Μια νέα διεθνής μελέτη αποκάλυψε ότι οι κάτοικοι της Μέσα Μάνης αποτελούν μια μοναδική γενετική «νησίδα» στην Ευρώπη, διατηρώντας γενεαλογικές γραμμές που φτάνουν έως την Εποχή του Χαλκού. Τα ευρήματα δημοσιεύθηκαν στο περιοδικό «Communications Biology» του ομίλου Nature.
Η μακραίωνη γεωγραφική απομόνωση της Μέσα Μάνης φαίνεται πως διατήρησε γενετικές γραμμές που ανιχνεύονται έως την Εποχή του Χαλκού, του Σιδήρου και τη Ρωμαϊκή περίοδο. Η περιοχή, με τα άγρια βουνά, τις εντυπωσιακές ακτογραμμές και τους πέτρινους πύργους της, έχει εμπνεύσει προσωπικότητες όπως ο Ιούλιος Βερν και ο Πάτρικ Λι Φέρμορ.
Ο σκληροτράχηλος χαρακτήρας των Μανιατών και το αγωνιστικό τους πνεύμα διαμόρφωσαν μια κοινωνία που διατήρησε την αυτονομία της απέναντι σε κάθε κατακτητή, ενώ η συμβολή τους στην Επανάσταση του 1821 υπήρξε καθοριστική.
Η έρευνα και τα ευρήματα
Στην ερευνητική ομάδα συμμετείχαν επιστήμονες από τα Πανεπιστήμια της Οξφόρδης, του Τελ Αβίβ, το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, το Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου, το Κέντρο Υγείας Αρεόπολης και τα εργαστήρια FamilyTreeDNA. Στόχος ήταν η διερεύνηση της καταγωγής του μανιάτικου πληθυσμού και η ανάδειξη παραδόσεων που κινδυνεύουν να χαθούν.
«Είναι μια περιοχή της στεριανής Ελλάδας που όμοιά της δεν υπάρχει. Θέλαμε να απαντήσουμε σε ιστορικά ερωτήματα και να δώσουμε φωνή σε παραδόσεις που χάνονται», δηλώνει ο επικεφαλής της έρευνας, Δρ Λεωνίδας-Ρωμανός Νταβράνογλου, επίκουρος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Τελ Αβίβ και ερευνητής στα Πανεπιστήμια Οξφόρδης και Αθηνών.
Οι ερευνητές συνέλεξαν γενετικό υλικό από περισσότερους από 100 άνδρες κατοίκους της Μέσα Μάνης, το οποίο αναλύθηκε με σύγχρονες μοριακές τεχνικές και συγκρίθηκε με χιλιάδες αρχαία DNA και δεδομένα από 1,3 εκατομμύρια σύγχρονους ανθρώπους παγκοσμίως.
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι οι Μέσα Μανιάτες συνιστούν μια γενετική «χρονοκάψουλα» της στεριανής Ελλάδας. Οι περισσότερες πατρικές γραμμές ανάγονται στην Εποχή του Χαλκού, του Σιδήρου και τη Ρωμαϊκή περίοδο, ενώ η γενετική τους ταυτότητα παρέμεινε ανεπηρέαστη από τις μετακινήσεις πληθυσμών μετά την πτώση της Ρώμης.
«Για τουλάχιστον 1.400 χρόνια οι Μέσα Μανιάτες ήταν εξαιρετικά απομονωμένοι· ίσως γι’ αυτό διατήρησαν έθιμα και αρχιτεκτονική που δεν υπάρχουν αλλού στην Ελλάδα», εξηγεί ο κ. Νταβράνογλου.
«Η γενετική δεν μας διαχωρίζει»
Ο ίδιος τονίζει ότι το DNA δεν καθορίζει την εθνική ταυτότητα. «Η ελληνικότητα είναι πολιτισμικό χαρακτηριστικό και όχι γενετικό», επισημαίνει, προσθέτοντας πως «η γενετική μάς φέρνει κοντά, δεν μας διαχωρίζει», καθώς όλοι οι άνθρωποι αποτελούν μείγμα διαφορετικών πληθυσμών.
Ένας κοινός πρόγονος
Η ανάλυση έδειξε ότι πάνω από το 50% των σημερινών ανδρών της Μέσα Μάνης κατάγεται από έναν κοινό πρόγονο του 7ου αιώνα μ.Χ. Το εύρημα υποδηλώνει ότι κάποια περίοδο ο πληθυσμός μειώθηκε δραματικά, πιθανόν λόγω πολέμων ή επιδημιών, και οι επιζώντες έμειναν απομονωμένοι για αιώνες.
Η μητρογραμμική καταγωγή παρουσιάζει διαφοροποιήσεις, δείχνοντας περιορισμένες επαφές με πληθυσμούς της ανατολικής Μεσογείου, του Καυκάσου, της δυτικής Ευρώπης και της Βόρειας Αφρικής. Τα στοιχεία αυτά συνάδουν με μια έντονα πατριαρχική κοινωνία, όπου οι άνδρες έμεναν στον τόπο τους, ενώ λίγες ξένες γυναίκες ενσωματώνονταν στην κοινότητα.
«Το γόνιμο χώμα δεν βγάζει εύκολα ήρωες»
Η έρευνα συνδυάστηκε με ιστορικά αρχεία και συνεντεύξεις ηλικιωμένων κατοίκων. Ο ζωγράφος και λογοτέχνης Μιχάλης Κάσσης σημειώνει: «Ο τόπος ήταν αμείλικτα δύσκολος ακόμη και για τους κατοίκους του… Το αφράτο και γόνιμο χώμα δεν βγάζει εύκολα ήρωες».
Η δειγματοληψία πραγματοποιήθηκε σε συνεργασία με τον Δρ Ανάργυρο Μαριόλη, διευθυντή του Κέντρου Υγείας Αρεόπολης, ώστε να εκπροσωπηθούν όλα τα γένη και οι οικισμοί της περιοχής. «Πολλές προφορικές παραδόσεις κοινής καταγωγής επιβεβαιώνονται πλέον γενετικά», αναφέρει ο ερευνητής Αθανάσιος Κοφινάκος.
Ο Δρ Μαριόλης προσθέτει: «Η μελέτη αυτή δίνει φωνή στις ιστορίες των προγόνων μας. Ως Μέσα Μανιάτης, εύχομαι οι πρόγονοί μου να γνώριζαν πως οι παραδόσεις τους επιβεβαιώνονται από τη γενετική επιστήμη».
Αναζήτηση γενετικών ασθενειών
Η επιστημονική ομάδα σχεδιάζει να συνεχίσει την έρευνα, εφόσον εξασφαλιστεί χρηματοδότηση, με στόχο τη μελέτη πιθανών γενετικών αιτίων ασθενειών του τοπικού πληθυσμού. Ο καθηγητής Ιατρικής Θεόδωρος Μαριόλης-Σαψάκος επισημαίνει ότι η περαιτέρω ανάλυση γενετικών δεικτών θα μπορούσε να συμβάλει στη βελτίωση της υγείας των κατοίκων.
Η Δρ Παναγιώτα Σουλιώτη προσθέτει πως «το παράδειγμα της Μέσα Μάνης μπορεί να αποτελέσει πρότυπο για ανάλογες μελέτες σε άλλες περιοχές της Ελλάδας, συμβάλλοντας τόσο στην κατανόηση του παρελθόντος όσο και στην προαγωγή της δημόσιας υγείας».
