Μια ανακάλυψη που προκαλεί παγκόσμιο δέος  έφερε στο φως η Αρχαιολογική Αποστολή του Πανεπιστημίου της Βαρκελώνης στην Αίγυπτο.

Κατά τη διάρκεια ερευνών στη νεκρόπολη Ελ Μπανάζα, οι επιστήμονες εντόπισαν απόσπασμα παπύρου από την Ιλιάδα του Ομήρου, το οποίο είχε τοποθετηθεί τελετουργικά πάνω στην κοιλιακή χώρα μιας μούμιας 1.600 ετών, αποτελώντας αναπόσπαστο κομμάτι της διαδικασίας ταρίχευσης.

Το χρονικό της ιστορικής ανασκαφής

Η ανακάλυψη σημειώθηκε στον «Τάφο 65» (Τομέας 22) κατά την πρόσφατη ανασκαφική περίοδο (Νοέμβριος 2025 – Φεβρουάριος 2026).

Η αποστολή στην Οξύρρυγχο, η οποία δραστηριοποιείται από το 1992 υπό την αιγίδα του Ινστιτούτου Μελετών Αρχαίας Εγγύς Ανατολής (IPOA) και την καθοδήγηση του καθηγητή Ζοζέπ Παδρό, θεωρείται μία από τις πιο συνεπείς ισπανικές αποστολές στην περιοχή.

Το σημείο της ανασκαφής, 190 χιλιόμετρα νότια του Καΐρου, κοντά στον παραπόταμο του Νείλου Μπαρ Γιουσέφ, ταυτίζεται με την αρχαία Οξύρρυγχο, μία από τις πλέον εμβληματικές πόλεις της ελληνορωμαϊκής Αιγύπτου.

Παρά το γεγονός ότι ο χώρος είχε υποστεί εκτεταμένες λεηλασίες στο παρελθόν, οι αρχαιολόγοι κατάφεραν να εντοπίσουν ένα ταφικό συγκρότημα με τρεις ασβεστολιθικούς θαλάμους, οι οποίοι περιείχαν μούμια της ρωμαϊκής εποχής και περίτεχνα διακοσμημένες ξύλινες σαρκοφάγους.

Η ταυτοποίηση: Ο «Νηών Κατάλογος»

Ο πάπυρος, που στην αρχή δεν κατέστη δυνατόν να ταυτοποιηθεί, αναλύθηκε στις αρχές του 2026 από μια εξειδικευμένη ομάδα.

Η έρευνα έδειξε ότι το κείμενο ανήκει στη δεύτερη ραψωδία της Ιλιάδας και συγκεκριμένα στον περίφημο «Νηών Κατάλογο». Πρόκειται για το εμβληματικό εκείνο απόσπασμα της δυτικής γραμματείας που απαριθμεί τις ελληνικές ναυτικές δυνάμεις και τις προετοιμασίες για την εκστρατεία κατά της Τροίας, μετά την αρπαγή της Ωραίας Ελένης, από τον Πάρη.

Μια παγκόσμια καινοτομία

Η σπουδαιότητα του ευρήματος έγκειται στον τρόπο χρήσης του παπύρου. Ενώ η Ρωμαϊκή κυριαρχία στην Αίγυπτο (30 π.Χ. – 640 μ.Χ.) είχε δημιουργήσει ένα έντονο πολιτισμικό κράμα, είναι η πρώτη φορά που εντοπίζεται αρχαίο ελληνικό λογοτεχνικό κείμενο ενσωματωμένο στο τελετουργικό μέρος της ταρίχευσης.

«Είχαν μόνο μαγικό χαρακτήρα τα κείμενα»

«Από τα τέλη του 19ου αιώνα έχουν βρεθεί στην Οξύρρυγχο χιλιάδες πάπυροι με σημαντικά λογοτεχνικά κείμενα. Ωστόσο, η πραγματική είδηση εδώ είναι η εύρεση ενός λογοτεχνικού παπύρου σε αμιγώς ταφικό πλαίσιο. Μέχρι σήμερα, τα κείμενα που βρίσκαμε ενσωματωμένα σε μούμιες είχαν αποκλειστικά μαγικό χαρακτήρα», ανέφεραν οι ερευνητές.

Ο άνθρωπος που διάβαζε Ιλιάδα

Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία του Πανεπιστημίου της Βαρκελώνης, η μούμια που βρέθηκε αγκαλιά με την Ιλιάδα δεν ανήκε σε κάποιον Φαραώ, πρίγκιπα ή μέλος της βασιλικής ελίτ. Πρόκειται για έναν άνδρα κοινό θνητό της Ύστερης Ρωμαϊκής περιόδου (5ος αιώνας μ.Χ.). Ωστόσο, η ταυτότητά του απέχει πολύ από το να χαρακτηριστεί «ασήμαντη».

Η επιλογή της πλήρους μουμιοποίησης, η τοποθέτησή του σε ξύλινο ζωγραφισμένο φέρετρο και η ταφή του στον συλλογικό Τάφο 65 μαρτυρούν ότι επρόκειτο για έναν ευκατάστατο πολίτη. Στην ελληνορωμαϊκή Αίγυπτο, οι διαδικασίες αυτές ήταν ιδιαίτερα δαπανηρές και προσβάσιμες κυρίως στην ανώτερη μέση τάξη των αστικών κέντρων. Η παρουσία του ομηρικού έπους υποδηλώνει έναν άνθρωπο εγγράμματο, με υψηλό μορφωτικό επίπεδο και βαθιά σύνδεση με την ελληνική παιδεία.

Οι τυμβωρύχοι

Τα λείψανα του άνδρα εντοπίστηκαν σε κακή κατάσταση διατήρησης. Αυτό δεν οφείλεται σε πρόχειρη ταφή, αλλά στο γεγονός ότι ο υπόγειος ασβεστολιθικός θάλαμος όπου αναπαυόταν είχε υποστεί εκτεταμένη σύληση και λεηλασίες από τυμβωρύχους κατά την αρχαιότητα.

Δεν πήρε χρυσάφι μαζί του

Σε σύγκριση με τα υπόλοιπα 51 μουμιοποιημένα σώματα του ίδιου τάφου —ορισμένα εκ των οποίων έφεραν εντυπωσιακές επίχρυσες επενδύσεις ή χρυσές γλώσσες— η συγκεκριμένη ταφή δεν ξεχώριζε για τον υλικό της πλούτο, αλλά για την πνευματική της μοναδικότητα. Ο νεκρός αυτός δεν πήρε μαζί του χρυσάφι για να εντυπωσιάσει τους θεούς, αλλά τους στίχους του Ομήρου, αφήνοντας πίσω του ένα ανεκτίμητο αρχαιολογικό αίνιγμα.