Η ελληνοτουρκική κρίση και οι προοπτικές της

Μία ακόμη ελληνοτουρκική κρίση εξελίσσεται με έντονη διπλωματική δραστηριοποίηση και απροσδιόριστο τέλος. Στα «προεόρτιά» της εντάσσεται η συμφωνία Τουρκίας – καθεστώτος Σάρατζ στη Λιβύη για την ΑΟΖ και οι παράνομες τουρκικές έρευνες και γεωτρήσεις στην κυπριακή ΑΟΖ. Η Ελλάδα εντός τριμήνου κατόρθωσε να συνάψει συμφωνίες οριοθετήσεως ΑΟΖ με την Ιταλία και μερικώς την Αίγυπτο. Είχε προηγηθεί, τέλη Ιουλίου, η ένταση με την έρευνα του «Oruc Reis» περίπου 100 ν.μ. νοτίως του Καστελλορίζου. Η συμφωνία Ελλάδος – Αιγύπτου απετέλεσε απάντηση στο παράνομο Τουρκολιβυκό Σύμφωνο το οποίο διεμβολίζει, ενώ προσδίδει στην Ελλάδα κυριαρχικά δικαιώματα σε περιοχές που επί χρόνια παρέμεναν διεθνή ύδατα. Ασφαλώς μειονεκτεί στο γεγονός πως δεν τηρήθηκε η αρχή της μέσης γραμμής σε βάρος της Ελλάδος και επιπλέον εγείρει εύλογα ερωτήματα ως προς τη μελλοντική επέκτασή της προς Ανατολάς. Η Τουρκία δεν αποδέχθηκε την ελληνοαιγυπτιακή συμφωνία και αντέδρασε έντονα με διακοπή επ’ αόριστον των διερευνητικών συνομιλιών και με την αποστολή του «Oruc Reis» για έρευνα εντός ελληνικής υφαλοκρηπίδος όπου παραμένει. Μετά την έντονη διπλωματική δραστηριοποίηση, ο διεθνής παράγων εν γένει τάσσεται στο πλευρό της Ελλάδας και καταδικάζει τις μονομερείς, προκλητικές τουρκικές ενέργειες, συνιστώντας εντούτοις αυτοσυγκράτηση, διάλογο και διαπραγματεύσεις. Η μόνη στρατιωτική παρουσία, εκτός των άμεσα εμπλεκομένων, είναι γαλλική. Ολη αυτή την περίοδο οι Ενοπλες Δυνάμεις εξετέλεσαν κατά γράμμα τις πολιτικές εντολές και επέδειξαν αξιοζήλευτη ετοιμότητα, δεδομένων των πενιχρών αμυντικών δαπανών. Αυτό πιστώνεται και στην ηγεσία και στο προσωπικό. Η Ελλάδα αντιμετωπίζει αυτή τη στιγμή τις ακόλουθες δυσχέρειες:

Δεν έχει κατορθώσει να εκδιώξει (διπλωματικά, στρατιωτικά) το «Oruc Reis» από ύδατα που η ίδια προσδιορίζει ως ελληνική υφαλοκρηπίδα. Συνεπώς μία διαρκής παραβίαση κυριαρχικών δικαιωμάτων παραμένει αναπάντητη. Δημιουργεί προηγούμενο (άλλα κράτη χαρακτηρίζουν την περιοχή «αμφισβητούμενα ύδατα») και τραυματίζει την αποτρεπτική φήμη της χώρας μετά από την πληθώρα μεγαλόστομων πολιτικών προειδοποιήσεων. Το κατά πόσον το «Oruc Reis» διεξάγει ή όχι έρευνα δεν είναι τόσο σημαντικό από την ώρα που πλέει τόσες μέρες στην περιοχή έχοντας παρεάσει καλώδια. Ο διεθνής παράγων πιέζει την Ελλάδα για διερευνητικό διάλογο ενδεχομένως εφ’ όλης της ύλης, προκειμένου να ακολουθήσουν διαπραγματεύσεις. Τέτοια εξέλιξη θα ήταν προφανώς ιδιαίτερα δυσμενής. Οι πρόθυμοι διαμεσολαβητές ενδιαφέρονται όχι τόσο για το δίκαιο αλλά τα συμφέροντά τους και τη σταθερότητα της περιοχής. Ο τουρκικός στρατηγικός αντικειμενικός σκοπός δεν είναι η οριοθέτηση θαλασσίων ζωνών αλλά η αλλαγή συνόρων σε βάρος Ελλάδος και Κύπρου. Επ’ αυτού υπάρχουν πολλές δηλώσεις (σύνορα καρδιάς, γαλάζιες πατρίδες, ανεξάρτητη Θράκη,) τεκμηριωμένες γεωπολιτικά («Στρατηγικό Βάθος» Νταβούτογλου). Η συμμετοχή της Τουρκίας σε διάλογο θα είναι προσχηματική. Δεν πρόκειται να συμβιβασθεί με μικροδιευθετήσεις. Υπό το Νεοοθωμανικό, ηγεμονικό της όραμα θέτει την Ανατολική Μεσόγειο ως ζωτικό της συμφέρον. Είναι έτοιμη να θυσιάσει πολλά γι’ αυτό. Συνεπώς η κρίση ίσως μετατραπεί σε απλή ένταση προσωρινά αλλά εκτιμάται ότι θα επανέλθει.

Η κατά Θουκυδίδη προσέγγιση επιτάσσει ότι πρώτα ανατρέπουμε ευνοϊκά τον συσχετισμό ισχύος και μετά προσερχόμαστε σε διαπραγμάτευση (δεν θα υπήρχε η Συνθήκη της Λωζάννης δίχως τη Στρατιά Εβρου). Η διπλωματία πρέπει πάντοτε να επιδιώκεται, αλλά η ισχύς την καθιστά πειστική και μη επαιτούσα διαρκώς ξένους σωτήρες. Εάν υπάρχει έστω λίγος χρόνος θα πρέπει η κυβέρνηση να ενισχύσει άμεσα και εντυπωσιακά τη στρατιωτική ισχύ, φροντίζοντας παράλληλα για τη σύναψη στρατιωτικής συμμαχίας (Γαλλία, Ισραήλ, Αίγυπτος). Αυτό θα αποτελέσει το πλέον κατάλληλο πολιτικό μήνυμα προς την Τουρκία και προς επίδοξους διαμεσολαβητές.

Ο Βασίλης Μαρτζούκος είναι αντιναύαρχος ε.α. ΠΝ, επίτιμος διοικητής Σχολής Ναυτικών Δοκίμων, αντιπρόεδρος ΕΛΙΣΜΕ