«Ο απομαγευμένος Γκεόργκι Γκοσποντίνοφ»

^«Ο Γκοσποντίνοφ  χαρακτηρίζεται από το απλό ύφος και την καθημερινή γλώσσα που χρησιμοποιεί στα μυθιστορήματά του, απ’ τον τρόπο που χειρίζεται τον εσωτερικό μονόλογο, αλλά και τη θεματοποίηση λέξεων που γίνονται εικόνες». Με την περιγραφή αυτή η Αλεξάνδρα Ιωαννίδου, μεταφράστρια στα ελληνικά του βούλγαρου συγγραφέα, συμπυκνώνει το μικροσύμπαν του μυθιστοριογράφου, ο οποίος τιμήθηκε χθες με το Διεθνές Μπούκερ για το «Χρονοκαταφύγιο» (εκδ. Ικαρος, 2021). «Τα βιβλία του, ταυτόχρονα, δεν είναι μονοθεματικά, αλλά διακρίνονται για την αποσπασματικότητα της αφήγησης. Με αυτόν τον τρόπο ο ίδιος προσπαθεί να αποτυπώσει την αποσπασματικότητα της ανθρώπινης συνείδησης. Εκεί φαίνεται και η πρόκληση κατά τη μετάφραση. Οπως και στο γεγονός ότι οι καθημερινοί ιδιωματισμοί που αντλεί απ’ τη μητρική γλώσσα του – λαϊκές εκφράσεις έως παροιμίες – πρέπει να μεταφερθούν αρμονικά στα ελληνικά».

Για την Αλεξάνδρα Ιωαννίδου, καθηγήτρια στο Τμήμα Ανατολικών, Βαλκανικών και Σλαβικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Μακεδονίας με αντικείμενο τις Νεότερες και Σύγχρονες Σλαβικές Λογοτεχνίες και τον Σλαβικό Πολιτισμό, ο Γκεόρκι Γκοσποντίνοφ προέρχεται από μια γενιά που έζησε κατά το ήμισυ στον υπαρκτό σοσιαλισμό και στη συνέχεια στον άγριο καπιταλισμό. Αυτή η μετάπτωση καθόρισε εν πολλοίς το ύφος των εκπροσώπων της. «Είναι αυτό που ονομάζω οι “απομαγευμένοι”. Δεν υπάρχει ο παράδεισος που τους υποσχέθηκαν ή εκείνος τον οποίο αναζήτησαν. Κατέρρευσε οριστικά. Πιθανότατα, όμως, αυτό είναι που τους δίνει και ένα βλέμμα καθάριο, μια προσγειωμένη αντίληψη για τις δυνατότητες και τα όρια του κόσμου τους».

Παρελθόν και μέλλον

Το βλέμμα αυτό ακολουθεί ο αναγνώστης στο «Χρονοκαταφύγιο», όπου ο συγγραφέας με χιούμορ και δημιουργική αυθαιρεσία παρατηρεί τη σύγχρονη Ευρώπη και δημιουργεί δύο παράλληλες χώρες: το παρελθόν και το μέλλον. Εδώ αφηγητής συναντά τον Γκαουστίν, έναν περιπλανώμενο στον χρόνο ταξιδιώτη, που έχει αποσυνδέσει τη ζωή του από τη σύγχρονη πραγματικότητα και έχει δημιουργήσει μια «κλινική για το παρελθόν». Κάθε όροφος αναπαράγει λεπτομερώς μια δεκαετία του περασμένου αιώνα. Οι ασθενείς χάνουν την αίσθηση του παρόντος και μεταφέρονται πίσω στον χρόνο, ξεκλειδώνουν και αναβιώνουν τις αναμνήσεις τους. Από εκεί και το ενδεικτικό απόσπασμα: «Το τέρας όμως υπάρχει, υπάρχει ένα τέρας που περιμένει τους πάντες. Ο θάνατος, θα πείτε, ναι, ναι, ο θάνατος είναι ο αδελφός του, αλλά το γήρας είναι το τέρας. Αυτή είναι η πραγματική (και προορισμένη να αποτύχει) μάχη, χωρίς λάμψη, χωρίς πυροτεχνήματα, χωρίς σπαθιά με τα δόντια του αγίου Πέτρου πάνω τους, χωρίς μαγικές πανοπλίες και απρόσμενους βοηθούς, χωρίς ελπίδα πως θα σε υμνήσουν οι τραγουδιστές, χωρίς ιεροτελεστίες… Μια επική μάχη χωρίς έπος».