Η εικόνα των ΗΠΑ στην Ευρώπη καταγράφει μία από τις μεγαλύτερες πτώσεις των τελευταίων ετών, σύμφωνα με το νέο Ευρωβαρόμετρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Το ποσοστό των Ευρωπαίων πολιτών που δηλώνουν ότι έχουν αρνητική άποψη για τις ΗΠΑ εκτοξεύθηκε στο 74%, αυξημένο κατά 14 ποσοστιαίες μονάδες σε σχέση με το φθινόπωρο.
Πρόκειται για μια εντυπωσιακή μεταβολή που αποτυπώνει το βάθος της γεωπολιτικής και ψυχολογικής κρίσης που διαπερνά πλέον τις διατλαντικές σχέσεις.
Μόλις το 24% των Ευρωπαίων δηλώνει σήμερα ότι διατηρεί θετική εικόνα για τις Ηνωμένες Πολιτείες, ποσοστό ιδιαίτερα χαμηλό για έναν ιστορικό σύμμαχο που για δεκαετίες θεωρούνταν το βασικό σημείο αναφοράς της ευρωπαϊκής ασφάλειας, οικονομίας και γεωπολιτικής σταθερότητας.
Παρότι η Ρωσία παραμένει η χώρα με τη χειρότερη εικόνα στην ευρωπαϊκή κοινή γνώμη — με 83% αρνητικές απόψεις — οι ΗΠΑ εμφανίζονται πλέον πιο αρνητικά αξιολογημένες από την Κίνα και την Ινδία.
Η Κίνα συγκεντρώνει 61% αρνητικές αξιολογήσεις, ενώ η Ινδία 48%, στοιχεία που αποτυπώνουν μια βαθύτερη αναδιάταξη του τρόπου με τον οποίο οι Ευρωπαίοι αντιλαμβάνονται το παγκόσμιο σύστημα ισχύος.
Η έρευνα πραγματοποιήθηκε μεταξύ 12 Μαρτίου και 5 Απριλίου σε περισσότερους από 26.000 πολίτες και των 27 κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η χρονική συγκυρία έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς οι μετρήσεις έγιναν λίγες ημέρες μετά την έναρξη των αμερικανοϊσραηλινών επιθέσεων κατά του Ιράν, γεγονός που φαίνεται να επηρέασε έντονα το κλίμα στην ευρωπαϊκή κοινή γνώμη.
Η κρίση στη Μέση Ανατολή αναδεικνύεται πλέον ως η μεγαλύτερη πηγή ανησυχίας για τους Ευρωπαίους πολίτες. Το 25% δηλώνει ότι η κατάσταση στην περιοχή αποτελεί τη βασική του ανησυχία, μπροστά ακόμη και από τη γενικότερη διεθνή κατάσταση ή τον πόλεμο στην Ουκρανία.
Η μεταστροφή αυτή αντανακλά και κάτι βαθύτερο: την αυξανόμενη αίσθηση ότι η Ευρώπη δεν μπορεί πλέον να βασίζεται απόλυτα στις Ηνωμένες Πολιτείες για τη διαχείριση της διεθνούς ασφάλειας.
Η επιστροφή του Τραμπ στον Λευκό Οίκο έχει ενισχύσει σημαντικά αυτές τις ανησυχίες. Οι απειλές για περιορισμό της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας στην Ευρώπη, οι πιέσεις προς το ΝΑΤΟ, αλλά και η πιο μονομερής εξωτερική πολιτική της Ουάσινγκτον δημιουργούν αβεβαιότητα στις ευρωπαϊκές κοινωνίες.
Ταυτόχρονα, οι Ευρωπαίοι εμφανίζονται όλο και πιο θετικοί απέναντι στην ιδέα μιας ισχυρότερης και πιο αυτόνομης Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Το 81% των πολιτών στηρίζει πλέον τη δημιουργία κοινής ευρωπαϊκής πολιτικής άμυνας και ασφάλειας — το υψηλότερο ποσοστό των τελευταίων δύο δεκαετιών. Παράλληλα, το 73% θεωρεί ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση λειτουργεί ως «παράγοντας σταθερότητας σε έναν αβέβαιο κόσμο».
Η ενίσχυση της εμπιστοσύνης προς την Ευρωπαϊκή Ένωση είναι επίσης αξιοσημείωτη. Το 51% δηλώνει ότι εμπιστεύεται την ΕΕ, με βασικούς λόγους την προστασία της δημοκρατίας, των θεμελιωδών αξιών και την ικανότητα αντιμετώπισης παγκόσμιων κρίσεων.
Σημαντικό είναι και το γεγονός ότι οι Ευρωπαίοι δεν εμφανίζονται απομονωτικοί. Αντίθετα, το 80% θεωρεί ότι η Ευρώπη πρέπει να διαφοροποιήσει τις εμπορικές της σχέσεις και να αναπτύξει νέες στρατηγικές συνεργασίες με τρίτες χώρες.
Το κοινό νόμισμα εξακολουθεί επίσης να απολαμβάνει ισχυρή στήριξη. Το ευρώ συγκεντρώνει ποσοστό αποδοχής 74%, το υψηλότερο από την εισαγωγή του το 2002, γεγονός που δείχνει ότι παρά τις κρίσεις των τελευταίων ετών, η ευρωπαϊκή οικονομική ολοκλήρωση διατηρεί σημαντική κοινωνική νομιμοποίηση.
Ωστόσο, οι οικονομικές ανησυχίες παραμένουν ισχυρές. Μόλις το 44% των Ευρωπαίων θεωρεί ότι η οικονομία της ΕΕ κινείται προς τη σωστή κατεύθυνση, ενώ πολλοί πολίτες ζητούν να δοθεί προτεραιότητα στις κοινωνικές δαπάνες, την υγεία και την απασχόληση.
Το πιο ενδιαφέρον στοιχείο όμως είναι ίσως το πολιτικό μήνυμα πίσω από τα ποσοστά. Η Ευρώπη φαίνεται να εισέρχεται σταδιακά σε μια νέα εποχή στρατηγικής αυτοσυνειδησίας. Οι πολίτες εξακολουθούν να βλέπουν τη Ρωσία ως τη μεγαλύτερη απειλή ασφαλείας, όμως ταυτόχρονα αμφισβητούν όλο και περισσότερο τη σταθερότητα και την αξιοπιστία των Ηνωμένων Πολιτειών ως παγκόσμιου ηγετικού παράγοντα.
Η εικόνα αυτή δεν σημαίνει απαραίτητα ρήξη με την Αμερική. Σηματοδοτεί όμως κάτι εξαιρετικά σημαντικό: ότι η Ευρώπη αρχίζει πλέον να σκέφτεται όλο και περισσότερο τον εαυτό της ως αυτόνομο γεωπολιτικό πόλο σε έναν κόσμο που γίνεται ταχύτερα πιο ασταθής, πιο πολυπολικός και πιο απρόβλεπτος.
