Η Ευρωπαϊκή Ένωση επεξεργάζεται ένα πρωτοφανές σχέδιο που θα μπορούσε να προσφέρει στην Ουκρανία μερική ένταξη στην Ένωση ήδη από το επόμενο έτος, σύμφωνα με δέκα αξιωματούχους και διπλωμάτες. Στόχος είναι να ενισχυθεί η θέση του Κιέβου στην Ευρώπη και να απομακρυνθεί από τη Μόσχα.
Τέσσερα χρόνια μετά τη ρωσική εισβολή ευρείας κλίμακας, και ενώ το Κίεβο επιδιώκει ένταξη στην ΕΕ έως το 2027 στο πλαίσιο μιας ειρηνευτικής συμφωνίας με το Κρεμλίνο, η ιδέα αυτή σηματοδοτεί μια ριζική αλλαγή στη διαδικασία διεύρυνσης. Το σχέδιο προβλέπει ότι η Ουκρανία θα αποκτήσει θέση στο τραπέζι της ΕΕ πριν ολοκληρώσει τις μεταρρυθμίσεις που απαιτούνται για πλήρη συμμετοχή.
Ευρωπαίοι αξιωματούχοι και η ουκρανική κυβέρνηση τονίζουν την επείγουσα φύση της υποψηφιότητας. Ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι δήλωσε ότι η Ρωσία πιθανότατα θα προσπαθήσει να «σταματήσει την πορεία μας προς την ΕΕ», υπογραμμίζοντας τη σημασία καθορισμού συγκεκριμένης ημερομηνίας ένταξης. «Γι’ αυτό λέμε να οριστεί ημερομηνία. Γιατί η ημερομηνία θα υπογραφεί από την Ουκρανία, την Ευρώπη, τις ΗΠΑ και τη Ρωσία», είπε ο ίδιος.
Το σχέδιο «αντίστροφης διεύρυνσης»
Η πρόταση της ΕΕ παραπέμπει στο όραμα του προέδρου της Γαλλίας Εμανουέλ Μακρόν για μια «πολυταχύτητα Ευρώπη». Σύμφωνα με Ευρωπαίο αξιωματούχο, η προσέγγιση αυτή έχει χαρακτηριστεί ανεπίσημα ως «αντίστροφη διεύρυνση», καθώς φέρνει τις υποψήφιες χώρες μέσα στην Ένωση από την αρχή της διαδικασίας αντί για το τέλος.
Οι υποστηρικτές της ιδέας θεωρούν ότι θα δώσει στην Ουκρανία τον απαραίτητο χρόνο να ολοκληρώσει μεταρρυθμίσεις στους δημοκρατικούς θεσμούς, στη δικαιοσύνη και στο πολιτικό της σύστημα, μειώνοντας παράλληλα τον κίνδυνο να στραφεί μακριά από τη Δύση. Ωστόσο, εμπόδια παραμένουν – κυρίως η αντίθεση του πρωθυπουργού της Ουγγαρίας Βίκτορ Όρμπαν.
Στους ευρωπαϊκούς διαδρόμους έχει ήδη διαμορφωθεί ένας οδικός χάρτης πέντε βημάτων, που – εφόσον προχωρήσει – θα μπορούσε να ανατρέψει τον τρόπο με τον οποίο η ΕΕ υποδέχεται νέα κράτη.
Βήμα 1: Προετοιμασία της Ουκρανίας
Η ΕΕ έχει ήδη αρχίσει να «προωθεί μπροστά» τη διαδικασία ένταξης, παρέχοντας στο Κίεβο τεχνική καθοδήγηση για τα διαπραγματευτικά κεφάλαια που απαιτούνται.
Από τους έι βασικούς πυλώνες μεταρρυθμίσεων, έχουν δοθεί πληροφορίες για τους τρεις, ενώ στόχος είναι να ανοίξουν και οι υπόλοιποι ώστε να ξεκινήσει άμεσα η διαδικασία.
Παράλληλα, ευρωπαίοι αξιωματούχοι ξεκαθαρίζουν ότι δεν θα υπάρξουν «εκπτώσεις» στις μεταρρυθμίσεις – ιδίως στη Δικαιοσύνη, τη δημοκρατική λειτουργία και το πολιτικό σύστημα.
Βήμα 2: Δημιουργία μιας «light» μορφής ένταξης
Η ιδέα που συζητείται προβλέπει ένα νέο μοντέλο συμμετοχής: η Ουκρανία θα μπορούσε να αποκτήσει θέση στους ευρωπαϊκούς θεσμούς και σταδιακά να λαμβάνει πλήρη δικαιώματα και υποχρεώσεις.
Δεν πρόκειται για χαλάρωση των κριτηρίων, αλλά για μια πολιτική κίνηση υψηλού συμβολισμού, που θα δείχνει ότι η πόρτα της ΕΕ είναι ανοιχτή – ακόμη και σε χώρες που βρίσκονται σε πόλεμο ή αντιμετωπίζουν πολιτικά εμπόδια.
Το μοντέλο αυτό θα μπορούσε να αφορά και άλλες υποψήφιες χώρες, όπως η Μολδαβία ή η Αλβανία.
Βήμα 3: Το «αγκάθι» Όρμπαν
Η μεγαλύτερη δυσκολία είναι η ομοφωνία που απαιτείται για κάθε διεύρυνση. Ο Ούγγρος πρωθυπουργός Βίκτορ Όρμπαν παραμένει σταθερά αντίθετος στην ένταξη της Ουκρανίας, μετατρέποντας το θέμα σε κεντρικό πολιτικό ζήτημα στο εσωτερικό της χώρας του.
Στις Βρυξέλλες στρέφουν το βλέμμα στις εκλογές στην Ουγγαρία, ελπίζοντας ότι μια πιθανή πολιτική αλλαγή θα μπορούσε να διαφοροποιήσει τη στάση της Βουδαπέστης.
Βήμα 4: Η «κάρτα» των ΗΠΑ
Αν η αντίσταση της Ουγγαρίας συνεχιστεί, ευρωπαίοι ηγέτες θεωρούν ότι η Ουάσιγκτον θα μπορούσε να διαδραματίσει ρόλο.
Η αμερικανική επιρροή – και ειδικά η σχέση του Ντόναλντ Τραμπ με τον Όρμπαν – εκτιμάται ότι ίσως χρησιμοποιηθεί ως μοχλός πίεσης, ιδιαίτερα αν η ένταξη της Ουκρανίας ενταχθεί σε μια ευρύτερη συμφωνία ειρήνης.
Βήμα 5: Το έσχατο μέτρο
Αν όλα τα άλλα αποτύχουν, η ΕΕ μπορεί να επαναφέρει στο τραπέζι το Άρθρο 7 της Συνθήκης, το οποίο προβλέπει την αναστολή των δικαιωμάτων ενός κράτους-μέλους που παραβιάζει τις θεμελιώδεις αξίες της Ένωσης — συμπεριλαμβανομένου του δικαιώματος ψήφου για νέες εντάξεις.
Αν και οι Βρυξέλλες δεν σκοπεύουν να ενεργοποιήσουν άμεσα τη διαδικασία, διπλωμάτες αναφέρουν ότι η επιλογή αυτή παραμένει “απολύτως πιθανή” εάν ο Όρμπαν επανεκλεγεί και συνεχίσει να εμποδίζει τις αποφάσεις της ΕΕ.
