Το ενδεχόμενο ενός ελληνοτουρκικού πολέμου

Η συγκαιρινή περίπτωση της προεκταθείσας και οριζόντιας κλιμακωθείσας τουρκικής επιθετικής ρητορείας επιζητώντας την αναθεώρηση του εδαφικού καθεστώτος στο Αιγαίο δεν μπορεί παρά να προκαλεί ερωτήματα για το τι μέλλει γενέσθαι. Τούτου λεχθέντος και σε συνδυασμό με τα επιδιδόμενα σενάρια στα τουρκικά ΜΜΕ περί ενδεχόμενου ελληνοτουρκικού πολέμου, παράλληλα με τις εγχώριες και διεθνείς αναλύσεις για το απευκταίο, καλούμαστε να προβούμε σε μια ορθολογική ανάλυση της παρούσας κατάστασης. Με δεδομένη την αναθεωρητική πολιτική συμπεριφορά της Τουρκίας σε πραγματολογικό επίπεδο ήδη από το 1974 (το διακηρυχθέν casus belli σε ενδεχόμενη επέκταση της ελληνικής αιγιαλίτιδας ζώνης στα 12 ν.μ., την εισβολή και κατοχή του ενός τρίτου του εδάφους της Κυπριακής Δημοκρατίας, τις συνακόλουθες ελληνοτουρκικές κρίσεις του 1976, 1987, 1996 και 2020), καθίσταται ηλίου φαεινότερο ότι η εκδήλωση της όποιας τουρκικής επιθετικής ενέργειας συναρτάται άμεσα με τη διμερή ισορροπία ισχύος και τις προθέσεις του εξισορροπητή ύστατης προσφυγής – ΗΠΑ. Χωρίς να παραγνωρίζουμε τον βαθμό δυσκολίας στην ερμηνεία – κατανόηση των γεγονότων της διεθνούς πολιτικής, οφείλουμε να αναγνωρίσουμε ότι «η πολυπλοκότητα των διεθνών σχέσεων καθιστά τις απλές λύσεις και τις αξιόπιστες προβλέψεις ανέφικτες». Ως εκ τούτου καθίσταται αναγκαίος ο προσδιορισμός των διαφορετικών κρατικών συμφερόντων και των δυναμικών που αναπτύσσονται στο εκάστοτε χωροχρονικό, γεωπολιτικό και γεωστρατηγικό πλαίσιο, εκτιμώντας σε ποιο βαθμό μπορούν να υπερισχύσουν στην πράξη. Συνεπαγόμενα, τα διδάγματα που δύναται να εξαγάγουμε μέσα από την ιστορική διαχρονία χρησιμοποιώντας τα ως κατευθυντήριες γραμμές στη διαδικασία διαμόρφωσης – εφαρμογής της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής είναι τα εξής χαρακτηριστικά:

1. Κανένα κράτος, ακόμα και το πλέον αναθεωρητικό, δεν θα χρησιμοποιήσει ένοπλη βία (την πλέον ευμεγέθη σε κόστος στρατιωτική στρατηγική) για την ικανοποίηση συμφερόντων που δεν συνέχονται με την επιβίωσή του.

2. Μελετώντας την ιστορία των ελληνοτουρκικών σχέσεων, η Τουρκία δεν έχει αποδείξει ότι είναι διατεθειμένη να προχωρήσει σε έναν γενικευμένο πόλεμο με την Ελλάδα.

3. Η στρατηγική υπερεπέκταση της Τουρκίας, απόρροια των υψηλών δημοσιονομικών της ελλειμμάτων και των πολλαπλών πολιτικών δεσμεύσεων που έχει αναλάβει στο περιφερειακό της υποσύστημα, λειτουργεί απαγορευτικά σε μια γενικευμένη σύρραξη.

4. Το στρατηγικό εγχείρημα της Τουρκίας για την άσκηση ρόλου και την απόκτηση θέσης περιφερειακού ηγεμόνα εγείρει διλήμματα ασφαλείας για τους συνδαιτυμόνες της, δημιουργώντας παράλληλα γεωστρατηγικούς προβληματισμούς για τις μεγάλες δυνάμεις που ελέγχουν ή επιχειρούν να κατέλθουν στην περίμετρο της Ευρασίας.

5. Η εφαρμογή μιας στρατηγικής εξαναγκαστικής διπλωματίας, με την επίδειξη στρατιωτικής ισχύος στα θαλάσσια και εναέρια καθεστώτα σε Αιγαίο και Κύπρο, ενέχει υψηλό οικονομικοπολιτικό κόστος.

Οι ανωτέρω εξαχθείσες παράμετροι σε συνδυασμό με την ήδη πραγματωθείσα αλλαγή στην ισορροπία ισχύος μεταξύ Ελλάδας – Τουρκίας, με τη δεύτερη να χρησιμοποιεί εργαλειακά το πλεονάζον γεωπολιτικό της δυναμικό και τις αθρόες μεταναστευτικές ροές για τον εξαναγκασμό της πρώτης, καθιστούν την πιθανότητα ενός γενικευμένου ελληνοτουρκικού πολέμου παντελώς ανορθολογική. Αυτό γιατί η στρατηγική της Τουρκίας απέναντι στην Ελλάδα είναι διττή και δεν αποσκοπεί στη χρήση ένοπλης βίας για την κατάκτηση εδαφών. Τουναντίον, ο βραχυπρόθεσμος πολιτικός στόχος είναι με την εφαρμογή μιας στρατηγικής εξαναγκαστικής διπλωματίας να μετατραπεί η Ελλάδα σε μια χώρα με περιορισμένα κυριαρχικά δικαιώματα, «δηλαδή δικαιώματα των οποίων η κυρίαρχη άσκηση εξαρτάται από τη βούληση και τις αντιδράσεις τρίτων, ενώ παράλληλα η στάση της [να] γίνεται όλο και περισσότερο παθητική ή αντιφατική». Ακολούθως ο μεσομακροπρόθεσμος αντικειμενικός πολιτικός στόχος, διακηρυχθείς διά στόματος του πρώην προέδρου και πρωθυπουργού της Τουρκίας Τουργκούτ Οζάλ και επανεπιβεβαιωθείς – υλοποιηθείς από τους Αχμέτ Νταβούτογλου και Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, είναι η αλλοίωση της εθνικής πληθυσμιακής συνοχής της Ελλάδας με τη μεταφορά του πλεονάζοντος γεωπολιτικού δυναμικού (μουσουλμανικοί πληθυσμοί) της πρώτης.

O Διονύσης Τσιριγώτης είναι επίκουρος καθηγητής Σύγχρονης Ελληνικής Ιστορίας, Διεθνών Σχέσεων και Διπλωματίας, Πανεπιστήμιο Πειραιώς, Τμήμα Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών