Η σουρεαλιστική κωμωδία «Ο αρχιτέκτων» της Φώφης Τρέζου ανεβαίνει στο Θέατρο 104 κάθε Σάββατο και Κυριακή σε σκηνοθεσία Ζωής Ξανθοπούλου και με τον Γιώργο Παπαπαύλου στον πρωταγωνιστικό ρόλο. Μαζί του συμμετέχουν επίσης οι ηθοποιοί Θεόφιλος Μακρής και Μαρίνα Φλωροπούλου.

Πρόκειται για μια τραγική κωμωδία για τον σύγχρονο άνθρωπο, για την εγκλωβισμένη -ανάμεσα στην ανάγκη ελέγχου και στη βία της τελειότητας- ζωή του. Μια αλληγορία για την εξουσία: η τέχνη ως αυθεντία, ο δημιουργός ως απόλυτος ρυθμιστής, ο χώρος ως ζωντανός οργανισμός που απαιτεί υπακοή.

Η αφήγηση, στηρίζεται σ’ έναν αρχιτέκτονα, ο οποίος παραδίδει σε ένα ζευγάρι το σπίτι που έχει σχεδιάσει για εκείνους. Δεν πρόκειται όμως για έναν απλό χώρο κατοίκησης, αλλά για ένα απολύτως ελεγχόμενο σύστημα: ένα σπίτι-σύνθεση, με αυστηρές αναλογίες, συγκεκριμένες διαδρομές, επιτρεπόμενες στάσεις και απαγορευμένες κινήσεις. Καθώς το ζευγάρι προσπαθεί να ζήσει μέσα στο σπίτι, να μετακινήσει έπιπλα, να καθίσει, να φιληθεί, να ξεκουραστεί, ο Αρχιτέκτονας παρεμβαίνει διαρκώς. Διορθώνει, απαγορεύει, επιβάλλει. Κάθε ανθρώπινη ανάγκη θεωρείται παραβίαση της αρμονίας. Κάθε μικρή αλλαγή αντιμετωπίζεται ως απειλή για τη συνοχή του χώρου.

Σταδιακά αποκαλύπτεται ότι ο αρχιτέκτονας δεν έχει απλώς σχεδιάσει το σπίτι: έχει δεθεί υπαρξιακά μαζί του. Πιστεύει πως το σπίτι ζει, αναπνέει, θυμάται και αμύνεται. Οι άνθρωποι, αντίθετα, είναι ασταθείς, μεταβαλλόμενοι, αναξιόπιστοι. Αλλάζουν βάρος, στάση, επιθυμίες· κι αυτή η αλλαγή, για τον ίδιο, ισοδυναμεί με καταστροφή. Το ζευγάρι, παγιδευμένο σε έναν χώρο που δεν τους ανήκει πραγματικά, προσπαθεί να αντιδράσει, να ξεφύγει, ακόμη και να καταστρέψει το σπίτι για να σωθεί. Όμως ο αρχιτέκτονας εμφανίζεται παντού, σαν φάντασμα δεμένο με το μπετόν, ανίκανος να εγκαταλείψει το δημιούργημά του. Η σύγκρουση κορυφώνεται βίαια.

Με αφορμή τον κύκλο των παραστάσεων, η Ζωή Ξανθοπούλου μίλησε στα «Νέα».

Γιατί θελήσατε να καταπιαστείτε με το συγκεκριμένο έργο;

Το έργο ήταν μια πρόταση του Γιώργου Παπαπαύλου. Μου άρεσε γιατί είχε ρυθμό, ήταν συμπυκνωμένο και ξεκάθαρο σχετικά με το τι διαπραγματευόταν. Επιπλέον, η σχέση δημιουργού και δημιουργήματος και οι προβληματισμοί που προκύπτουν ταιριάζουν απόλυτα σε αναρωτήσεις σχετικά με την Τέχνη.

Ο Αρχιτέκτονας εμφανίζεται σχεδόν σαν φάντασμα του ίδιου του έργου του. Επιλέξατε να τον φωτίσετε περισσότερο ως τραγική ή ως κωμική φιγούρα;

Και τις δύο. Δε γίνεται να υπάρχει η μία χωρίς την άλλη. Θα χανόταν η ισορροπία. Όπως και στη ζωή μας. Συνυπάρχουν όλα.

Μπορεί τελικά ένα σπίτι να γίνει ιδεολογία; Και αν ναι, ποια σύγχρονη ιδεολογία αντικατοπτρίζει;

Με κάποιο τρόπο κάθε σπίτι έχει μια ιδεολογία αφού αντικατοπτρίζει τον τρόπο που ζει όποιος το κατοικεί. Ο τρόπος που ζούμε είναι αυτομάτως μια πολιτική θέση, μια άποψη. Το σπίτι μπορεί να γίνει καθρέφτης κάθε ιδεολογίας, ανάλογα με την περίπτωση.

Το έργο μιλά για έλεγχο, κανονικότητα, «σωστές αναλογίες». Πόσο πολιτικό είναι τελικά αυτό το κείμενο;

Όπως είπα και παραπάνω, ο ίδιος ο τρόπος ζωής μας είναι μια πολιτική θέση. Κοινωνικοπολιτική σίγουρα. Θέση που ακολουθείται από δράση. Το κείμενο είναι πολιτικό όπως είναι πολιτικό και κάθε κείμενο στο θέατρο που γεννά αναρωτήσεις για το “πώς ζούμε”. Η “κανονικότητα” και οι “σωστές αναλογίες” είναι συχνά υλικό που χρησιμοποιούν κοινωνίες ή κοινωνικές ομάδες, φανερά ή και όχι, για να χτίσουν τις δομές τους. Όμως χρειάζεται μεγάλη κουβέντα για το τι τελικά σημαίνουν, τι εννοεί κανείς όταν τις χρησιμοποιεί και πώς επιδρούν στους ανθρώπους.

Πιστεύετε ότι σήμερα ζούμε σε μια κοινωνία που «διορθώνει» συνεχώς το modus vivendi μας;

Σίγουρα το ψάχνει απεγνωσμένα δημιουργώντας ένα χάος.

Η τελειότητα στο έργο παρουσιάζεται ως μορφή βίας. Είναι τελικά η αισθητική επικίνδυνη όταν γίνεται απόλυτη;

Να, μπορεί να γίνει. Γιατί οτιδήποτε απόλυτο, παρεμβαίνει, υποδεικνύει και επιβάλλει για να επιβληθεί.

Έχετε νιώσει ποτέ εγκλωβισμένη στο δικό σας «δημιούργημα»;

Όχι. Τουλάχιστον συνειδητά. Έχω νιώσει όμως εγκλωβισμένη στην επιθυμία να δημιουργήσω -ενώ η ανάγκη μου μπορεί να είναι άλλη τη δεδομένη στιγμή.

Υπάρχει μέσα σας ένας μικρός Αρχιτέκτονας που θέλει να ελέγχει τα πάντα;

Πιστεύω πως όχι. Κι αν κάνει την εμφάνισή του, του ζητώ ευγενικά να εξαφανιστεί.