Η συμφωνία θαλάσσιων ζωνών μεταξύ Άγκυρας και Τρίπολης το 2019 αποτέλεσε κάτι περισσότερο από ένα νομικό κείμενο. Ανέδειξε μια νέα δυναμική στη Μεσόγειο, μέσα από μια ενεργητική διεκδίκηση παρουσίας που επαναχάραξε τα γεωπολιτικά όρια και εξασφάλισε σημαντικά στρατηγικά οφέλη για την Τουρκία.
Σήμερα, η Αθήνα κινείται με τη βεβαιότητα ότι αυτά τα οφέλη μπορούν να ανατραπούν μέσω μιας προσεκτικής διπλωματικής στρατηγικής.
Αναλυτές, όπως ο Κωνσταντίνος Καψάκης, ερευνητής στο Ελληνικό Ίδρυμα Ευρωπαϊκής και Εξωτερικής Πολιτικής (ELIAMEP), εκτιμούν ότι πρόκειται για μια «διπλωματική προσπάθεια εύρεσης συμμάχων και επιρροής σε μια δύσκολη περιοχή του κόσμου, με στόχο την αντιστάθμιση της δυναμικής που έχει αποκτήσει η Τουρκία».
Ωστόσο, αυτή η ελληνική διπλωματική επίθεση ενδέχεται να υποτιμά τη σταθερότητα της συμμαχίας που διαμορφώθηκε το 2019.
Υψηλόβαθμη λιβυκή πηγή, μιλώντας αποκλειστικά στο Türkiye Today, ανέφερε ότι η Λιβύη δεν πρόκειται να ολοκληρώσει διαπραγματεύσεις που θα μπορούσαν να θέσουν σε κίνδυνο τη στρατηγική της σχέση με την Άγκυρα.
Αυτή η διαβεβαίωση από το λιβυκό κατεστημένο δείχνει ότι, ενώ οι Έλληνες διπλωμάτες αναζητούν μια «στιγμή λευκού καπνού» για τη διευθέτηση της υφαλοκρηπίδας, ο χάρτης της Μεσογείου παραμένει αγκυρωμένος στις ενεργητικές κινήσεις του παρελθόντος.
Διπλωματική σκηνοθεσία και τακτικές ισορροπίες
Οι εξελίξεις των τελευταίων ημερών του Απριλίου αποκαλύπτουν πολλά για τη διαπραγματευτική ισχύ και των δύο πλευρών.
Κατά τη διάρκεια επίσκεψής του στην Τρίπολη, ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης είχε επαφές με τον πρωθυπουργό Abdul Hamid Dbeibeh και τον ασκούντα καθήκοντα υπουργού Εξωτερικών Taher el-Baour. Την ίδια στιγμή, το τουρκικό υπουργείο Εθνικής Άμυνας έστειλε το δικό του μήνυμα.
Δημοσιοποίησε πλάνα από μη επανδρωμένο αεροσκάφος τύπου Akinci που απογειώθηκε από την Τουρκία και πέταξε προς τη Λιβύη, ακολουθώντας τη διαδρομή που ορίζεται από τη συμφωνία θαλάσσιων ορίων του 2019.
Παράλληλα, ο τουρκικός στρατός συμμετείχε σε στρατιωτικές ασκήσεις που διοργανώθηκαν από τη CENTCOM και φιλοξενήθηκαν στη Σύρτη της Λιβύης.
Οι κινήσεις αυτές υπενθυμίζουν τη «σκληρή ισχύ» που χρησιμοποιεί η Άγκυρα για να στηρίξει τα διπλωματικά της κέρδη – μια παρουσία που οι ευρωπαίοι σύμμαχοι της Ελλάδας δεν έχουν καταφέρει ή δεν επιθυμούν να ανταγωνιστούν.
Την ίδια περίοδο, ο αμερικανός απεσταλμένος Masad Boulos επέστρεφε από το Antalya Diplomacy Forum στην Τουρκία.
Χαρακτηριστικό της εξωτερικής πολιτικής κατά τη δεύτερη θητεία του προέδρου Donald Trump είναι η αποστολή ειδικών απεσταλμένων με προσωπική σχέση με τον πρόεδρο. Οι εκπρόσωποι αυτοί έχουν συχνά αναλάβει τη διαχείριση της στρατηγικής συνεργασίας με την Τουρκία.
Παραδείγματα όπως η εμπλοκή του Tom Barrack στην επίλυση της συριακής κρίσης επιβεβαιώνουν αυτή την τάση υψηλού επιπέδου προσωπικής εκπροσώπησης.
Όπως σημείωσε λιβυκός αξιωματούχος, «ο ειδικός απεσταλμένος διαθέτει την εξουσία και την εντολή να αντιμετωπίσει κρίσιμα ζητήματα και να δημιουργήσει ένα ισχυρό θεσμικό πλαίσιο για την επίλυσή τους».
Τίποτα νέο κάτω από τον μεσογειακό ήλιο
Σύμφωνα με ανώτερο λιβυκό αξιωματούχο, η επιτροπή οριοθέτησης θαλασσίων ζωνών μεταξύ των δύο χωρών δεν αποτελεί νέο θεσμό. Είχε συσταθεί ήδη από το 1998, αλλά παρέμενε ανενεργή για μεγάλο χρονικό διάστημα.
Ανακοινώθηκε ότι η επιτροπή θα συνέλθει στο δεύτερο εξάμηνο του 2026, ενώ οι δύο πλευρές δήλωσαν ότι θα επιταχυνθούν οι τεχνικές διαπραγματεύσεις σχετικά με τα όρια της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης (ΑΟΖ) και της υφαλοκρηπίδας.
