Το τέλος μιας μοναρχίας;

Το 1974 ένας βασιλιάς έφευγε (από την Ελλάδα) και ένας άλλος ερχόταν (στην Ισπανία). Αυτή η αντίθετη διαδρομή δεν ήταν τυχαία. Ο ένας έκανε τόσα λίγα για τη δημοκρατία στη χώρα του ώστε να ανοίξει ο δρόμος στη δικτατορία. Και ο άλλος τόσα πολλά για τη δημοκρατία στη δική του ώστε να του αναγνωριστεί πως χωρίς αυτόν η μετάβαση από τη δικτατορία στη δημοκρατία μπορεί να ήταν ακόμη και αδύνατη – τι τύχη θα είχε η απόπειρα πραξικοπήματος το 1981 εάν δεν ήταν εκείνος στον θρόνο; Σχεδόν 45 χρόνια αργότερα ο βασιλιάς που χάρισε μια δημοκρατία στην Ισπανία έχει εξαφανιστεί προς άγνωστη κατεύθυνση κυνηγημένος από ένα σκάνδαλο που όχι μόνο αμαυρώνει τη φήμη του, αλλά κάνει και την ισπανική μοναρχία να φαντάζει ξαφνικά πολύ εύθραυστη. Δεν είναι λίγοι πλέον εκείνοι στην Ισπανία που αναρωτιούνται εάν έχει νόημα η διατήρηση του θεσμού. Είναι εξάλλου κάτι που αναγνωρίζουν τα μέλη των μοναρχιών στην Ευρώπη: θα επιβιώσουν ως εστεμμένοι, λένε, όσο είναι χρήσιμοι στους υπηκόους τους.

Από αυτήν την άποψη, ο Χουάν Κάρλος Α’, βασιλιάς της Ισπανίας για περισσότερα από 40 χρόνια, εκπλήρωσε την αποστολή του στα δύσκολα χρόνια που ακολούθησαν τον θάνατο του στρατηγού Φράνκο. Ηταν ένας άθλος που θα του αναγνώριζε ακόμη και ο Σαντιάγο Καρίγιο, ο ιστορικός γραμματέας του ισπανικού Κομμουνιστικού Κόμματος. Δυνάμεις απ’ ολόκληρο το πολιτικό φάσμα, συνδικάτα, μέσα ενημέρωσης και κυρίως οι ισπανοί πολίτες θα παραδέχονταν πως η παρουσία του Χουάν Κάρλος συνέβαλε στον εκσυγχρονισμό της Ισπανίας, στην πολιτική και κοινωνική σταθερότητα, στην ενότητα.

Κάπως έτσι, μια χώρα με παράδοση στη μοναρχία αλλά όχι πάντα με πολύ καλά συναισθήματα απέναντι στους μονάρχες της προσέφερε υψηλά ποσοστά αποδοχής σε έναν μονάρχη που, αν μη τι άλλο, αντιμετώπισε με επιτυχία τους επίδοξους δικτάτορες το 1981. Οχι πως δεν κυκλοφορούσαν πάντοτε κουτσομπολιά για τις ερωμένες του ή για τις περίεργες φιλίες του με μεγιστάνες του πλούτου και τους ελέω Αλάχ μονάρχες των καθεστώτων του Κόλπου. Ηταν όμως σαν η πολιτική τάξη και τα μέσα ενημέρωσης να είχαν πάρει έναν όρκο σιωπής και ήταν η ίδια σιωπή που συνόδευσε στον κοινό τους βίο τη Σοφία, πριγκίπισσα της Ελλάδας και της Δανίας, από την ημέρα που παντρεύτηκαν στην Αθήνα.

Οι λάτρεις του βασιλικού γκλάμουρ θα θυμούνται ακόμη την ημερομηνία, ήταν 14 Μαΐου του 1962, όταν η Αθήνα γέμισε εστεμμένους με ρίζες στις πιο παλιές μοναρχίες της Ευρώπης. Ο ίδιος ο Χουάν Κάρλος, γεννημένος το 1938 στη Ρώμη, ήταν γιος του εξόριστου Χουάν των Βουρβόνων, εγγονός του βασιλιά της Ισπανίας Αλφόνσου ΙΓ’ και τρισέγγονος της βασίλισσας Βικτωρίας της Μεγάλης Βρετανίας. Ηταν ακόμη απόγονος, από την πλευρά του πατέρα του, του Λουδοβίκου ΙΔ’ της Γαλλίας, δηλαδή του βασιλιά Ηλιου αυτοπροσώπως. Και μητέρα του ήταν η Μαρία δε λας Μερθέδες των Βουρβόνων – Δυο Σικελιών, ενός οίκου που επίσης κρατούσε από τον βασιλιά Ηλιο.

Ομως ο ήλιος άρχισε να θολώνει πάνω από τη Θαρθουέλα, το ανάκτορο της Μαδρίτης, όταν στις αρχές του αιώνα ξέσπασε το πρώτο σκάνδαλο που έκανε σχεδόν τους πάντες να σπάσουν τη σιωπή τους. Πρωταγωνιστής του σκανδάλου ήταν ο γαμπρός του Χουάν Κάρλος, ο οποίος δικάστηκε για διαφθορά μαζί με την πριγκίπισσα Ινφάντα Χριστίνα. Εκείνη αθωώθηκε, αλλά ο Ινιάκι Ουρντανγκαρίν, πρωταθλητής του χάντμπολ, κατέληξε στη φυλακή. Ο Χουάν Κάρλος απομάκρυνε την οικογένεια από το παλάτι, ενώ το ζεύγος αποποιήθηκε κάποια στιγμή τον τίτλο του Δούκα και της Δούκισσας της Πάλμα δε Μαγιόρκα.

Θα ερχόταν όμως μια φωτογραφία τον Απρίλιο του 2012, κι ενώ η Ισπανία ταλανιζόταν από την οικονομική κρίση, που θα έκανε πολλούς στην Ισπανία να αναρωτηθούν για τη χρησιμότητα της μοναρχίας – και ειδικά τις νεότερες γενιές που δεν είχαν ζήσει τη Μετάβαση και δεν είχαν απολύτως καμία μνήμη γι’ αυτήν. Η φωτογραφία αυτή έδειχνε τον Χουάν Κάρλος να ποζάρει περήφανα δίπλα σε έναν νεκρό ελέφαντα στην Μπουτσουάνα. Η Ισπανία υπέφερε αλλά ο βασιλιάς της έκανε σαφάρι με την ερωμένη του Κορίνα Σεν – Βιτγκενστάιν, την τελευταία πέτρα του σκανδάλου που έγινε ολόκληρη κοτρώνα όταν αποκαλύφθηκε πως για χάρη της ο Χουάν Κάρλος είχε λάβει ένα δώρο 65 εκατομμυρίων πετροδόλαρων από τη σαουδαραβική μοναρχία.

Ο βασιλιάς ζήτησε συγγνώμη δημοσίως για τη φωτογραφία με τον νεκρό ελέφαντα αλλά ήταν πια γυμνός – η ίδια η Κορίνα εξάλλου ελέγχεται για διαφθορά από την ελβετική δικαιοσύνη. Ο μοναδικός δρόμος φαινόταν να είναι η παραίτηση και αυτό έκανε ο Χουάν Κάρλος το 2014 για να παραδώσει το στέμμα στον γιο του, Φελίπε Α’. Τίποτε όμως δεν είχε τελειώσει. Πριν από λίγες ημέρες, το Ανώτατο Δικαστήριο της Ισπανίας ξεκίνησε έρευνα για τα περιουσιακά στοιχεία ενός βασιλιά που είχε λάβει 100 εκατομμύρια δολάρια από τους Σαουδάραβες χωρίς να τα δηλώσει, ενώ άλλο 1,3 δισ. δολάρια φέρεται να είχε μεταφέρει ο ίδιος με χαρτοφύλακα σε ελβετική τράπεζα.

Το πλήγμα ήταν μεγάλο για τον ίδιο και ακόμη μεγαλύτερο για το γόητρο της ισπανικής μοναρχίας. Ο βασιλιάς Φελίπε δεν μπορούσε παρά να ευχαριστήσει τον πατέρα του όταν εκείνος του έστειλε μια επιστολή με την οποία του γνωστοποιούσε την απόφασή του να «αυτοεξοριστεί για κάποιο διάστημα εκτός Ισπανίας». Εως την ώρα που γράφονταν αυτές οι γραμμές, κανένας δεν ήξερε πού βρίσκεται ο Χουάν Κάρλος. Ο ίδιος, όμως, που έκανε τόσα πολλά για τη δημοκρατία στην Ισπανία, θα έπρεπε να το ξέρει: Στις δημοκρατίες, οι θεσμοί κάνουν τη δουλειά τους.