Η διαστροφή του «απορρήτου»

Ως συνταγματολόγοι είμαστε υποχρεωμένοι να επιμείνουμε σε μια ακόμα «νομική λεπτομέρεια» – στην πραγματικότητα: κρίσιμη θεσμική πτυχή – της «υπόθεσης των υποκλοπών»: πρόκειται για τη διαστροφή της έννοιας του απορρήτου, από συνταγματική εγγύηση υπέρ των πολιτών (ενισχυμένη μάλιστα προκειμένου περί πολιτικών και πολιτειακών παραγόντων), ώστε να μην «παρακολουθούνται» οι επικοινωνίες τους, σε άρνηση συνδρομής σε περίπτωση που ερευνάται η νομιμότητα κάποιας «παρακολούθησης». Οπως το «νομότυπο» μιας παρακολούθησης δεν την καθιστά νόμιμη, εφόσον δεν πληρούνται οι ουσιαστικές προϋποθέσεις της νομιμότητας (όχι μόνο αναφορά σε λόγους «εθνικής ασφάλειας», αλλά και ειδική τεκμηρίωσή της, καθώς και υπαγωγή της στα κριτήρια της αναγκαιότητας και της αναλογικότητας), έτσι και η επίκληση του «απορρήτου» δεν νομιμοποιεί την απόκρυψη στοιχείων και τη δυσχέρανση δημόσιων Αρχών.

Δημόσια Αρχή, στην υπό συζήτηση περίπτωση, είναι η Βουλή και παράνομη, με την παραπάνω έννοια, υπήρξε η άρνηση προσώπων να απαντήσουν, επικαλούμενα το «απόρρητο», σε ερωτήσεις που τέθηκαν κατά τη διαδικασία ενώπιον της Επιτροπής Θεσμών και Διαφάνειας. «Απόρρητο», όπου προβλέπεται, σημαίνει να λέγεται κάτι αλλά να μη δημοσιοποιείται ευρέως, όχι να αποκρύπτεται αυτό που επιβάλλεται να αποκαλυφθεί. Εναντι μιας Επιτροπής της Βουλής που έχει ως «κατ’ επάγγελμα και τίτλο» αντικείμενο τους «θεσμούς» και τη «διαφάνεια», άρα που δουλειά της είναι να ερευνά (και να φωτίζει), δεν νοείται άρνηση μαρτυρίας και μη αποκάλυψης όσων γνωρίζουν τα πρόσωπα που καλούνται να καταθέσουν. Η έννοια του «απορρήτου των συζητήσεων ενώπιον της Επιτροπής», που τίθεται στον Κανονισμό της Βουλής (άρθρο 43Α), είναι να μη «βγαίνουν προς τα έξω» αυτά που λέγονται ενώπιον της Επιτροπής, χωρίς να δημιουργείται δικαίωμα να μη λεχθούν. Αρνηση συμβολής στο κοινοβουλευτικό έργο, υπό οποιαδήποτε πρόφαση, συνιστά προσβολή της Βουλής, ισάξια με ενδεχόμενη ψευδή κατάθεση – η οποία, παρεμπιπτόντως, φαίνεται ότι και αυτή έλαβε χώρα στην εν λόγω διαδικασία, εφόσον παλαιότερος διοικητής της ΕΥΠ δήλωσε ότι, επί εποχής του και της κυβέρνησης που τον διόρισε, δεν «παρακολουθείτο κανείς», ενώ επιβεβαιώθηκε παρακολούθηση δύο τουλάχιστον στελεχών της τότε κυβέρνησης.

Επίκληση «απορρήτου» που οδηγεί σε παραβίαση προβλεπόμενων από τον νόμο ή απευθείας από το Σύνταγμα κανόνων ή υποχρεώσεων δεν επιτρέπεται και, εφόσον συμβεί, είναι παράνομη. Αυτό ισχύει για όλα τα στάδια της διαδικασίας και αφορά και την αιτιολογία και την τεκμηρίωση και τη διερεύνηση: δεν μπορεί να χρησιμεύσει ούτε για την έλλειψη συγκεκριμένης τεκμηρίωσης του λόγου για τον οποίο ζητήθηκε η άρση του (πραγματικού) απορρήτου ούτε για την αποφυγή επεξήγησης της – κατά το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου – «πιεστικής ανάγκης» που δικαιολογεί την άρση του (πραγματικού) απορρήτου ούτε για την εξέταση συγκεκριμένης περίπτωσης από την Ανεξάρτητη Αρχή (ΑΔΑΕ) που είναι επιφορτισμένη με την προστασία του (πραγματικού) απορρήτου ούτε για την άρνηση συνεργασίας με τη Βουλή σε υπόθεση που αφορά το (πραγματικό) απόρρητο. Δεν θα κουραστούμε να το λέμε, κι ας κουράζει τους κήνσορες της «εφαρμοσμένης», δηλαδή χωρίς αρχές, πολιτικής: καμία σκοπιμότητα, ούτε η «κυβερνησιμότητα» ούτε η «πολιτική σταθερότητα», δεν δικαιολογεί κάμψη της νομιμότητας και του κράτους δικαίου.

Ο Κώστας Μποτόπουλος είναι συνταγματολόγος