Η μάχη φωτός και σκότους

Για να μεταφέρει όσο το δυνατόν πιστότερα τη μεγάλη εικόνα, θα μπορούσε κανείς να σταθεί στα περισσότερο απ’ όσο πρέπει «χάρτινα» δέντρα της Β’ πράξης. Αλλά έτσι θα αδικούσε τη γενική «εικονογράφηση» του «Ντον Κάρλο», η οποία φέρει την υπογραφή του Μπομπ Κρόουλι. Σαν μετείκασμα από τους πίνακες του Βελάσκεθ, αλλά και – σε μια φευγαλέα έστω εντύπωση – τη «Νυχτερινή περίπολο» του Ρέμπραντ, ειδικά στις σκηνές της κουστωδίας του βασιλιά Φιλίππου Β’. Θα μπορούσε, επίσης, να προβάλει ενστάσεις για το βιμπράτο του αργεντινού πρωταγωνιστή Μαρσέλο Πουέντε ή τη «βαριά» κινησιολογία του, ειδικά κατά τις εξόδους. Αλλά και πάλι θα αδικούσε τον ίδιο στην αυστηρά γεωμετρημένη προσπάθειά του να αποδώσει έναν Κάρλο εύθραυστο, σχεδόν νευρωτικό, που δεν εγκαταλείπει, ωστόσο, τη θέληση για δύναμη, ακόμη και όταν πρέπει να στραφεί εναντίον του παντοκράτορα πατέρα του. Ετσι κι αλλιώς, η παράσταση στην Εθνική Λυρική Σκηνή, συμπαραγωγή της Βασιλικής Οπερας του Λονδίνου, της Μητροπολιτικής Οπερας της Νέας Υόρκης και της Εθνικής Νορβηγικής Οπερας, βασιζόταν στην ανάδειξη ακριβώς της φωνητικής γκάμας των ερμηνευτών. Ο ρώσος βαθύφωνος Αλεξάντερ Βινογκράντοφ ως Φίλιππος Β’ διεκδικούσε συνεχώς την προσοχή του ακροατηρίου κερδίζοντας επευφημίες. Ολόδική του στιγμή η άρια-μονόλογος «Ella giammai m’amο!» («Δεν μ’ αγάπησε ποτέ!»), εκεί όπου μεταμορφώνεται από τον απόλυτο άρχοντα της Ευρώπης σε πάσχοντα άνθρωπο, έναν ερωτευμένο που υποφέρει για την ανεκπλήρωτη αγάπη της Ελισάβετ των Βαλουά (Μπάρμπαρα Φρίτολι). Και ο βαρύτονος Τάσης Χριστογιαννόπουλος αξιοποίησε στο έπακρο τη γενναιοδωρία του Βέρντι προς τις χαμηλές και μεσαίες φωνές σ’ αυτή τη μεγαλόπρεπη όπερα των πέντε πράξεων, την οποία ο κορυφαίος δημιουργός συνέθεσε αρχικά στα γαλλικά και μετέπειτα στα ιταλικά, βασισμένος στο θεατρικό ποίημα του Σίλερ «Δον Κάρλος, ινφάντης της Ισπανίας» (για την ιστορία, η εκδοχή της Λυρικής Σκηνής είναι η πεντάπρακτη μορφή στα ιταλικά που παρουσιάστηκε στη Μόντενα το 1886).

ΠΟΛΛΑΠΛΕΣ ΑΠΟΧΡΩΣΕΙΣ. Ο «Ντον Κάρλο» είναι η μεγαλύτερη σε διάρκεια όπερα του Βέρντι – οι πιο υπομονετικοί παρακολούθησαν και τις 4,5 ώρες που διήρκεσε το ανέβασμα την περασμένη Κυριακή – και επιτρέπει τις πολλαπλές αποχρώσεις σε όλα τα συστατικά του θεάματος. Από τα συναισθήματα και τις ψυχολογικές μεταπτώσεις των χαρακτήρων (ακόμα και η «απλησίαστη» Ελισάβετ νιώθει κάποια στιγμή θιγμένη από τη συμπεριφορά του βασιλιά) ως τις φωτοσκιάσεις μέσα στα κλειστοφοβικά κάδρα που δημιούργησε ο Κρόουλι και σκηνοθέτησε ο σερ Νίκολας Χάιτνερ (με αναβίωση σκηνοθεσίας από τον Ντάνιελ Ντούνερ). Από εδώ προέρχονται και ορισμένες από τις δυνατότερες εντυπώσεις που παίρνει μαζί του ο θεατής: γκόθικ στιγμιότυπα, σχεδόν «κινηματογραφημένα», που αποδίδουν τη σκοτεινή περίοδο της Ισπανίας του 16ου αιώνα, όπου η Ιερά Εξέταση (ο «βωμός», όπως ακούγεται από τη χορωδία) ήταν το άλλο πρόσωπο της εξουσίας (του «θρόνου»), οι ψίθυροι των ισχυρών είχαν μεγαλύτερο αντίκτυπο απ’ τις κραυγές του πλήθους και η αθωότητα ήταν η εξαίρεση μέσα στο σκοτάδι του δογματισμού (οι δέσμες φωτός που κόβουν σαν στιλέτα την αίθουσα του μοναστηριού του Αγίου Ιερωνύμου ήταν μία από τις κατακτήσεις της σκηνογραφίας). Μια πάλη μεταξύ των προσωπικών παθών και του πολιτικού ασφυκτικού περιβάλλοντος, πάλη μεταξύ του ατόμου και της εξουσίας, του λαού της Φλάνδρας που υποφέρει από την κυριαρχία της Ισπανίας, ισχυρότερου τότε κράτους στην ήπειρο. Αλλά και πάλι θα αδικούσε κανείς την παραγωγή, που αναδεικνύει και τις τεχνικές δυνατότητες της Λυρικής, αν δεν έκανε «αποφώνηση» με τις σταθμίσεις του ήχου που κατάφερε να αποδώσει ο μαέστρος Φιλίπ Ογκέν στην καλά γυμνασμένη ορχήστρα.

Σχόλιο
Το πρόβλημα του πάρκινγκ
Απ’ ό,τι φάνηκε, την ώρα που στην εναρκτήρια σκηνή ο Ντον Κάρλο συναντούσε την Ελισάβετ στο δάσος του Φοντενμπλό, κάποιοι από τους επίδοξους θεατές ταλαιπωρούνταν στο πάρκινγκ του Κέντρου Πολιτισμού Ιδρυμα Σταύρος Νιάρχος. Κι αυτό επειδή τους είδαμε να μπαίνουν κατά δεκάδες 25 λεπτά μετά την έναρξη, στην πρώτη αλλαγή σκηνικού. Στην επικοινωνία μας με ανθρώπους της Λυρικής, μας επιβεβαίωσαν ότι όντως η αυξημένη προσέλευση στο πάρκο – ειδικά τις εορταστικές ημέρες – προκάλεσε μεγάλη αναμονή και κατά την πρεμιέρα του «Ντον Κάρλο», με αποτέλεσμα δεκάδες παράπονα. Σε κάθε περίπτωση η εικόνα είναι δυσάρεστη για έναν οργανισμό ο οποίος επιχορηγήθηκε πρόσφατα εκτάκτως με 800.000 ευρώ και καταβάλλει ετησίως στην ΚΠΙΣΝ ΑΕ 5,07 εκατ. ευρώ για τη διαχείριση των εγκαταστάσεων, την καθαριότητα και… το πάρκινγκ. Μια λύση που έχει προταθεί από τη Λυρική στο ΚΠΙΣΝ είναι η κράτηση ορισμένων θέσεων για τους θεατές – γίνεται αλλά δεν επαρκούν – και, το ιδανικό, ένα σύστημα online κράτησης: όταν κάποιος κλείνει εισιτήριο για μια παράσταση να δικαιούται και θέση στάθμευσης.