Απέναντι στους ισχυρούς της γης

Η ερώτηση έρχεται αυτόματα στο μυαλό: Αν υπήρχε το Διαδίκτυο, θα ξεσπούσε άραγε η Ελληνική Επανάσταση εκείνον τον συγκεκριμένο Μάρτιο; Σίγουρα, όχι! Γιατί θα γνώριζαν οι εξεγερμένοι πως σε μια άλλη γωνιά της Ευρώπης, στο Λάιμπαχ της Αυστρίας, οι ισχυροί της εποχής συνεδρίαζαν για να βρουν τρόπους να καταστείλουν τα επαναστατικά κινήματα με τα οποία εσείετο η Ευρώπη μετά την ιστορική ήττα του Ναπολέοντα στο Βατερλώ. Ωστόσο, αν τα κινήματα εκείνα απειλούσαν τα ανακτοβούλια της Ευρώπης, κάνοντας τα θεμέλια των μοναρχικών καθεστώτων της να τρίζουν, η επανάσταση στον Μοριά ήταν κάτι μεγαλύτερο που δεν είχαν προβλέψει, διανοηθεί καν! Μπορεί να μην απειλούσε ευθέως τις Μεγάλες Δυνάμεις της εποχής, αλλά στρεφόταν κατά μιας ισχυρής και μεγάλης αυτοκρατορίας, της Οθωμανικής, η ύπαρξη της οποίας λειτουργούσε ως δύναμη αποτροπής του κοινού τους εχθρού, της Ρωσίας, κρατώντας την τελευταία μακριά από τα θερμά νερά της Μεσογείου απ’ όπου περνούσαν οι εμπορικοί δρόμοι της Ανατολής. Μια αλλαγή, λοιπόν, του status quo στην περιοχή των Βαλκανίων χρειαζόταν επανασχεδιασμό στρατηγικής και χρειαζόταν χρόνος που τώρα, αιφνιδιασμένοι καθώς ήσαν οι ισχυροί της γης, δεν διέθεταν.

Τα γεγονότα είναι γνωστά στους ιστορικούς, αλλά λιγότερο σε λεπτομέρειές τους στο ευρύ κοινό. Για παράδειγμα, δεν υπάρχει κανείς που να μη γνωρίζει ολίγα περί φιλελληνισμού των Ευρωπαίων. Πόσοι όμως γνωρίζουν για τη λύσσα με την οποία αντιμετώπισαν οι μεγάλοι της Ευρώπης την Ελληνική Επανάσταση; Πόσο φιλότουρκοι ήσαν οι Βρετανοί που ηγούντο του ναυτικού των Οθωμανών επειδή αυτοί δεν γνώριζαν από θάλασσες; Υπάρχει μάλιστα η μαρτυρία ότι ογδόντα άγγλοι αξιωματικοί έχασαν τη ζωή τους στη Χίο τη νύχτα που ο Κανάρης πυρπόλησε την τουρκική ναυαρχίδα.

Ή ότι Βρετανοί πρόξενοι ανεφοδίαζαν τον οθωμανικό στρατό στις μεγάλες πολιορκίες, άλλοτε ως κατάσκοποι κι άλλοτε ως εμπορικοί αντιπρόσωποι; Οτι οι μυστικές υπηρεσίες τους, αλλά και των Γάλλων, άνοιγαν και διάβαζαν την αλληλογραφία που περνούσε από τα Επτάνησα προς την επαναστατημένη Ελλάδα, ακόμα και του λόρδου Βύρωνα που το Φόρεϊν Οφις είχε χαρακτηρίσει τυχοδιώκτη;

Μεγαλύτερη όλων, ωστόσο, απογοήτευση προκάλεσε η Ρωσία. Το ξανθό γένος από το οποίο οι επαναστατημένοι προσδοκούσαν βοήθεια, με υπουργό μάλιστα Εξωτερικών τον Καποδίστρια, αποκήρυξε το κίνημα του Υψηλάντη στη Μολδαβία, πράξη που προσωρινά ανακούφισε τους Ευρωπαίους που στην αρχή πίστεψαν πως την επανάσταση είχαν υποκινήσει οι Ρώσοι λόγω Καποδίστρια και Ορθοδοξίας. Αλλο αν στη συνέχεια τα πράγματα πήραν διαφορετική τροπή με τον απαγχονισμό στην Κωνσταντινούπολη του Πατριάρχη Γρηγορίου Ε’ και τις μαζικές σφαγές χριστιανών, επισπεύδοντας την ανάμειξη των Ρώσων. Εκπληκτη η Ευρώπη παρακολουθούσε με δέος έναν ρωσοτουρκικό πόλεμο που αδυνατούσε και στους χειρότερους εφιάλτες της να φαντασθεί.

Στο μεταξύ, οι οπλαρχηγοί της Πελοποννήσου είχαν στραφεί για βοήθεια στην Αμερική. Σαράντα μόλις χρόνια είχαν περάσει από την αμερικανική ανεξαρτησία κι οι μνήμες του αίματος που είχε χυθεί κατά των Βρετανών ήσαν ακόμα νωπές. Δημόσια κτίρια στην αμερικανική πρωτεύουσα είχαν χτισθεί με χρήση στοιχείων ελληνόπρεπου ιωνικού ρυθμού, το ίδιο και μνημεία της, ενώ Αμερικανοί, μέλη του Κογκρέσου, του αμερικανού προέδρου μη εξαιρουμένου στα ετήσια διαγγέλματά του, έκαναν σε ομιλίες τους πολλαπλές αναφορές στα ιδεώδη της Δημοκρατίας της Ελλάδας του Περικλή και των μεγάλων Ελλήνων φιλοσόφων. Παρά τις ολονύχτιες συζητήσεις στο Κογκρέσο, η βοήθεια που στάλθηκε με οκτώ καραβιές στην Ελλάδα, περιορίστηκε σε επισιτισμό και ρουχισμό των αμάχων που πέθαιναν από τις κακουχίες και τον λιμό. Το Δόγμα Μοnroe, όπως το είχε εξαγγείλει ο πρόεδρος της χώρας, απαγόρευε κάθε αμερικανική ανάμειξη στα της Ευρώπης, και των Ευρωπαίων στα θέματα της αμερικανικής ηπείρου, της Νότιας κυρίως, οι λαοί της οποίας πάλευαν για την ανεξαρτησία τους από τα αποικιακά καθεστώτα. Εξάλλου, στις προτεραιότητες της Αμερικής την ίδια περίοδο ήταν η υπογραφή εμπορικής συμφωνίας με τον Σουλτάνο και η προστασία του αμερικανικού προξενείου στη Σμύρνη. Επομένως, μια ανάμειξη στην ελληνοτουρκική διαμάχη θα απέβαινε καταστροφική για τα αμερικανικά συμφέροντα.

Τι έκανε, λοιπόν, την Επανάσταση να μην αποτύχει μέσα σε εκείνες τις δραματικά αντίξοες συνθήκες, άλλο από τη δύναμη και τον πόθο, αλλά και τη βαθιά πίστη του λαού στις θρησκευτικές αρχές που του μετέδιδε η ανάγνωση της ελληνικής γλώσσας που διατηρήθηκε έτσι ζωντανή;

Δεν πρόκειται για ρομαντικά συμπεράσματα, αλλά για ουσία. Μπορεί κάποιος να διαφωνεί, αλλά ποιος μπορεί να μη βλέπει ότι οι αρχές του Δόγματος Wilson, ενός μεταγενέστερου αμερικανού προέδρου που ενεθάρρυνε τη δημιουργία εθνικών κρατών στη Βαλκανική όταν ακολούθησαν κι άλλες επαναστάσεις με διαφορά αιώνα, με σκοπό τον περιορισμό της Τουρκίας στα ασιατικά εδάφη στην εποχή μας έχουν και αυτές εγκαταλειφθεί εν ονόματι της παγκοσμιοποίησης; Και ποια ήσαν τα προαπαιτούμενα για την παγκοσμιοποίηση; Πρώτα απ’ όλα η γλώσσα και η Ιστορία. Πράγμα που το είδαμε… Σειρά έχουν οι χάρτες. Αυτό θα το δούμε προσεχώς! Κι έπειτα, η αλλοίωση (μπαστάρδεμα σε κοινή ελληνική) των λαών που από λαοί μετατράπηκαν σε πληθυσμούς με την εισροή των μεταναστών προσφύγων. Να τρίζουν, άραγε, τα κόκκαλα του Wilson;

Η Φωτεινή Τομαή είναι πρέσβης και ιστορικός