Η έντονη πίεση για καλούς βαθμούς στην ηλικία των 15 ετών συνδέεται με αυξημένα συμπτώματα κατάθλιψης και μεγαλύτερο κίνδυνο αυτοτραυματισμού, σύμφωνα με νέα επιστημονική μελέτη που δημοσιεύθηκε στο The Lancet Child & Adolescent Health. Τα ευρήματα δείχνουν ότι οι επιπτώσεις δεν περιορίζονται στην εφηβεία, αλλά ενδέχεται να επιμένουν έως και τα πρώτα χρόνια της ενήλικης ζωής.
Η έρευνα, που πραγματοποιήθηκε από επιστήμονες του University College London (UCL), βασίστηκε σε δεδομένα 4.714 εφήβων από τη μακροχρόνια βρετανική μελέτη γέννησης Avon Longitudinal Study of Parents and Children (γνωστή και ως «Children of the 90s»). Οι συμμετέχοντες, που γεννήθηκαν το 1991-1992 στη νοτιοδυτική Αγγλία, παρακολουθήθηκαν σε τακτά χρονικά διαστήματα από την παιδική ηλικία έως την ενηλικίωση.
Οι ερευνητές αξιολόγησαν την ακαδημαϊκή πίεση μέσω ερωτηματολογίου στην ηλικία των 15 ετών, λίγο πριν από τις εξετάσεις GCSE. Οι έφηβοι κλήθηκαν να απαντήσουν αν ανησυχούν υπερβολικά για τις σχολικές εργασίες, αν νιώθουν έντονη πίεση από το οικογενειακό περιβάλλον για υψηλές επιδόσεις και πόσο σημαντικό θεωρούν να πετύχουν συγκεκριμένους βαθμούς.
Τα συμπτώματα κατάθλιψης καταγράφηκαν επανειλημμένα από τα 16 έως τα 22 έτη, ενώ οι αυτοτραυματισμοί αξιολογήθηκαν έως τα 24. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι όσοι ένιωθαν υψηλότερα επίπεδα ακαδημαϊκής πίεσης στα 15 συνέχισαν να εμφανίζουν περισσότερα καταθλιπτικά συμπτώματα σε κάθε επόμενη φάση της μελέτης.
Μάλιστα, κάθε αύξηση κατά μία μονάδα σε κλίμακα εννέα βαθμών ακαδημαϊκής πίεσης συσχετίστηκε με 8% υψηλότερη πιθανότητα αυτοτραυματισμού από τα τέλη της εφηβείας έως τις αρχές της δεκαετίας των 20 ετών. Ο αυξημένος κίνδυνος φάνηκε να παραμένει ακόμη και στα 24 έτη.
Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι ένα μέτριο επίπεδο πίεσης μπορεί να λειτουργήσει ως κίνητρο. Ωστόσο, όταν η πίεση γίνεται υπερβολική, μπορεί να αποδειχθεί επιβαρυντική για την ψυχική υγεία. Η αύξηση των ποσοστών κατάθλιψης στους νέους τα τελευταία χρόνια σε πολλές χώρες ενισχύει την ανησυχία ότι το εκπαιδευτικό περιβάλλον ενδέχεται να αποτελεί σημαντικό παράγοντα στρες.
Δευτερεύουσα ανάλυση έδειξε επίσης ότι η ακαδημαϊκή πίεση ήδη από τις ηλικίες των 11 και 14 ετών σχετίζεται με καταθλιπτικά συμπτώματα, γεγονός που υπογραμμίζει τη σημασία της έγκαιρης παρέμβασης.
Οι συγγραφείς της μελέτης τονίζουν ότι τα σχολεία και οι φορείς εκπαιδευτικής πολιτικής θα μπορούσαν να εξετάσουν παρεμβάσεις για τη μείωση της πίεσης, όπως περιορισμό των εξετάσεων, αναθεώρηση των συστημάτων αξιολόγησης και ενίσχυση των κοινωνικοσυναισθηματικών δεξιοτήτων των μαθητών.
Παράλληλα, επισημαίνουν ότι η μελέτη είναι παρατηρησιακή και δεν αποδεικνύει αιτιώδη σχέση. Επιπλέον, τα δεδομένα αφορούν εφήβους που ήταν 15 ετών το 2006-2007, πριν από μεταγενέστερες αλλαγές στην εκπαιδευτική πολιτική και πριν από την πανδημία COVID-19, γεγονός που σημαίνει ότι απαιτούνται νεότερα στοιχεία για την πλήρη κατανόηση της σημερινής κατάστασης.
Ωστόσο, το βασικό μήνυμα παραμένει σαφές: η διαμόρφωση ενός σχολικού περιβάλλοντος που στηρίζει — και δεν συνθλίβει — τους εφήβους μπορεί να αποτελέσει κρίσιμο παράγοντα για την προστασία της ψυχικής τους υγείας, όχι μόνο σήμερα αλλά και στο μέλλον.
