Δίκαιη η επιστροφή, όχι ο δανεισμός

Η βίαιη απομάκρυνση των αρχιτεκτονικών γλυπτών του Παρθενώνα από τον φυσικό τους χώρο, τον ιερό βράχο της Ακρόπολης των Αθηνών, χαρακτηρίστηκε εξαρχής τόσο από Eλληνες όσο και από Ευρωπαίους ως βάρβαρη πράξη. Η επανένωσή τους με όσα γλυπτά παρέμειναν στη θέση τους, στεγασμένα σήμερα στο Μουσείο, αποτελούσε πάγιο παλαιό αίτημα όχι μόνο της ελληνικής πολιτείας, που το έθεσε επισήμως η υπουργός Πολιτισμού Μελίνα Μερκούρη το 1982 στο Μεξικό και το 1986 στην Οξφόρδη, αλλά και πόθος διακαής όλων των Ελλήνων. Ο πιστός συνεργάτης του Elgin, ο ιταλός ζωγράφος Lusieri, εκτός από τα διάσπαρτα στην Ακρόπολη γλυπτά, θεώρησε και τα ευρισκόμενα στη θέση τους στον ναό της παρθένου Αθηνάς ως νόμιμη λεία. Τρεις άγγλοι περιηγητές, οι Richard Clark, Richard Stafford Cripps και Eduard Dodwell, αυτόπτες μάρτυρες της βάρβαρης απόσπασης των έργων, την περιγράφουν με απέραντο αίσθημα ντροπής ως «πρωτάκουστη θρασύτητα και ανίερη λεηλασία». Ο αδίστακτος Lusieri, παρά τις διαμαρτυρίες, συνέχισε απτόητος το έργο της απογύμνωσης του μνημείου, σύμφωνα με τις εντολές του αφέντη του.

Αξίζει να αναφερθεί ως άκρως επίκαιρο λόγω και της πρόσφατης ανακίνησης του θέματος επιστροφής των Μαρμάρων από τον Πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη ότι το 1846-7 έφτασαν στον Πειραιά εκμαγεία των μαρμάρινων αετωματικών συνθέσεων του Παρθενώνα, δώρο του Βρετανικού Μουσείου στους Ελληνες, γύψινα αντίγραφα αντί των πρωτότυπων έργων! H άφιξη του πλοίου με τα αντίγραφα προκάλεσε πάντως λαϊκό συναγερμό και σύναξη πλήθους πολιτών στο λιμάνι του Πειραιά, σύμφωνα με την περιγραφή του Α. Ρ. Pαγκαβή. Tα εκμαγεία τοποθετήθηκαν σε λουτρό της Τουρκοκρατίας, όπου η είσοδος του κοινού ήταν ελεύθερη. Ο ενθουσιασμός του πλήθους στη θέα έστω των αντιγράφων εκφράζει διαχρονικά το δίκαιο αίτημα για επιστροφή των πρωτοτύπων και αποκατάσταση της ενότητας του φειδιακού έργου.

Η επιστροφή θα χαιρετισθεί ως πράξη δίκαιη, έντιμη και γενναία με τεράστια αξία, σύμβολο ειρήνης, ομόνοιας και αλληλεγγύης μεταξύ των κρατών, συμπεριλαμβανομένης της Βρετανίας, ο λαός της οποίας τάσσεται υπέρ της επιστροφής. Η πρόταση να εκτεθούν τα Γλυπτά του Παρθενώνα για ένα διάστημα στην Αθήνα ως δάνειο αδυνατίζει τη δίκαιη απαίτησή μας για οριστική επιστροφή τους στη χώρα και στο περιβάλλον, φυσικό και ανθρωπογενές, που τα δημιούργησε.

Ο Πέτρος Θέμελης είναι ομότιμος καθηγητής Κλασικής Αρχαιολογίας