσεις. Πράγματα που ποτέ δεν θα είχες σκεφτεί, τα δοκιμάζεις, τα τολμάς, ίσως για να μη γίνεις βαρετός, αλλά τολμάς. Κι όταν υπερβαίνεις τους φόβους σου και όσα θεωρείς δεδομένα και τολμάς να εκπλήξεις τον εαυτό σου, να τον αιφνιδιάσεις, τότε κάτι σημαντικό θα κάνεις.