Η πρόσφατη συμφωνία Μητσοτάκη – Ερντογάν για την ακτοπλοϊκή σύνδεση Θεσσαλονίκης – Σμύρνης ξυπνά μνήμες από μια εποχή που τα ελληνικά λιμάνια και η Μικρά Ασία αποτελούσαν έναν ενιαίο οικονομικό και κοινωνικό χώρο. Τότε που τα Κύθηρα (ή όπως ήταν γνωστά με την παλαιότερη ενετική ονομασία Τσιρίγο) ήταν ο απαραίτητος σταθμός για το κοσμοπολίτικο λιμάνι της Ανατολής.
Η υπογραφή των επτά νέων συμφωνιών συνεργασίας στην Αθήνα, με επίκεντρο τη συνδεσιμότητα και το εμπόριο, δεν είναι απλώς ένα βήμα πολιτικής ομαλότητας. Είναι, σε πολλούς τομείς, μια «επιστροφή» στις ισχυρές θαλάσσιες αρτηρίες που μεσουρανούσαν πριν από έναν αιώνα. Η Κοινή Δήλωση για τη σύνδεση Θεσσαλονίκης – Σμύρνης έρχεται να αναβιώσει δρόμους που οι παλαιότεροι γνώριζαν καλά.
Η «χρυσή εποχή» με τα ατμόπλοια
Τον 19ο αιώνα, η ατμοπλοΐα μεταμόρφωσε το Αιγαίο. Τα Κύθηρα, λόγω της στρατηγικής τους θέσης ανάμεσα στο Ιόνιο και το Αιγαίο, μετατράπηκαν σε κρίσιμο δίαυλο επικοινωνίας.
Γύρω στο 1840-1850, οι μεγάλες ναυτιλιακές εταιρείες της εποχής, όπως η Austrian Lloyd (Osterreichischer Lloyd), εγκαινίασαν δρομολόγια που ξεκινούσαν από την Τεργέστη και κατέληγαν στη Σμύρνη. Τα Κύθηρα (με επίκεντρο το Καψάλι και τον Αβλέμονα) δεν ήταν απλώς ένας βράχος στην άκρη της Πελοποννήσου, αλλά ένας ζωντανός σταθμός ανεφοδιασμού και ταχυδρομείου.
Το δρομολόγιο της εποχής:
Τεργέστη: Αφετηρία της γραμμής στην Αδριατική.
Ανκόνα: Ενδιάμεση ιταλική στάση.
Κέρκυρα: Πρώτη στάση στην Ελλάδα.
Πάτρα: Σύνδεση με την Πελοπόννησο.
Πειραιάς: Κεντρικό λιμάνι της Αθήνας.
Σύρος: Εμπορικός κόμβος των Κυκλάδων.
Κύθηρα (Αβλέμονας ή Καψάλι): Εποχικός σταθμός ανεφοδιασμού.
Σμύρνη: Τερματικός προορισμός.
Η μετανάστευση
Η σύνδεση αυτή δεν εξυπηρετούσε μόνο το εμπόριο, αλλά και την ανάγκη για επιβίωση. Η γεωργική κρίση στα Κύθηρα (1850-1860) ώθησε τους κατοίκους προς τη Σμύρνη, όπου υπήρχε ήδη μια ισχυρή κυθηραϊκή κοινότητα από το 1776, γνωστή για το εμπόριο φαρμακευτικών φυτών. Τα ατμόπλοια της Messageries Maritimes και αργότερα της Πανελληνίου Ατμοπλοΐας μετέφεραν χιλιάδες “Τσιριγώτες” που αναζητούσαν μια καλύτερη τύχη στην οικονομική πρωτεύουσα της Ανατολικής Μεσογείου.
Από το 1922 στο 2026: Η επανεκκίνηση
Η ακμή αυτής της γραμμής διεκόπη από τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο και την καταστροφή του 1922. Για δεκαετίες, η επικοινωνία μεταξύ των δύο ακτών του Αιγαίου παρέμεινε περιορισμένη.
Σήμερα, η υπογραφή της συμφωνίας για τη γραμμή Θεσσαλονίκη – Σμύρνη σηματοδοτεί τη θέληση για επιστροφή σε εκείνη την έντονη κινητικότητα. Οι επτά συμφωνίες για επενδύσεις, τεχνολογία και πολιτική προστασία δείχνουν ότι η «θετική ατζέντα» προσπαθεί να ξαναπιάσει το νήμα από εκεί που κόπηκε, χρησιμοποιώντας τη θάλασσα όχι ως σύνορο, αλλά ως γέφυρα.
