Αντίστροφα μετρά πλέον ο χρόνος για το 6ο Ανώτατο Συμβούλιο Συνεργασίας Ελλάδας – Τουρκίας την Τετάρτη 11 Φεβρουαρίου στην Άγκυρα, με το τελευταίο ΑΣΣ να έχει πραγματοποιηθεί στην Αθήνα τον Δεκέμβριο του 2023 και τους δύο ηγέτες να έχουν εν τω μεταξύ συναντηθεί δύο φορές: μία στην Άγκυρα τον Μάιο του 2024 σε μια συνάντηση προπομπό του 6ου ΑΣΣ και ακόμα μία τον Σεπτεμβριο του 2024 στο περιθώριο της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ στη Νέα Υόρκη, όπου είχαν μεν συμφωνήσει για το 6ο ΑΣΣ με ορίζοντα διεξαγωγής του τον Δεκέμβριο του 2024 ή τον Ιανουάριο του 2025, κάτι που εντέλει δεν συνέβη, με τη μία αναβολή έκτοτε να διαδέχεται την άλλη.

Στην παρούσα συγκυρία, όπου επικρατεί η γεωπολτική αβεβαιότητα και η βίαιη αλλαγή της μεταπολεμικής αρχιτεκτονικής ασφαλείας διεθνώς, Ελλάδα και Τουρκία δείχνουν αποφασισμένες να επενδύσουν στον διμερή, δομημένο διάλογο μπλοκάροντας τα όποια περιθώρια υπάρχουν για έξωθεν παρεμβάσεις από τρίτους μεγάλους παίκτες που ενδιαφέρονται για την ευρύτερη περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου.

Και οι δύο πλευρές στις σχετικές ανακοινώσεις τους για το ΑΣΣ επικαλούνται το Διεθνές Δίκαιο ως βάση του επικείμενου διαλόγου στην Άγκυρα, ωστόσο, την ίδια στιγμή το τουρκικό υπουργείο Άμυνας (τραβώντας το χαλί κάτω από τα πόδια του τουρκικού ΥΠΕΞ που έχει αφήσει περιθώρια υπαναχώρησης από τις πάγιες τουρκικές θέσεις μέσω της εκπεφρασμένης διάθεσης για μετατόπιση στο ζήτημα των χωρικών υδάτων – «να τα βρούμε κάπου στη μέση» – καθώς και για διάλογο για «μόνιμη λύση» στο Αιγαίο) επαναφέρει μερικά 24ωρα πριν τη συνάντηση των δύο ηγετών το ανυπόστατο αφήγημα της Γαλάζιας Πατρίδας προειδοποιώντας πως οι τουρκικές ένοπλες δυνάμεις θα προστατεύσουν «όλα τα δικαιώματα και τα συμφέροντα» της χώρας τους «στη θαλάσσια δικαιοδοσία της».

Κόκκινες γραμμές

Η απάντηση σε αυτήν τη νέα πρόκληση από πλευράς Τουρκίας ήρθε από τον κυβερνητικό εκπρόσωπο, Παύλο Μαρινάκη, ο οποίος σημείωσε πως «δεν μπορεί να μιλάει κάποιος για Διεθνές Δίκαιο και ταυτόχρονα να μιλάει για το δόγμα της Γαλάζιας Πατρίδας». Ο ίδιος μάλιστα επανέλαβε πως με την Τουρκία μας χωρίζει μία και μόνο διαφορά, ο καθορισμός ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδας επί τη βάσει του Διεθνούς Δικαίου ενώ το ίδιο επανέλαβε πρόσφατα και ο πρωθυπουργός μέσω δύο δημόσιων τοποθετήσεών του (Σκάι, Foreign Policy). Ο Κυριάκος Μητσοτάκης επεσήμανε πως μεταβαίνει στην Άγκυρα με σαφείς θέσεις για τη διαφορά μας ενώ τόνισε πως δεν βλέπει σημαντικό κίνδυνο κλιμάκωσης με την Τουρκία καθώς και οι δύο ηγέτες είναι πια έμπειροι.

Από την ελληνική πλευρά, παρά το ότι πάντα υπάρχει ελπίδα για συμφωνία επί του εύρους της συζήτησης για την οριοθέτηση θαλασσίων ζωνών, το μήνυμα που εκπέμπεται προσώρας είναι πως δεν διαφαίνεται πως θα σημειωθεί τέτοια πρόοδος στο επικείμενο ΑΣΣ προκειμένου η διαφορά μας με την Τουρκία να αχθεί ενώπιον διεθνούς δικαιοδοσίας.

Ο πήχης των προσδοκιών της Αθήνας παραμένει χαμηλός ενώ ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη συνέχιση του διμερούς διαλόγου με στόχο τη διατήρηση και ενίσχυση των διαύλων για την εμπέδωση μιας ολοένα και πιο λειτουργικής σχέσης με την Άγκυρα, κατά την οποία οι όποιες εντάσεις δεν θα μετατρέπονται σε κρίσεις.

Στο πλαίσιο αυτό, η πρόταση που διαρρέουν τα τουρκικά ΜΜΕ για διάθεση του Τούρκου προέδρου να μεταφέρει στον Έλληνα πρωθυπουργό πρόταση συνεργασίας στην Ανατολική Μεσόγειο και το Αιγαίο στη βαση της αρχής “win – win” δεν βρίσκει ευήκοα ώτα στην ελληνική πλευρά, που ξεκαθαρίζει σε όλους τους τόνους πως δεν συζητά ζητήματα κυριαρχίας παρά μόνο τη μία και μόνη διαφορά που αναγνωρίζει με τη γειτονική χώρα, στη βάση του Διεθνούς Δικαίου.

Χαμηλή ατζέντα

Βέβαιο θα πρέπει να θεωρείται πως οι δύο πλευρές θα επιλέξουν να επενδύσουν στη «χαμηλή ατζέντα» που, έως σήμερα, έχει αποφέρει απτά αποτελέσματα. Από την Αθήνα ως αμοιβαία οφέλη των «ήρεμων νερών» αναδεικνύουν τη μείωση της παραβατικότητας στον αέρα, την καλύτερη συνεργασία στο Μεταναστευτικό με τη σαφή μείωση των παράτυπων ροών από τα ανατολικά της χώρας, την εμβάθυνση του διμερούς εμπορίου καθώς και τη διευκόλυνση της επίσκεψης 12 ελληνικών νησιών από Τούρκους πολίτες μέσω της χορήγησης βίζας – εξπρές, ένα πρόγραμμα που λειτουργεί στη βάση της διπλωματίας των ανθρώπων και το οποίο και οι δύο πλευρές επιθυμούν από Μάρτιο να ανανεωθεί.

Σύμφωνα με την τουρκική Προεδρία, στην ατζέντα της συνάντησης Μητσοτάκη – Ερντογάν βρίσκεται και η υπογραφή διαφόρων εγγράφων με στόχο την ενίσχυση των διμερών σχέσεων.

Πεδία στα οποία είναι πιθανό να υπογραφούν νέες συμφωνίες συνεργασίας ή να ανανεωθούν ήδη υπάρχουσες είναι αυτά της Θετικής Ατζέντας: οικονομία, εμπόριο, τελωνειακά θέματα, τουρισμός, μεταφορές, υγεία, αθλητισμός, κοινωνική ασφάλιση, έρευνα, τεχνολογία, επιχειρηματική συνεργασία.

Τα «αγκάθια» του ΑΣΣ 

«Αγκάθια» στον επικείμενο ελληνοτουρκικό διάλογο παραμένουν όσες θέσεις πρόκειται να επαναλάβει ο Τούρκος πρόεδρος και δεν υπόκεινται στις αρχές του Διεθνούς Δικαίου ή (και) αποτελούν ζητήματα κυριαρχίας τα οποία η Ελλάδα δεν θέτει καν προς συζήτηση.

Ο πρωθυπουργός έχει προεξοφλήσει πως θα επαναλάβει το αίτημα για άρση του casus belli με το επιχείρημα της ταυτόχρονης άρσης από πλευράς Ελλάδας του μπλόκου από τον ευρωπαϊκό χρηματοδοτικό μηχανισμό SAFE, σε περίπτωση βεβαίως που η Τουρκία διακόψει και την αναθεωρητική ρητορική της.

Για παράδειγμα, η έκδοση παράνομης επ΄αόριστον Navtex από πλευράς Άγκυρας δεν είναι σημάδι που η Ελλάδα εκλαμβάνει ότι κινείται στη σωστή κατεύθυνση προκειμένου η χώρα μας να επανεξετάσει την είσοδο της Τουρκίας στον SAFE, σε συνδυασμό πάντα με την υφιστάμενη απειλή πολέμου στο Αιγαίο μέσω casus belli.

Στο τετ α τετ Μητσοτάκη – Ερντογάν, ωστόσο, αναμένεται να τεθούν και άλλα ζητήματα που αφορούν διεθνείς και περιφερειακές εξελίξεις, επί των οποίων οι δύο πλευρές δεν συμφωνούν απαραίτητα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η δράση του Ισραήλ στην περιοχή, με την Τουρκία να στοχοποιεί το συγκεκριμένο κράτος την ώρα που για την Ελλάδα είναι στρατηγικός σύμμαχος. Αλλά και το ζήτημα του αφοπλισμού της Χαμάς όπως προβλέπεται στη δεύτερη φάση ειρηνευτικού σχεδίου για τη Γάζα (με την Τουρκία να συμμετέχει πια στο Συμβούλιο Ειρήνης Τραμπ το οποίο λειτουργεί πέραν των ορίων δικαιοδοσίας που όρισε για αυτό το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ) είναι ένα θέμα επί του οποίου Ελλάδα και Τουρκία δεν έχουν συγκλίνουσες απόψεις.

Κυπριακό

Διαχρονικά στην ατζέντα των ελληνοτουρκικών βρίσκεται και το Κυπριακό, επί του οποίου δεν αναμένεται κάποια σημαντική εξέλιξη εντός του εξαμήνου που η Κύπρος έχει την προεδρία στο Συμβούλιο της ΕΕ, ενώ και το καλώδιο είναι ένα θέμα που έχει επανειλημμένα τεθεί από την ελληνική πλευρά ως ζήτημα επί του οποίου η τουρκική πλευρά δεν δικαιούται να έχει άποψη ούτε και να προκαλεί στο πεδίο, την ώρα που ο Γιάννης Μανιάτης, αντιπρόεδρος της Ομάδας των Σοσιαλιστών και Δημοκρατών και επικεφαλής των ευρωβουλευτών του ΠΑΣΟΚ, ανέδειξε πρόσφατα δηλώσεις αξιωματούχων από το ψευδοκράτος σύμφωνα με τις οποίες η Τουρκία σχεδιάζει ηλεκτρική διασύνδεση με τα κατεχόμενα.

Εντός αυτού του κλίματος πορεύονται ολοταχώς οι δύο χώρες προς το ΑΣΣ, την ώρα που και οι δύο προσπαθούν να λάβουν την καλύτερη δυνατή θέση στον υπό διαμόρφωση ενεργειακό χάρτη της περιοχής.

Θεαματικές εξαγγελίες δεν αναμένονται κατά τις δηλώσεις των δύο ηγετών, εντούτοις, δεν αποκλείεται να υπάρξει κάποια θετική έκπληξη την οποία και οι δύο πλευρές πιθανώς έχουν κρατήσει μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας.

Το σήμα που και οι δύο χώρες επιθυμούν, σε κάθε περίπτωση, να εκπέμψουν, με το πέρας του ΑΣΣ είναι πως οι δίαυλιο επικοινωνίας είναι ορθάνοιχτοι και ενισχυμένοι και πως εδώ δεν υπάρχει χώρος για πιθανές παρεμβάσεις τρίτων.