Χωρίς βιασύνη και με σκληρή διαπραγμάτευση

Ως γνωστόν, η Ελλάδα είναι μεταξύ των πέντε κρατών – μελών της ΕΕ που δεν έχουν αναγνωρίσει τη μονομερή ανακήρυξη ανεξαρτησίας του Κοσόβου (Ισπανία, Ελλάδα, Κύπρος, Σλοβακία, Ρουμανία). Οι λόγοι της μη αναγνώρισης είναι προφανείς ακόμη και με μια επιπόλαιη γνώση των ενδιαφερόντων των συγκεκριμένων κρατών. Αλλωστε η πρόσφατη ιστορία, η συντριπτικά πλειοψηφική αλβανική παρουσία και η ιστορικά εδραιωμένη σερβική μειοψηφία διαμορφώνουν ένα δύσκολο στοίχημα συνύπαρξης. Στο μεταξύ, η Ελλάδα έχει ξεκινήσει έναν προχωρημένο διάλογο με το Κόσοβο. Η ανησυχία για το υπαρκτό ζήτημα της «Μεγάλης Αλβανίας» και το εν πολλοίς ανύπαρκτο της «Μεγάλης Σερβίας» τροφοδότησαν τον προβληματισμό. Ανησυχία προκαλεί όμως και η συστηματική τουρκική προσπάθεια διείσδυσης στο Κόσοβο ειδικά και την όλη περιοχή γενικά. Από μόνη της, η ενόχληση της Σερβίας από πιθανή αναγνώριση του Κοσόβου δεν θα έπρεπε να μας προβληματίζει ιδιαίτερα, πόσω μάλλον που το Βελιγράδι συζητά νέο καθορισμό συνόρων με το Κόσοβο, παρόλο που δεν το αναγνωρίζει. Ενώ και οι σχέσεις του Βελιγραδίου με την Αγκυρα εξελίσσονται συνεχώς. Σε τελική ανάλυση, δύο είναι τα ερωτήματα που πρέπει να μας απασχολούν. Συμβάλλει η αναγνώριση στον σεβασμό των συνόρων και στη σταθεροποίηση της περιοχής; Και ποια ειδικότερα οφέλη θα έχει η ελληνική πλευρά; Τριών ειδών άμεσα οφέλη μάς ενδιαφέρουν, πέραν του θεμελιώδους ενδιαφέροντος για σταθερότητα: ενίσχυση του ρόλου μας στο πλαίσιο της ΕΕ, μείωση της επιρροής της Τουρκίας, απτή βελτίωση των σχέσεών μας με την Αλβανία.

Δυστυχώς η αυταπάτη της επίτευξης άμεσων «λύσεων» μέσω συμφωνιών παραμένει ισχυρή στην Ελλάδα. Ενώ το ζήτημα θα έπρεπε να τίθεται με διαφορετικούς όρους: στη ρευστή φάση της διεθνούς πολιτικής που βιώνουμε, ποια κίνηση έχει περισσότερες πιθανότητες να συμβάλει στους στόχους μας; Στην πραγματικότητα, τίποτε δεν εγγυάται πως η αναγνώριση του Κοσόβου θα βελτίωνε αυτόματα τις σχέσεις μας με την Αλβανία, της οποίας οι φιλοτουρκικές τάσεις και η συμπεριφορά απέναντι στην ελληνική μειονότητα (παρά τη στήριξη της πορείας προς την ΕΕ) φανερώνουν ότι αντιμετωπίζει ως δεδομένη την ελληνική στάση. Αυτό που πρέπει περισσότερο να υπολογίσουμε είναι οι επιφυλάξεις άλλων μελών της ΕΕ. Εάν η δική μας μεταστροφή σήμαινε ευθυγράμμιση με μια συλλογική θέση της ΕΕ, η αναγνώριση θα είχε τουλάχιστον επιτύχει ένα κάποιο απτό θετικό αποτέλεσμα. Θα συμφωνήσουν, στο άμεσο μέλλον, η Ισπανία, η Κύπρος, η Σλοβακία, η Ρουμανία; Εάν η συλλογική αναγνώριση ενίσχυε τον ρόλο της ΕΕ, συντελούσε στη σταθερότητα στην περιοχή, μείωνε την επιρροή της Τουρκίας, ενώ παράλληλα βελτίωνε τις σχέσεις μας με την Αλβανία, τότε αυτό που θα απέμενε θα ήταν ο εντοπισμός της κατάλληλης στιγμής. Ομως μόνο το πρώτο από αυτά τα τέσσερα φαίνεται να ισχύει με τα σημερινά δεδομένα. Συμπέρασμα: χωρίς βιάση, αναγνώριση μόνον ύστερα από σκληρή διαπραγμάτευση με κάθε ενδιαφερόμενο εντός και εκτός περιοχής.

Ο Κώστας Α. Λάβδας είναι καθηγητής στο Πάντειο Πανεπιστήμιο και έχει διατελέσει, μεταξύ άλλων, Senior Research Fellow στη London School of Economics και κάτοχος της Εδρας Ελληνικών και Ευρωπαϊκών Σπουδών «Κωνσταντίνος Καραμανλής» στη Fletcher School of Law and Diplomacy του Πανεπιστημίου Tufts στις ΗΠΑ