Μοντέλα που πέτυχαν

Συμμαχίες, συγχωνεύσεις, στρατηγικές συμφωνίες. Ποια είναι η «χρυσή Βίβλος» στη διαχείριση των εκπαιδευτικών συστημάτων παγκοσμίως; Η εκπαίδευση βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος και ως μία από τις πιο αποδοτικές «επιχειρήσεις» των καιρών μας απαιτεί μάνατζμεντ υψηλών προδιαγραφών. Το 2017 (τελευταία χρονιά συγκέντρωσης στοιχείων) μόνο στην Ευρωπαϊκή Ενωση των 28, οι εγγεγραμμένοι φοιτητές στην ανώτατη εκπαίδευση ήταν 19.773.238, με τον αριθμό αυτό να αυξάνεται διαρκώς. Η γνώση είναι ο σύγχρονος «χρυσός», με την τιμή του να αυξάνεται διαρκώς και τα εκπαιδευτικά συστήματα να τρέχουν για να επινοήσουν τρόπους να συνδυάσουν τη ζήτηση με την προσφορά, να ισορροπήσουν μεταξύ κέρδους και παιδαγωγικών αποφάσεων, να αντέξουν το βάρος της διαμόρφωσης της επόμενης γενιάς πολιτών σε μια εποχή την οποία «καταβροχθίζουν» οι νέες τεχνολογίες. Σε αυτόν τον αγώνα η χώρα μας έμεινε πίσω. Και φαίνεται ότι δεν είχε καν την «εργαλειοθήκη» για να λειτουργήσει. Μεγάλες συγχωνεύσεις πανεπιστημίων και στρατηγικές συμφωνίες έγιναν και σε άλλες χώρες, με το δεδομένο ότι η χρηματοπιστωτική και οικονομική κρίση έπληξε ποικιλοτρόπως την εκπαίδευση στην Ευρώπη. Ωστόσο έγιναν με σύστημα. Στην τελευταία έκθεση της ΑΔΙΠ (Αρχή για τη Διασφάλιση της ποιότητας στα ΑΕΙ) περιλαμβάνονται αρκετά παραδείγματα συγχωνεύσεων ανωτάτων ιδρυμάτων σε άλλες χώρες της ΕΕ, καθώς και των διαδικασιών που ακολουθήθηκαν.

Αναφέρεται ενδεικτικά ως παράδειγμα αποδοτικότητας η περίπτωση του Ηνωμένου Βασιλείου, στο οποίο το 75% της δημόσιας χρηματοδοτούμενης έρευνας και ανάπτυξης υλοποιείται στα πανεπιστήμια, τα οποία επιπλέον αποτελούν και τον δεύτερο προορισμό σε παγκόσμιο επίπεδο για σπουδές (με απροσδιόριστες ωστόσο τις «παρενέργειες» που θα φέρει το Brexit).

Οπως αναφέρει η έκθεση της ΑΔΙΠ, είναι σύνηθες τα ιδρύματα ανώτατης εκπαίδευσης να αναπτύσσουν μεταξύ τους στρατηγικές συμμαχίες και δίκτυα συνεργασίας. Η American Association of Universities (που ιδρύθηκε το 1900) είναι ίσως η παλαιότερη συμμαχία πανεπιστημίων. Νεότερες συμμαχίες πανεπιστημίων είναι η U4 στην Ευρώπη, η U15 στον Καναδά, η Russell Group στο Ηνωμένο Βασίλειο και η SKY στη Νότια Κορέα. Αντίστοιχα παραδείγματα δικτύων συνεργαζόμενων ιδρυμάτων είναι η League of European Research Universities (LERU) και το Guild of European Research Intensive Universities

Συγχωνεύσεις. Τις τελευταίες δεκαετίες έχουν σημειωθεί συγχωνεύσεις δημόσιων ιδρυμάτων ανώτατης εκπαίδευσης σε αρκετές χώρες, όπως στην Αυστραλία, στη Νότια Αφρική, στη Ρωσία και στην Κίνα. Μόνο στην Κίνα υπολογίζεται ότι μετά το 1990 έλαβαν χώρα πάνω από 400 συγχωνεύσεις μεταξύ 1.000 περίπου δημοσίων ιδρυμάτων ανώτατης εκπαίδευσης με γνώμονα τη βελτίωση της διεθνούς ανταγωνιστικότητάς τους.

Συγχωνεύσεις έχουν γίνει και σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Από το 2000 ως το 2019 έχουν καταγραφεί 129 περιπτώσεις συγχωνεύσεων (27 εκ των οποίων με τουλάχιστον τέσσερα ιδρύματα, 23 με τρία ιδρύματα και 79 με δύο).

Πώς το έκαναν; Με σχεδιασμό, μελέτες και στρατηγικούς στόχους. Χαρακτηριστικά αναφέρεται στην έκθεση η περίπτωση της Δανίας. Η Δανία το 2007 ολοκλήρωσε τη διαδικασία συγχωνεύσεων των 12 πανεπιστημίων της και των 13 κρατικών ερευνητικών κέντρων της σε 8 πανεπιστήμια και 5 ερευνητικά κέντρα. Ο απώτερος στόχος ήταν η βελτίωση της ανταγωνιστικότητας του συστήματος ανώτατης εκπαίδευσης σε όρους εκπαίδευσης, έρευνας και καινοτομίας, έτσι ώστε να μπορεί να υποστηρίξει την εθνική ανταγωνιστικότητα.

Το 2010 δύο σουηδικά πανεπιστήμια, το Växjö Universitet και το Högskolan i Kalmar, προχώρησαν σε συγχώνευση, δημιουργώντας έτσι το Linnaeus Universitet. Τα οφέλη που έχουν καταγραφεί ως τώρα (από τη συγχώνευση), αναφέρει η ΑΔΙΠ, αφορούν κυρίως την αύξηση της εξωτερικής χρηματοδότησης κατά 40%, την αύξηση του ακαδημαϊκού προσωπικού κατά 17% και την ερευνητική δραστηριότητα (διεύρυνση περιοχών έρευνας, ενίσχυση ερευνητικής απήχησης κατά 20%). Παράλληλα, το μέγεθος του νέου ιδρύματος (2.000 άτομα ακαδημαϊκό προσωπικό και 34.000 φοιτητές, 6ο μεγαλύτερο πανεπιστήμιο της Σουηδίας) συνέβαλε στην ικανότητα προσέλκυσης νέων φοιτητών (αύξηση αιτήσεων 32% μέσα σε 4 χρόνια).

Διαμαρτυρία για το κλείσιμο τμημάτων

Συγκέντρωση διαμαρτυρίας πραγματοποίησαν χθες περίπου 60 μαθητές και καθηγητές έξω από το υπουργείο Μακεδονίας – Θράκης, λίγο πριν από την επίσκεψη του Πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη. Οι διαδηλωτές διαμαρτύρονταν για το ενδεχόμενο να κλείσουν ολιγομελή τμήματα σε Γυμνάσια και Λύκεια της περιοχής. Οπως ανέφεραν, στην περιοχή της Θεσσαλονίκης πιθανολογείται το κλείσιμο 41 αντίστοιχων τμημάτων σε σχολεία. Ωστόσο να σημειωθεί ότι φέτος είναι η χρονιά κατά την οποία έχουν εγκριθεί τα περισσότερα ολιγομελή τμήματα στη χώρα, κάτι που άλλωστε αποτέλεσε αναγκαιότητα εξαιτίας του νόμου που ψηφίστηκε επί Κώστα Γαβρόγλου στην εκπαίδευση όπου και μετατράπηκε η Γ’ Λυκείου σε «προπαρασκευαστικό» τμήμα για την εισαγωγή στα πανεπιστήμια με τη δημιουργία 6ωρων μαθημάτων ανά μάθημα κατεύθυνσης εβδομαδιαίως. «Μάνα με διώχνουν» και «Λουκέτα στα σχολεία και τα όνειρά μας» ήταν μερικά από τα συνθήματα που αναγράφονταν στα πανό των νεαρών διαδηλωτών χθες στη Θεσσαλονίκη.