Νέα επιστημονική μελέτη που δημοσιεύει ο Guardian επαναφέρει στο προσκήνιο το ενδεχόμενο κατάρρευσης του κρίσιμου συστήματος θαλάσσιων ρευμάτων του Ατλαντικού (AMOC), εκτιμώντας ότι το σενάριο αυτό είναι πλέον πιο πιθανό από ό,τι θεωρούνταν μέχρι σήμερα. Τα ευρήματα της έρευνας για το Atlantic Meridional Overturning Circulation κρίνονται «ιδιαίτερα ανησυχητικά», καθώς μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να προκαλέσει εκτεταμένες και σοβαρές επιπτώσεις σε Ευρώπη, Αφρική και Αμερική.
Το AMOC αποτελεί βασικό μηχανισμό κυκλοφορίας των ωκεάνιων ρευμάτων στον Ατλαντικό, ο οποίος εμφανίζει τάσεις εξασθένησης εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής και του λιωσίματος των πάγων. Η επιβράδυνση αυτή αυξάνει τον κίνδυνο σημαντικών κλιματικών ανατροπών, ιδιαίτερα για την Ευρώπη.
Μια πιθανή κατάρρευση του συστήματος θεωρείται «σημείο καμπής» (tipping point), με ενδεχόμενες μη αναστρέψιμες συνέπειες, όπως δραστική πτώση θερμοκρασιών στη Βόρεια Ευρώπη και άνοδο της στάθμης της θάλασσας.
Το σύστημα AMOC αποτελεί θεμελιώδη πυλώνα του παγκόσμιου κλίματος και βρίσκεται στο πιο αδύναμο σημείο των τελευταίων 1.600 ετών, εξαιτίας της κλιματικής κρίσης. Ήδη από το 2021, οι επιστήμονες είχαν εντοπίσει προειδοποιητικά σημάδια ότι πλησιάζει ένα κρίσιμο σημείο καμπής, ενώ είναι γνωστό πως στο παρελθόν το σύστημα έχει καταρρεύσει.
Η νέα μελέτη και τα ανησυχητικά αποτελέσματα
Η νέα έρευνα συνδύασε πραγματικά δεδομένα από τους ωκεανούς με προσομοιώσεις, μειώνοντας σημαντικά την αβεβαιότητα. Τα αποτελέσματα δείχνουν επιβράδυνση της τάξης του 42% έως 58% μέχρι το τέλος του αιώνα, επίπεδα που, σύμφωνα με τους ειδικούς, οδηγούν σχεδόν με βεβαιότητα σε κατάρρευση.
Το AMOC μεταφέρει θερμά νερά από τις τροπικές περιοχές προς την Ευρώπη και την Αρκτική, όπου ψύχονται και βυθίζονται, δημιουργώντας ένα βαθύ ρεύμα επιστροφής. Αν το σύστημα καταρρεύσει, θα μετατοπιστούν οι ζώνες τροπικών βροχοπτώσεων από τις οποίες εξαρτώνται εκατομμύρια άνθρωποι για την καλλιέργεια τροφίμων.
Παράλληλα, η δυτική Ευρώπη θα αντιμετωπίσει ακραίους χειμώνες και καλοκαιρινές ξηρασίες, ενώ η στάθμη της θάλασσας στον Ατλαντικό θα μπορούσε να αυξηθεί κατά 50 έως 100 εκατοστά.
Οι επιστημονικές προειδοποιήσεις
Ο επικεφαλής της έρευνας, δρ. Βαλεντίν Πόρτμαν, δήλωσε: «Διαπιστώσαμε ότι το AMOC θα μειωθεί περισσότερο απ’ ό,τι δείχνει ο μέσος όρος των κλιματικών μοντέλων. Αυτό σημαίνει ότι βρισκόμαστε πιο κοντά σε ένα σημείο καμπής».
Από την πλευρά του, ο καθηγητής Στέφαν Ράμστορφ από το Ινστιτούτο Πότσνταμ χαρακτήρισε τα ευρήματα «πολύ ανησυχητικά», επισημαίνοντας ότι τα πιο απαισιόδοξα μοντέλα –που προβλέπουν ισχυρή επιβράδυνση έως το 2100– είναι τελικά τα πιο ρεαλιστικά, καθώς συμφωνούν περισσότερο με τα πραγματικά δεδομένα.
Ο ίδιος προειδοποίησε ότι το σημείο χωρίς επιστροφή μπορεί να έρθει πολύ νωρίτερα: «Ανησυχώ όλο και περισσότερο ότι μπορεί να περάσουμε το κρίσιμο όριο κατάρρευσης ήδη από τα μέσα του αιώνα».
Με εμπειρία 35 ετών στη μελέτη του AMOC, τόνισε ότι μια τέτοια εξέλιξη πρέπει να αποφευχθεί «με κάθε κόστος». Όπως ανέφερε, ακόμη και όταν η πιθανότητα κατάρρευσης εκτιμάτο μόλις στο 5%, θεωρούνταν ήδη υπερβολικά υψηλή. «Τώρα φαίνεται να ξεπερνά το 50%. Οι πιο δραματικές κλιματικές αλλαγές των τελευταίων 100.000 ετών συνέβησαν όταν το AMOC άλλαξε κατάσταση», σημείωσε.
Οι αιτίες και οι επιπτώσεις
Η επιβράδυνση του συστήματος οφείλεται κυρίως στην ταχεία αύξηση της θερμοκρασίας στην Αρκτική. Τα θερμότερα νερά είναι λιγότερο πυκνά και βυθίζονται πιο αργά, ενώ η αυξημένη βροχόπτωση μειώνει περαιτέρω την πυκνότητα των επιφανειακών υδάτων, δημιουργώντας έναν φαύλο κύκλο επιβράδυνσης.
Αν και το σύστημα επηρεάζεται και από φυσικές μεταβολές, οι επιστήμονες θεωρούν πλέον σχεδόν βέβαιη μια σημαντική εξασθένηση μέσα στις επόμενες δεκαετίες – με σοβαρές επιπτώσεις για το παγκόσμιο κλίμα.
Τα μοντέλα δεν λαμβάνουν πλήρως υπόψη το λιώσιμο των πάγων της Γροιλανδίας
Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Science Advances, αξιολόγησε τέσσερις διαφορετικές μεθόδους σύγκρισης των μοντέλων με πραγματικά δεδομένα. Ωστόσο, οι ερευνητές προειδοποιούν ότι η πραγματικότητα ίσως αποδειχθεί ακόμη πιο ανησυχητική, καθώς τα μοντέλα δεν λαμβάνουν πλήρως υπόψη το λιώσιμο των πάγων της Γροιλανδίας, το οποίο προσθέτει γλυκό νερό στους ωκεανούς και επιταχύνει περαιτέρω την αποδυνάμωση του συστήματος.
