Η Ισπανία προχωρά σε μια σημαντική μεταρρύθμιση στη διαχείριση απορριμμάτων, θεσπίζοντας υποχρεωτικό σύστημα επιστροφής εγγύησης για πλαστικά μπουκάλια, κουτάκια και ορισμένες χάρτινες συσκευασίες ποτών.
Το μέτρο στοχεύει στην ενίσχυση της ανακύκλωσης και στη μείωση των αποβλήτων, αποτελώντας άμεση συνέπεια της μη επίτευξης των στόχων συλλογής για το 2023. Η ρύθμιση στηρίζεται στο Real Decreto 1055/2022, που προβλέπει την ενεργοποίηση συστήματος εγγυοδοσίας όταν οι δείκτες ανακύκλωσης δεν καλύπτονται.
Σύμφωνα με στοιχεία του Υπουργείου για την Οικολογική Μετάβαση και τη Δημογραφική Ανάπτυξη, το ποσοστό συλλογής πλαστικών φιαλών το 2023 ανήλθε μόλις στο 41,3%, σημαντικά χαμηλότερα από τον προβλεπόμενο στόχο. Η απόκλιση αυτή ενεργοποίησε αυτόματα τη νομοθετική πρόβλεψη. Έτσι, από τον Νοέμβριο του 2026, κάθε καταναλωτής θα καταβάλλει ένα επιπλέον ποσό –περίπου 10 λεπτά ανά μονάδα– το οποίο θα επιστρέφεται κατά την παράδοση της άδειας συσκευασίας σε ειδικά σημεία συλλογής.
Το νέο σύστημα θα καλύπτει κυρίως πλαστικά μπουκάλια έως τριών λίτρων, που χρησιμοποιούνται για νερό, αναψυκτικά, χυμούς, ενεργειακά και αλκοολούχα ποτά, καθώς και μεταλλικά κουτάκια και ορισμένες χάρτινες συσκευασίες. Το ποσό της εγγύησης θα εμφανίζεται χωριστά στην απόδειξη αγοράς, προσφέροντας διαφάνεια στον καταναλωτή. Η επιστροφή των χρημάτων θα πραγματοποιείται μέσω ειδικών μηχανημάτων ή σημείων επιστροφής σε σούπερ μάρκετ και άλλα καταστήματα, αλλά και σε καθορισμένα κέντρα συλλογής.
Ένα ευρωπαϊκό μοντέλο με αποδεδειγμένη αποτελεσματικότητα
Το σύστημα, γνωστό διεθνώς ως “deposit return system”, εφαρμόζεται ήδη με επιτυχία σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες, αυξάνοντας θεαματικά τα ποσοστά ανακύκλωσης και περιορίζοντας τα απορρίμματα στο περιβάλλον. Για την Ισπανία, η εφαρμογή του αποτελεί τόσο συμμόρφωση με τις ευρωπαϊκές απαιτήσεις όσο και προσπάθεια αλλαγής της καθημερινής συμπεριφοράς των πολιτών, μέσω ενός οικονομικού κινήτρου για την επιστροφή των συσκευασιών.
Προκλήσεις και προοπτικές
Η εφαρμογή του μέτρου αναμένεται να συνοδευτεί από προκλήσεις, κυρίως σε επίπεδο υποδομών και προσαρμογής της αγοράς και των καταναλωτών. Ωστόσο, εκτιμάται ότι θα αποτελέσει καθοριστικό βήμα προς μια πιο κυκλική οικονομία, όπου τα υλικά επανεντάσσονται στην παραγωγική διαδικασία αντί να καταλήγουν ως απόβλητα.
Σε μια εποχή που η περιβαλλοντική βιωσιμότητα και η υπεύθυνη διαχείριση των πόρων βρίσκονται στο επίκεντρο των πολιτικών επιλογών, η πρωτοβουλία της Ισπανίας ενδέχεται να λειτουργήσει ως πρότυπο για άλλες ευρωπαϊκές χώρες, ενισχύοντας τη μετάβαση προς ένα πιο βιώσιμο μοντέλο κατανάλωσης και παραγωγής.
