Μισή ωρίτσα

Τα διαβάζω, τα ξαναδιαβάζω, προσπαθώ, ξαναπροσπαθώ, πάμε άλλη μία, τίποτα. Δεν καταλαβαίνω τίποτα από τα όσα θαυμαστά μας αποκάλυψε το διαστημικό υπερτηλεσκόπιο James Webb. Είμαστε πολύ κοντά, λένε, στην απεικόνιση της γέννησης του σύμπαντος. Πώς; Εκεί αρχίζουν οι αποστάσεις που μετριούνται σε εκατοντάδες εκατομμύρια έτη φωτός, εκρήξεις που έγιναν πριν από δισεκατομμύρια χρόνια, παραμορφωμένοι γαλαξίες. Κι εγώ, πάλι, δεν καταλαβαίνω τίποτα. Νιώθω μόνο το δέος που ένιωσα στο Γυμνάσιο, όταν, στην Κοσμογραφία, μάθαμε τι σημαίνει απόσταση ενός έτους φωτός. Τι σημαίνει ένα αστέρι να έχει σβήσει πριν από εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια κι εσύ να το βλέπεις ακόμη διότι δεν σε έχει φτάσει το… σβήσιμό του. Μα πώς μπορείς να βλέπεις κάτι που δεν υπάρχει; Και συνεπαρμένη τότε, στην πρωτοεφηβεία μου, από τα μυθιστορήματα του Ι.Μ. Παναγιωτόπουλου αναρωτιόμουν μήπως δεν υπάρχει ούτε καν ο Βέγας. Μέχρι που το αποφάσισα. «Εφόσον τον βλέπουν οι ήρωες του Παναγιωτόπουλου, υπάρχει και θα υπάρχει όσο υπάρχουν και τα βιβλία του».

Και να ‘μαι πάλι, να κοιτάζω κάτι φωτογραφίες που δεν καταλαβαίνω ακριβώς τι δείχνουν, νιώθω όμως ότι πρόκειται για κάτι πολύ σημαντικό. Πώς όμως είναι δυνατόν το σημαντικό να μην είναι κατανοητό; «Είναι τα μεγέθη ανόητη» μου είπε ο φίλος μου Ευδόκιμος Τσολακίδης του «Θεάτρου των Αλλαγών». Και μου τα εξήγησε μπακαλίστικα για να τα κατανοήσω κι εγώ που είμαι των κλασικών επιστημών. Να συνειδητοποιήσω δηλαδή ότι το μυαλό μου είναι εκπαιδευμένο στο να συλλαμβάνει μέχρι μιας τάξεως μεγέθη. Κάναμε λοιπόν τις αναγωγές μας και υποθέσαμε ότι τα 4,6 δισ. χρόνια που πέρασαν από τον σχηματισμό της Γης, αντιστοιχούν σε ένα ημερολογιακό έτος. Με δεδομένο ότι ο προπροπροπάππους μας homo sapiens εμφανίστηκε πριν από 200.000 χρόνια, είναι λες και έσκασε μύτη, σαν αργοπορημένος καλεσμένος σε ρεβεγιόν, στις 11:30 το βράδυ της παραμονής της Πρωτοχρονιάς. Ενώ η απαρχή της Ιστορίας που ορίζεται με τη ανακάλυψη της γραφής, συμπίπτει με την αντίστροφη μέτρηση για την αλλαγή του χρόνου. Κι αν το σύμπαν είχε το μέγεθος της Γης, ο πλανήτης μας, αναλογικά, θα ήταν ένας κόκκος άμμου, σαν αυτός που έχει ξεμείνει σε μια τσάντα από το καλοκαίρι του 2014.

Μισή ωρίτσα λοιπόν από την ηλικία της Γης, πάνω σε έναν κόκκο άμμου από το μέγεθος του σύμπαντος. Κι αυτό το ελάχιστο, ο άνθρωπος το έκανε να φαντάζει αλλά και να είναι μεγαλειώδες. Χάρη στον πολιτισμό της Επιστήμης, της Διανόησης και της Τέχνης. Γιατί αυτά είναι ανθρώπων έργα, δεν προέκυψαν από κάποια Μεγάλη Εκρηξη. Φτιαγμένοι από «αστρόσκονη» όπως λέει ο καθηγητής Σιμόπουλος ή από «ονειρόσκονη» όπως λέει, περίπου, ο Σαίξπηρ στην «Τρικυμία», «…κάναμε οίστρο της ζωής τον φόβο του θανάτου» – όπως λέει ο Εμπειρίκος. Γιατί, τελικά, τα μεγέθη, ακόμη και αυτά που δεν μπορώ να συλλάβω, ίσως και να ορίζονται και από το περιεχόμενό τους. «Μια αστραπή η ζωή μας… μα προλαβαίνουμε» – κι αυτό το έχει πει ο Καζαντζάκης.