Ελλάδα – Τουρκία: ολική ανατροπή στον συσχετισμό δυνάμεων

Τα τελευταία δέκα χρόνια η ψαλίδα ανάμεσα στις ελληνικές και τουρκικές ένοπλες δυνάμεις άρχισε να ανοίγει επικίνδυνα. Η οικονομική κρίση οδήγησε σε μείωση του ελληνικού αμυντικού προϋπολογισμού και τερματισμό του εξοπλιστικού προγράμματος. Η ενστικτώδης αντίδραση των Γενικών Επιτελείων των τριών Κλάδων ήταν να αυξηθεί σημαντικά, την περίοδο 2010-2015, ο αριθμός των στρατιωτικών ασκήσεων στον ελλαδικό χώρο. Ωστόσο, η περικοπή μισθών και η έλλειψη ανταλλακτικών δημιουργούσαν την εικόνα ενός στρατεύματος που βρίσκεται σε κρίση. Η σύλληψη και η κράτηση των δύο ελλήνων στρατιωτικών το 2018 έπληξε ακόμα περισσότερο το κύρος των Ενόπλων Δυνάμεων.  Αντίθετα με την Αθήνα που βούλιαζε στην πολιτικοοικονομική της κρίση, η Αγκυρα συνέχισε να ενισχύει ποικιλοτρόπως τις τουρκικές ένοπλες δυνάμεις. Η γειτονική χώρα επένδυσε σημαντικά κεφάλαια στη δική της αμυντική βιομηχανία για να αποκτήσει μεγαλύτερη αυτάρκεια στην παραγωγή αμυντικού εξοπλισμού. Με αυτόν τον τρόπο, η Τουρκία εξελίχθηκε σε έναν από τους μεγαλύτερους κατασκευαστές μη επανδρωμένων αεροσκαφών στον κόσμο. Ταυτόχρονα, οι επεμβάσεις στη Μέση Ανατολή χάρισαν πολύτιμες εμπειρίες στον τουρκικό στρατό που απέκτησε μια πρωτοφανή αυτοπεποίθηση.

Εδώ και δύο χρόνια υπάρχουν πολλές ενδείξεις ότι η ψαλίδα μειώνεται και κλείνει σε μια κρίσιμη χρονική συγκυρία για την ελληνική ασφάλεια. Η χώρα μας βιώνει τη δική της Επανάσταση στις Στρατιωτικές Υποθέσεις (Revolution in Military Affairs) που αλλάζει συθέμελα τις Ενοπλες Δυνάμεις. Η αγορά των μαχητικών Rafale και των φρεγατών Belh@rra δικαιολογημένα προκαλεί ενθουσιασμό  σε ένα μεγάλο κομμάτι της κοινωνίας, αλλά είναι μόνο η κορυφή του παγόβουνου. Αυτή τη στιγμή υλοποιούνται δεκάδες προγράμματα και υποπρογράμματα που συμβάλλουν στον τεχνολογικό εκσυγχρονισμό των Ενόπλων Δυνάμεων. Ταυτόχρονα, η Αθήνα οικοδομεί διμερείς αμυντικές συμμαχίες (Ελλάδα – Γαλλία, Ελλάδα – ΗΑΕ) και τριμερείς αμυντικές συνεργασίες (Ελλάδα – Αίγυπτος – Ισραήλ) με χώρες που μοιράζονται τις ίδιες ανησυχίες για την περιφερειακή ασφάλεια.

Με άλλα λόγια, η τιθάσευση της τουρκικής επιθετικότητας δεν αντιμετωπίζεται με τα «παλιά εργαλεία» της δεκαετίας του 2000. Η Αθήνα συνειδητοποιεί τη δομική αδυναμία της Ευρωπαϊκής Eνωσης να διαχειριστεί διπλωματικές και στρατιωτικές κρίσεις. Οι Βρυξέλλες δεν έχουν τη βούληση να στηρίξουν τα δύο κράτη-μέλη της, την Ελλάδα και την Κύπρο, που σηκώνουν το βάρος της αντιπαράθεσης με την ερντογανική Τουρκία.  Η ευρωπαϊκή αμφιθυμία είναι, εν πολλοίς, απόρροια της κυρίαρχης γερμανικής προσέγγισης που αντιμετωπίζει την Τουρκία ως κυματοθραύστη του μεταναστευτικού κύματος. Η Ελλάδα πρέπει να αρχίσει να μετράει φίλους μέσα στην ΕΕ και αναλόγως να πράξει για να υπερασπιστεί τα εθνικά της συμφέροντα.

Η προμήθεια οπλικών συστημάτων προηγμένης γενιάς δεν θα οδηγήσει σε κούρσα εξοπλισμών με την Τουρκία για ένα και μόνο λόγο. Η Aγκυρα δεν μπορεί να απαντήσει στις ελληνικές κινήσεις, αφού αρχίζει να πληρώνει το κόστος των επιλογών της. Η επιβολή των αμερικανικών κυρώσεων CAATSA και το άτυπο εμπάργκο όπλων ορισμένων νατοϊκών χωρών έχουν δημιουργήσει ανυπέρβλητες δυσκολίες στην τουρκική αμυντική βιομηχανία. Τώρα η Αθήνα έχει την ευκαιρία να προβεί σε επιπρόσθετες αγορές αμυντικού εξοπλισμού που θα αλλάξουν ριζικά τους συσχετισμούς ισχύος με την Αγκυρα (π.χ. αεροσκάφος 5^ης γενιάς F-35). Σκοπός μας πρέπει να είναι η απόκτηση και διατήρηση ενός στρατιωτικού πλεονεκτήματος που θα διασφαλίσει την εδαφική ακεραιότητα για τις επόμενες δεκαετίες. Η ειρήνη κερδίζεται, δεν χαρίζεται.

Ο Μάνος Καραγιάννης είναι αναπληρωτής καθηγητής Διεθνούς Ασφάλειας στο King’s College London και στο Πανεπιστήμιο Μακεδονίας.