Αλλαγές στον τρόπο και τη φιλοσοφία εφαρμογής των καθαρισμών οικοπέδων φέρνει το νέο νομοσχέδιο του υπουργείου Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας με τίτλο «Ενεργή Μάχη». Στόχος είναι η αναμόρφωση του Εθνικού Μητρώου Τήρησης Μέτρων Προληπτικής Πυροπροστασίας, ώστε να μετατραπεί σε λειτουργικό εργαλείο που θα συνδέεται με δηλώσεις, ελέγχους και παρεμβάσεις των αρμόδιων αρχών.
Σύμφωνα με το νομοσχέδιο, η προθεσμία για τον καθαρισμό και τη δήλωση των οικοπέδων παρατείνεται έως τις 15 Ιουνίου. Οι ιδιοκτήτες ή υπόχρεοι καλούνται να ολοκληρώσουν τον καθαρισμό από την 1η Απριλίου έως τις 15 Ιουνίου και να διατηρούν τα οικόπεδα καθαρά καθ’ όλη τη διάρκεια της αντιπυρικής περιόδου. Η υποβολή της δήλωσης γίνεται επίσης έως τις 15 Ιουνίου. Πηγές του υπουργείου αναφέρουν ότι το νέο χρονοδιάγραμμα προσφέρει επαρκή χρόνο συμμόρφωσης και καλύτερο προγραμματισμό των ελέγχων.
Κεντρική μεταβολή αποτελεί «η καθετοποίηση της διαδικασίας» και η σαφής κατανομή ρόλων. Οι δήμοι θα ενημερώνουν τους ιδιοκτήτες, θα πραγματοποιούν δειγματοληπτικούς ελέγχους και, σε περίπτωση παράβασης, θα μπορούν να προχωρούν σε αυτεπάγγελτο καθαρισμό των οικοπέδων.
Έλεγχοι και κυρώσεις
Η Πυροσβεστική Υπηρεσία θα παρεμβαίνει μετά από καταγγελίες, διενεργώντας ελέγχους και επιβάλλοντας πρόστιμα για τη μη υποβολή δήλωσης ή τη μη τήρηση των μέτρων καθαρισμού. Παράλληλα, θα ενημερώνει τον οικείο δήμο για την άμεση αποκατάσταση της παράβασης.
Το νέο πλαίσιο προβλέπει αναλογική κλιμάκωση κυρώσεων, διαχωρίζοντας την τυπική παράβαση (μη υποβολή δήλωσης) από την ουσιαστική (μη καθαρισμό). Οι ποινές θα είναι ηπιότερες όταν έχει πραγματοποιηθεί καθαρισμός, ενώ θα αυξάνονται σε περιπτώσεις αμέλειας. Καθορίζονται επίσης κατώτατα και ανώτατα όρια προστίμων για μεγαλύτερη δικαιοσύνη στην εφαρμογή.
Για τον μη καθαρισμό προβλέπεται πρόστιμο ενός ευρώ ανά τετραγωνικό μέτρο, με ελάχιστο ποσό τα 200 ευρώ και ανώτατο τα 2.000 ευρώ. Αν ο καθαρισμός έχει γίνει αλλά δεν έχει υποβληθεί δήλωση, το πρόστιμο περιορίζεται στα 100 ευρώ. Παρέχεται δυνατότητα μείωσης του προστίμου εφόσον ο ιδιοκτήτης διορθώσει άμεσα την παράβαση.
Άμεσες παρεμβάσεις και πρόληψη
Το νομοσχέδιο ενισχύει τους μηχανισμούς άμεσης παρέμβασης για την αποτροπή κινδύνου πυρκαγιάς. Προβλέπεται αρχικά προσπάθεια επικοινωνίας με τον ιδιοκτήτη, όμως αν υπάρχει άμεσος κίνδυνος, η Πυροσβεστική θα διαπιστώνει εγγράφως την επικινδυνότητα και ο δήμος θα προχωρά σε αυτεπάγγελτο καθαρισμό. Σε περιπτώσεις υψηλού κινδύνου, η παρέμβαση μπορεί να γίνει κατεπειγόντως, υπό την προϋπόθεση γραπτής διαπίστωσης από την Πυροσβεστική.
Παράλληλα, θα λαμβάνονται υπόψη οι οικολογικές και κλιματικές ιδιαιτερότητες κάθε περιοχής. Αν οι κλιματικές συνθήκες το απαιτούν, θα μπορεί να δοθεί παράταση προθεσμιών με υπουργική απόφαση, κατόπιν εισήγησης της αρμόδιας επιτροπής.
Ψηφιακή πρόσβαση χωρίς αποκλεισμούς
Προβλέπεται ειδική διαδικασία για πολίτες που αδυνατούν να χρησιμοποιήσουν ψηφιακές υπηρεσίες, προκειμένου να αποφευχθεί ο ψηφιακός αποκλεισμός. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η δήλωση θα μπορεί να υποβάλλεται με φυσικό τρόπο και να αποστέλλεται με κάθε πρόσφορο μέσο στην αρμόδια υπηρεσία.
Διαβούλευση και τελικές ρυθμίσεις
Κατά τη δημόσια διαβούλευση, ελήφθησαν υπόψη οι παρατηρήσεις της Κ.Ε.Δ.Ε. και της ΠΟΜΙΔΑ, που ζήτησαν σαφήνεια ως προς τις κατηγορίες υπόχρεων –συμπεριλαμβανομένων των νομικών προσώπων δημοσίου δικαίου– και αποφυγή υπέρμετρων επιβαρύνσεων για όσους έχουν ήδη προβεί σε καθαρισμό ή αντιμετωπίζουν αντικειμενικές δυσκολίες συμμόρφωσης.
Όπως επισημαίνουν αρμόδιες πηγές, η νέα ρύθμιση μεταβαίνει από ένα καθεστώς ασάφειας και άνισης εφαρμογής σε ένα τυποποιημένο, ψηφιακά υποστηριζόμενο και επιχειρησιακά ενεργό πλαίσιο. Στόχος είναι οι καθαρισμοί οικοπέδων να αποτελούν πλέον οργανωμένη υποχρέωση πρόληψης σε εθνικό επίπεδο και όχι αποσπασματική πρακτική.
