Η παγκόσμια οικονομία βρίσκεται αντιμέτωπη με μια νέα ενεργειακή αναταραχή, καθώς η κλιμάκωση του πολέμου με το Ιράν πυροδοτεί απότομη άνοδο στις τιμές του πετρελαίου και των καυσίμων. Τα σχεδόν κλειστά Στενά του Ορμούζ – μια από τις σημαντικότερες θαλάσσιες οδούς μεταφοράς ενέργειας παγκοσμίως – σε συνδυασμό με επιθέσεις σε πετρελαϊκές εγκαταστάσεις στη Σαουδική Αραβία, έχουν οδηγήσει σε μία από τις μεγαλύτερες αυξήσεις στις τιμές ενέργειας των τελευταίων δεκαετιών.

Το διεθνές σημείο αναφοράς για το πετρέλαιο, το Brent crude oil, έκλεισε την Παρασκευή με άνοδο 8,5%, ολοκληρώνοντας την εβδομάδα με συνολικά κέρδη περίπου 28% και τιμή στα 92,69 δολάρια το βαρέλι. Παράλληλα, το αμερικανικό West Texas Intermediate εκτινάχθηκε κατά 36% μέσα στην ίδια εβδομάδα, στα 90,90 δολάρια το βαρέλι, καταγράφοντας τη μεγαλύτερη εβδομαδιαία άνοδο από το 1983.

Η εκτόξευση των τιμών ακολούθησε τις επιθέσεις των Ηνωμένες Πολιτείες και του Ισραήλ εναντίον στόχων στο Ιράν και την επακόλουθη αντίδραση της Τεχεράνης, η οποία περιόρισε τη διέλευση πετρελαιοφόρων από το Στενό του Ορμούζ. Η συγκεκριμένη θαλάσσια δίοδος μεταφέρει περίπου το 20% του παγκόσμιου εφοδιασμού πετρελαίου, γεγονός που την καθιστά κομβικής σημασίας για την παγκόσμια ενεργειακή αγορά.

Την ίδια στιγμή, η ένταση στην περιοχή κλιμακώθηκε περαιτέρω όταν η Σαουδική Αραβία ανακοίνωσε ότι αναχαίτισε δέκα drones που στόχευαν το πετρελαϊκό κοίτασμα Shaiba, μια εγκατάσταση παραγωγής περίπου ενός εκατομμυρίου βαρελιών ημερησίως.

Προειδοποιήσεις για τιμές πάνω από 100 δολάρια

Η Goldman Sachs προειδοποίησε ότι οι τιμές του πετρελαίου ενδέχεται να ξεπεράσουν τα 100 δολάρια ήδη μέσα στην επόμενη εβδομάδα, εάν δεν υπάρξει άμεσα λύση που να επιτρέπει την ασφαλή διέλευση πλοίων από το Στενό του Ορμούζ.

Σύμφωνα με την αμερικανική επενδυτική τράπεζα, εάν η διακίνηση πετρελαίου στην περιοχή παραμείνει περιορισμένη για ολόκληρο τον Μάρτιο, οι τιμές των διυλισμένων προϊόντων θα μπορούσαν ακόμη και να ξεπεράσουν τα υψηλά επίπεδα που είχαν καταγραφεί το 2008 και το 2022. Υπενθυμίζεται ότι το Brent είχε αγγίξει τότε τα 140 δολάρια το βαρέλι.

Οι εντάσεις ενισχύθηκαν περαιτέρω όταν ο Ντόναλντ Τραμπ προειδοποίησε ότι δεν πρόκειται να υπάρξει συμφωνία με το Ιράν αν δεν υπάρξει «άνευ όρων παράδοση», ενώ αξιωματούχοι από το Κατάρ προειδοποίησαν ότι οι τιμές του πετρελαίου θα μπορούσαν να φτάσουν ακόμη και τα 150 δολάρια το βαρέλι εάν η σύγκρουση συνεχιστεί.

Κίνδυνος ευρύτερης ενεργειακής κρίσης

Η κρίση έχει αρχίσει ήδη να επηρεάζει την παραγωγή πετρελαίου στην περιοχή. Το Ιράκ έχει περιορίσει σημαντικά την παραγωγή του, ενώ και το Κουβέιτ εξετάζει αντίστοιχα μέτρα καθώς οι αποθηκευτικοί χώροι πλησιάζουν στα όρια χωρητικότητας.

Αναλυτές προειδοποιούν ότι ακόμη και η Σαουδική Αραβία, ο μεγαλύτερος παραγωγός πετρελαίου στον Περσικό Κόλπο, μπορεί να αναγκαστεί να μειώσει την παραγωγή τις επόμενες εβδομάδες.

Σύμφωνα με τον αναλυτή της MST Financial, Σαούλ Κάνοβιτς, οι επιπτώσεις στην αγορά ενέργειας ενδέχεται να είναι ακόμη μεγαλύτερες από εκείνες που προκάλεσε η εισβολή της Ρωσία στην Ουκρανία το 2022, καθώς αυτή τη φορά επηρεάζονται ταυτόχρονα το αργό πετρέλαιο, το υγροποιημένο φυσικό αέριο και τα διυλισμένα προϊόντα.

Πίεση σε καύσιμα και μεταφορές

Η άνοδος του αργού μεταφέρεται ήδη στις τιμές καυσίμων. Στις Ηνωμένες Πολιτείες η μέση τιμή της βενζίνης έφτασε τα 3,32 δολάρια ανά γαλόνι, το υψηλότερο επίπεδο από τον Αύγουστο του 2024, ενώ πριν από μία εβδομάδα βρισκόταν στα 2,98 δολάρια.

Ακόμη πιο έντονη είναι η άνοδος στο ντίζελ, το οποίο αυξήθηκε κατά 51,2 σεντς μέσα σε μία εβδομάδα, φτάνοντας τα 4,264 δολάρια ανά γαλόνι – εξέλιξη που απειλεί να αυξήσει σημαντικά το κόστος μεταφορών, γεωργίας και κατασκευών.

Στην Ευρώπη, η τιμή του καυσίμου αεροσκαφών στη βορειοδυτική αγορά εκτινάχθηκε κατά 12% στα 1.416 δολάρια ανά τόνο, καταγράφοντας συνολική εβδομαδιαία άνοδο 71%, σύμφωνα με στοιχεία της Argus.

Νέος πονοκέφαλος για τον πληθωρισμό

Η ενεργειακή κρίση προκαλεί ανησυχία και στις αγορές, καθώς απειλεί να ανατρέψει την προσπάθεια περιορισμού του πληθωρισμού από τις κεντρικές τράπεζες. Σύμφωνα με τη JPMorgan, κάθε αύξηση 10% στην τιμή του πετρελαίου μπορεί να ανεβάσει τον πληθωρισμό κατά 0,1 ποσοστιαία μονάδα και να μειώσει την ανάπτυξη του ΑΕΠ κατά περίπου 0,2 μονάδες.

Οι ανησυχίες αυτές επηρέασαν ήδη τις αγορές ομολόγων, με την απόδοση του 10ετούς κρατικού ομολόγου του Ηνωμένο Βασίλειο να αυξάνεται κατά 0,39 ποσοστιαίες μονάδες μέσα στην εβδομάδα, ενώ και οι αποδόσεις των αμερικανικών ομολόγων κινήθηκαν ανοδικά.

Παρά τις ανησυχίες, ο υπουργός Ενέργειας των ΗΠΑ Κρις Ράιτ εκτίμησε ότι η κρίση μπορεί να είναι προσωρινή, σημειώνοντας ότι η πίεση στις τιμές πιθανόν να διαρκέσει «εβδομάδες και όχι μήνες».

Την ίδια στιγμή, η κυβέρνηση Τραμπ επεξεργάζεται σχέδιο ασφαλείας και συνοδείας πλοίων ώστε να ενθαρρύνει τις ναυτιλιακές εταιρείες να επανεκκινήσουν τις διελεύσεις από το Στενό του Ορμούζ. Ωστόσο, ειδικοί της ναυτιλιακής και ασφαλιστικής αγοράς εκτιμούν ότι η πλήρης αποκατάσταση της ροής πετρελαίου θα εξαρτηθεί από το κατά πόσο οι διεθνείς δυνάμεις θα μπορέσουν να εγγυηθούν την ασφάλεια της περιοχής.