Ολίγα περί αριστείας

Δεν υπάρχει καμιά αμφιβολία ότι κανείς υπουργός Παιδείας από τη Μεταπολίτευση και μετά – μιλάμε δηλαδή για όσο χρονικό διάστημα μπορούμε να ελέγξουμε – επιδίωξε ή θέλησε να προκαλέσει ζημιά ή να συκοφαντήσει και επομένως να καταστήσει αναποτελεσματική την έννοια της εκπαίδευσης και γενικότερα της παιδείας. Το γεγονός ότι υπήρξαν υπουργοί Παιδείας άλλοτε περισσότερο και άλλοτε λιγότερο καλοί είναι κάτι φυσικό και αναμενόμενο. Δεν γίνεται όμως, όσο και αν διαφέρουν ιδεολογικά μεταξύ τους, να μη συμφωνούν σε μερικές γενικές παραμέτρους –  για να χρησιμοποιήσουμε μια λέξη που ήταν πολύ της μόδας στο τέλος της περασμένης δεκαετίας και στις αρχές της τρέχουσας, εννοούμε τη λέξη «παράμετρος» – και να μην αντιλαμβάνονται πως όσα προβλήματα ή και δυστυχίες ακόμη μπορεί να προκαλέσει ο χαρακτηρισμός της αριστείας ως ρετσινιάς, άλλες τόσες μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα η θεώρηση της αριστείας ως μιας αδιαφιλονίκητης και πάση θυσία επιδιωκόμενης κατάκτησης.

Εξίσου όμως έντονα προβληματίζει το γεγονός ότι σε οποιαδήποτε πλευρά και αν τοποθετούνται οι υπουργοί Παιδείας, φαίνεται να αγνοούν – ελπίζουμε όχι σκόπιμα – πως αν έχουν την ευχέρεια να επιβάλλουν την άποψή τους δεν είναι γιατί ως προσωπικότητες είναι οι ίδιοι απολύτως αποδεκτοί από το σύνολο των ανθρώπων, και ότι αν δεν υπήρχε ένας κρατικός – άρα αμφισβητούμενος ακόμη και στην καλύτερη περίπτωση – μηχανισμός να τους στηρίζει, δύσκολα η άποψή τους με μόνο το κύρος της προσωπικότητάς τους θα γινόταν αποδεκτή. Με λίγα λόγια, όσο πεπαιδευμένο και συγκροτημένο άτομο και αν είσαι, δεν μπορείς να συμπεριφέρεσαι με έναν τρόπο σαν να είσαι ο Γκάντι, ο Μάρτιν Λούθερ Κινγκ ή ο Ευ. Παπανούτσος – για να έρθουμε σε ένα δικό μας μέγεθος -, που είναι βέβαια αμφίβολο αν θα συμπεριφέρονταν με τόσο ανυποχώρητο και συχνά απολυταρχικό τρόπο όσο οι ημέτεροι στο σύνολό τους υπουργοί Παιδείας σε σχέση με τη διεκδίκηση του αλάνθαστου των αποφάσεών τους.

Δεν γίνεται να μην υπάρχει μια μέση οδός στο θέμα της αριστείας, όταν σκεφτεί κανείς πως, σχετικά εύκολα κατακτήσιμη για ένα εκ γενετής ευφυές άτομο, θα πρέπει να αποφεύγεται πάση θυσία η χρήση της ως διακριτικού στοιχείου, καθώς μπορεί να πληγώσει και μάλιστα ανεπανόρθωτα ένα άτομο που επιμελές και με όρεξη για γράμματα θεωρεί ως δευτερεύουσα υπόθεση την αριστεία. Αφού το υποχρεώνει να σκεφτεί πόσο σαθρή είναι η κοινωνία μας, ώστε ως πρωτιά να λογαριάζεται κάτι γενικώς αποδεκτό και επαινετέο. Και ότι στην ιεράρχηση των αξιών μόνο ό,τι λάμπει μπορεί να θεωρηθεί σημαντικό, ενώ μια κατάκτηση καθαρά εσωτερικής υφής που δεν γίνεται αντιληπτή θα πρέπει να λογαριάζεται αμελητέα.

Με λίγα λόγια, όσο ψυχοφθόρα μπορεί να αποδειχτεί η αριστεία όταν τρέπεσαι προς αυτή χάρη σε έναν ψυχρά οργανωμένο εκπαιδευτικό, με κρατική εγγύηση μάλιστα, μηχανισμό, άλλο τόσο ολέθρια εμφανίζεται η αριστεία με τον χαρακτηρισμό της ρετσινιάς, αφού είναι πάλι ένας επίσημος φορέας, το υπουργείο Παιδείας, δηλαδή το κράτος, που το αποφασίζει.