«Έχει η πλάση κοκκινίσει», όπως έγραψε ο Κώστας Βάρναλης, και πράγματι η Χίος ζει αυτές τις μέρες το δικό της θαύμα της φύσης. Οι άγριες κόκκινες τουλίπες, γνωστές στην τοπική διάλεκτο ως λαλάδες, απλώνουν από τα τέλη Μαρτίου έως τα μέσα Απριλίου ένα εντυπωσιακό κόκκινο χαλί στους κάμπους της κεντρικής και νότιας ανατολικής Χίου. Μαζί με ανεμώνες, μαργαρίτες, παπαρούνες και άγριες ορχιδέες, δημιουργούν μια ανοιξιάτικη παλέτα που δικαιολογεί απόλυτα το προσωνύμιο της «μυροβόλου» Χίου.
Στα κόκκινα λιβάδια και στην ιστορία τους μας ξεναγεί ο φυσιοδίφης Γιώργος Μισετζής, πρόεδρος της ΚΟΙΝΣΕΠ Chios Trails και μέλος του Συμβουλίου του Φορέα Τουρισμού Χίου, μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ανήμερα της Λαμπρής.
«Το γένος tulipa», εξηγεί ο κ. Μισετζής, «αριθμεί πάνω από 100 είδη. Δεκαπέντε από αυτά απαντώνται στην Ελλάδα και τέσσερα στη Χίο. Η ονομασία λαλάδες προέρχεται από τον εξελληνισμό της τουρκικής λέξης lale, η οποία έχει περσική ρίζα. Έτσι, το όνομα των χιώτικων τουλιπών αντικατοπτρίζει τη διαδρομή του λουλουδιού από τη μεσαιωνική Περσία, μέσω Τουρκίας, έως τα νησιά και τα νότια Βαλκάνια».
Τα τέσσερα είδη τουλιπών που ευδοκιμούν στη Χίο είναι η tulipa aegenensis, που θυμίζει την τουλίπα-έμβλημα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, η tulipa undulatifolia με τα κυματιστά φύλλα, γνωστή και ως «τουλίπα του Χριστού» επειδή ανθίζει γύρω στο Πάσχα, η σπάνια tulipa clusiana με τα λευκά άνθη και τις κόκκινες ρίγες, και η tulipa praecox, τα κατακόκκινα λουλούδια που οι Χιώτες αποκαλούν τουρκολαλάδες.
Μύθος και ιστορία: Οι «χιώτικες» ολλανδικές τουλίπες
Μια παλιά ιστορία στο νησί θέλει τις περίφημες ολλανδικές τουλίπες να κατάγονται από τη Χίο. Σύμφωνα με τον κ. Μισετζή, ένας Ολλανδός πρόξενος φέρεται να φόρτωσε βολβούς λαλάδων σε καράβι με προορισμό την Ολλανδία. Εκεί, ξεκίνησε η περίφημη «τουλιπομανία», με την τουλίπα να αποκαλείται «κόκκινος χρυσός» και να προκαλεί χρηματιστηριακή φούσκα στο Άμστερνταμ. «Έφτασε μάλιστα η τιμή ενός βολβού τουλίπας να ισοδυναμεί με μια άμαξα με άλογα», σημειώνει ο ίδιος.
«Ένας βολβός τουλίπας από την Ολλανδία, μετά από τρεις ή τέσσερις ανθοφορίες στη Χίο, όταν αποβάλει τις γονιδιακές παρεμβάσεις, μετατρέπεται σε έναν χιώτικο κατακόκκινο τουρκολαλά» προσθέτει ο φυσιοδίφης.
Ανάγκη προστασίας του φυσικού πλούτου
Άγριες κόκκινες τουλίπες καλύπτουν τα λιβάδια της Χίου κάθε Άνοιξη, δημιουργώντας μοναδικό τοπίο.
Αυτές τις ημέρες, τα Καμπόχωρα και τα Μαστιχοχώρια της Χίου βάφονται κόκκινα. Οι λαλάδες, όμως, έχουν μικρό κύκλο ζωής, περίπου δέκα ημερών. Η αυξημένη επισκεψιμότητα οδηγεί ορισμένους να κόβουν ή να ξεριζώνουν τα λουλούδια, καταστρέφοντας τους βολβούς και απειλώντας τη φυσική τους αναπαραγωγή. Επιπλέον, οι σύγχρονες μορφές μηχανικής καλλιέργειας προκαλούν πρόσθετες ζημιές.
«Είναι ανάγκη να δείχνουμε σεβασμό σε αυτόν τον φυσικό πλούτο», τονίζει ο κ. Μισετζής. «Αν θέλουμε να τον απολαμβάνουμε και στο μέλλον, ας αρκεστούμε σε μία ή δύο τουλίπες, κόβοντάς τες προσεκτικά με ψαλίδι ώστε να μη βλάπτουμε τους βολβούς».
«Δεν υπάρχει λόγος να ξεριζώνονται οι τουλίπες. Τα φυτά υποφέρουν και αν δεν τα βοηθήσουμε, θα χαθούν», καταλήγει ο Γιώργος Μισετζής.
