Μια επανάσταση της λογικής και του εφικτού

Η περίοδος της κρίσης αποτέλεσε επί σειρά ετών αντί για μάθημα, εφαλτήριο αλλαγών στον χώρο της εκπαίδευσης. Με προμετωπίδα την «προοδευτικότητα» και τον «εκδημοκρατισμό της Παιδείας» θεσπίστηκαν παράλογα μέτρα που οδηγούσαν με μαθηματική ακρίβεια στην καταβαράθρωση της δημόσιας ελληνικής Ανώτερης και Ανώτατης Εκπαίδευσης. Στην πραγματικότητα δεν αποτέλεσαν παρά προπέτασμα για τη συγκάλυψη πολιτικών αποφάσεων, που είχαν αρχή, μέση και τέλος στον βολονταρισμό των ιθυνόντων και στην προσπάθειά τους για ικανοποίηση και, κατ’ επέκτασιν, χειραγώγηση των ανά την επικράτεια ψηφοφόρων τους. Η κατάργηση των 38 τμημάτων, όπως ανακοινώθηκε από το υπουργείο Παιδείας, δεν αποτελεί παρά την αρχή του τέλους της «ευγενούς μας τύφλωσης» πως κάθε τι σε αυτή τη χώρα και δη στον τομέα της Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης μπορεί να θεσπίζεται εν μια νυκτί, δίχως σχεδιασμό και με εν πολλοίς μη αναστρέψιμες επιπτώσεις.

Η άτακτη «πανεπιστημιοποίηση» των Τεχνολογικών Εκπαιδευτικών Ιδρυμάτων δίχως στοχοθεσία και με μόνη εμφανή αλλαγή αυτή των υπαίθριων πινακίδων που από «ΤΕΙ» πλέον αναγράφουν «Πανεπιστήμιο», είναι κωμικοτραγική. Κι αν το φαιδρό είναι εμφανές, η «τραγική» διάσταση των πραγμάτων εκφεύγει από την αντίληψη πολλών. Σχολές και πανεπιστήμια που ήδη βρίσκονται σε καθεστώς οξείας υποχρηματοδότησης θα υποστούν ακόμη μεγαλύτερο πλήγμα, ενώ όσοι κόπτονται για ποιοτική, δημόσια και δωρεάν Παιδεία δεν αντιλαμβάνονται πως λειτουργούμε εντός μίας διεθνούς, ελεύθερης αγοράς προπτυχιακών και μεταπτυχιακών σπουδών, όπου ο ανταγωνισμός είναι κυριολεκτικά αδυσώπητος. Νέα τμήματα άνευ αντικειμένου και προσωπικού σημαίνουν ταυτόχρονη υποβάθμιση των ήδη εν λειτουργία, απορρύθμιση της έρευνας και περιορισμό των εξαιρετικά ελλειμματικών κονδυλίων. Κι όλα αυτά δεν αποτελούν απλώς έναν δείκτη στην παγκόσμια κατάταξη. Ισούνται με σπουδές που οδηγούν αυτόκλητα στην ανεργία, με αρνητικό πρόσημο στις εξωτερικές αξιολογήσεις των πανεπιστημίων και με αδυναμία τήρησης των προδιαγραφών που ορίζουν η Ευρωπαϊκή Ενωση και η Αρχή Διασφάλισης και Πιστοποίησης της Ποιότητας στην Ανώτατη Εκπαίδευση.

Η «νεολαία μας», όπως αρέσκονται να βαυκαλίζονται διάφοροι που η σχέση τους με τα πανεπιστήμια είναι στην καλύτερη των περιπτώσεων επιδερμική, δεν έχουν ανάγκη από επιπλέον τμήματα των οποίων η προστιθέμενη αξία είναι ανύπαρκτη. Εχουν ανάγκη από αναβάθμιση των όσων ήδη υπάρχουν, τα οποία θα πρέπει να αναδιαρθρωθούν και να «συγχρονιστούν» με τα σημερινά δεδομένα, να στοχεύουν στον εκτός συνόρων κόσμο που «τρέχει» τη στιγμή που εμείς χωλαίνουμε. Τα όποια νέα προγράμματα σπουδών θα πρέπει να συνταχθούν με στρατηγικό σχεδιασμό, έχοντας όλα αυτά υπόψη, κι αφού έχει προηγηθεί μία οξυδερκής μελέτη βιωσιμότητας του αντικειμένου, των υποδομών, του προσωπικού και της αναγκαιότητάς τους. Κι αυτό μπορεί να επιτευχθεί μόνο μέσα από το ουσιαστικό αυτοδιοίκητο των πανεπιστημίων, πλαισιωμένο από ένα νέο καθεστώς ευελιξίας.

Το πιο χαρακτηριστικό και επιτυχές παράδειγμα εν σχέσει με το επιχείρημα για το αυτοδιοίκητο είναι η φύλαξη των χώρων των πανεπιστημίων. Κάθε πανεπιστημιακό ίδρυμα θα πρέπει να έχει το δικαίωμα, όσο και την υποχρέωση, να περιφρουρεί την περιουσία και τους ανθρώπους του από παραβατικά και έκνομα στοιχεία, με αρωγό πάντα την οργανωμένη Πολιτεία. Δεν απέχουμε παρά λίγους μήνες από τις ημέρες εκείνες που το δικό μας ίδρυμα, το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, αποτελούσε άβατο από τη στιγμή που έπεφτε το σούρουπο. Σήμερα, ύστερα από εργώδεις προσπάθειες και τη συνδρομή των εργαζομένων στην υπηρεσία φύλαξης, η κατάσταση είναι εντελώς διαφορετική και το «ανέφικτο» έγινε καθ’ όλα εφικτό. Κι είναι αυτό ακριβώς που χρειαζόμαστε για να αλλάξουμε σελίδα, μία επανάσταση της λογικής και του εφικτού…

Ο Νίκος Παπαϊωάννου είναι πρύτανης του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης