Ο ΟΠΕΚ έρχεται ξανά για τα καλά στο προσκήνιο μετά την απροσδόκητη απόφαση των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων να αποχωρήσουν από το καρτέλ εν μέσω του πολέμου στη Μέση Ανατολή. Η ηλεκτρονική έκδοση των Νέων παρουσιάζει σήμερα τις απαντήσεις σε μερικές από τις πιο σημαντικές ερωτήσεις που γίνονται για τον ΟΠΕΚ.

Τι είναι ο ΟΠΕΚ;

Ο Οργανισμός Χωρών Εξαγωγέων Πετρελαίου (ΟΠΕΚ) ιδρύθηκε το 1960 με σκοπό τον έλεγχο των τιμών του μαύρου χρυσού προς όφελος των μελών του, Σήμερα αριθμεί 12 μέλη, μεταξύ των οποίων και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα τα οποία έχουν ανακοινώσει όμως ότι θα αποχωρήσουν από το Μάιο, ενώ η Σαουδική Αραβία αποτελεί τον de facto ηγέτη του.

Τα άλλα μέλη του ΟΠΕΚ είναι η Αλγερία, η Δημοκρατία του Κονγκό, η Ισημερινή Γουινέα, το Γκαμπόν, το Ιράν, το Ιράκ, το Κουβέιτ, η Λιβύη, η Νιγηρία και η Βενεζουέλα. Μαζί, οι χώρες αυτές καθορίζουν ποσοστώσεις παραγωγής και μπορούν να παρεμβαίνουν σε περιόδους κρίσης αυξάνοντας ή μειώνοντας την παραγωγή πετρελαίου.

Ποιος ήλεγχε την αγορά πριν τον ΟΠΕΚ;

Πριν από τον ΟΠΕΚ ένα άλλο καρτέλ έλεγχε ουσιαστικά τις παγκόσμιες τιμές του πετρελαίου. Η ομάδα, γνωστή ως «Seven Sisters» (Οι Επτά Μεγάλες Αδελφές πετρελαϊκές), περιλάμβανε τους προδρόμους εταιρειών όπως η BP, η Chevron, η Exxon Mobil και η Shell. Μαζί όλες αυτές έλεγχαν ένα τεράστιο μέρος των παγκόσμιων αποθεμάτων πετρελαίου. Οι Επτά Αδελφές ήταν οι Anglo–Persian Oil Company (μετέπειτα BP), Royal Dutch Shell Standard Oil of California (SoCal, μετέπειτα Chevron), Standard Oil of New Jersey (Esso, μετέπειτα Exxon),  Standard Oil of New York (Socony, μετέπειτα Mobil), Texaco (αργότερα εξαγοράστηκε από τη Chevron) και Gulf Oil (αργότερα εξαγοράστηκε από τη Chevron).

Πως είχε ενισχυθεί τα τελευταία χρόνια η επιρροή του καρτέλ;

Ο ΟΠΕΚ είχε υποστεί αρκετές οργανωτικές ανακατατάξεις. Στα πέντε ιδρυτικά μέλη προστέθηκε αργότερα το Κατάρ, το οποίο αποχώρησε το 2019, λόγω δυσαρέσκειας για την κυριαρχία της Σαουδικής Αραβίας στον οργανισμό ανέφεραν οι Τάιμς της Νέας Υόρκης. Αρκετές άλλες χώρες — η Αγκόλα, ο Ισημερινός και η Ινδονησία — έχουν επίσης αποχωρήσει ή αναστείλει τη συμμετοχή τους. Άλλες χώρες έχουν αποσυρθεί και στη συνέχεια επαναενεργοποιήσει τη συμμετοχή τους.

Τι είναι ο ΟΠΕΚ+;

Το 2016, η άνθηση της εξόρυξης σχιστολιθικού πετρελαίου στις ΗΠΑ αύξησε την παγκόσμια προσφορά πετρελαίου, οδηγώντας σε απότομη πτώση των τιμών. Ο ΟΠΕΚ, επιδιώκοντας να εδραιώσει τη θέση του στον κλάδο, άρχισε να συνεργάζεται με άλλες πετρελαιοπαραγωγές χώρες για να αυξήσει τις τιμές και τα έσοδα από το πετρέλαιο και να σταθεροποιήσει τους κρατικούς προϋπολογισμούς.

Η συμφωνία αυτή, με τη Ρωσία και άλλες χώρες, οδήγησε σε μια συντονισμένη προσπάθεια μείωσης της παραγωγής πετρελαίου και αποτέλεσε τη βάση για αυτό που έχει γίνει γνωστό ως ΟΠΕΚ+, μια νέα συμμαχία χωρών παραγωγών πετρελαίου που έχουν συμφωνήσει να συντονίζουν τα επίπεδα παραγωγής.

Πως αντέδρασε ο ΟΠΕΚ στον πόλεμο του Ιράν;

Ως «απάντηση» στις επιπτώσεις του πολέμου στις παγκόσμιες προμήθειες και στις ενεργειακές υποδομές, τα μέλη του ΟΠΕΚ ανακοίνωσαν ότι θα αυξήσουν τις ποσοστώσεις παραγωγής πετρελαίου κατά 206.000 βαρέλια την ημέρα για το Μάιο. Ωστόσο, η κίνηση αυτή δεν αναμένεται να έχει σημαντικό αντίκτυπο συνολικά, καθώς το Στενά του Ορμούζ παραμένουν ουσιαστικά κλειστά και δεν γίνεται διακίνηση αργού. Μέχρι τα μέσα Μαρτίου ήδη οι χώρες του Περσικού Κόλπου είχαν μειώσει λόγω του πολέμου την ημερήσια παραγωγή πετρελαίου κατά περίπου 10 εκατομμύρια βαρέλια, ή περίπου κατά το 10% των παγκόσμιων προμηθειών, σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας.

Πως θα επηρεάσουν την αγορά οι αναταραχές στο εσωτερικό του ΟΠΕΚ;

Το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ αποτελεί σημαντική εξέλιξη στην αγορά ενέργειας, καθώς οι μεταβολές στην προσφορά έχουν ελάχιστη επίδραση στις τιμές, δεδομένου ότι το ένα πέμπτο του παγκόσμιου πετρελαίου έχει ουσιαστικά αποκοπεί από τους θαλάσσιους διαδρόμους μεταφοράς. Ακόμη και με την αποχώρηση των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων από τον ΟΠΕΚ, ο οργανισμός θα συνεχίσει να παράγει μεγάλο μέρος του παγκόσμιου πετρελαίου. Όμως η ισχύς του στον καθορισμό τιμών αναμένεται ότι μεσομακροπρόθεσμα θα είναι μικρότερη.