Στον Ατλαντικό Ωκεανό, κοντά στις ανατολικές ακτές των ΗΠΑ και τις βρετανικές παραλίες, ζει ένα ταπεινό θαύμα της φύσης: η Nematostella vectensis, γνωστή και ως κόκκινη ή αστεροειδής θαλάσσια ανεμώνη. Το μικροσκοπικό αυτό είδος, συγγενές των μεδουσών, φαίνεται να έχει νικήσει τον χρόνο. Σε αντίθεση με τον άνθρωπο, του οποίου τα βλαστοκύτταρα φθίνουν με τα χρόνια, η θαλάσσια ανεμώνη μπορεί να αναγεννά ολόκληρο το σώμα της έπειτα από τραυματισμό, χωρίς σημάδια γήρανσης.
Ερευνητές από το Πανεπιστήμιο της Βιέννης, υπό τον καθηγητή Ulrich Technau, αποκάλυψαν πρόσφατα το μυστικό αυτής της εντυπωσιακής «αθανασίας». Με τη βοήθεια προηγμένης μονοκυτταρικής γονιδιωματικής ανάλυσης, εντόπισαν για πρώτη φορά πολυδύναμα βλαστοκύτταρα – μικροσκοπικά «εργοστάσια» ανανέωσης. Αυτά τα κύτταρα, ρυθμιζόμενα από αρχαία, εξελικτικά συντηρημένα γονίδια όπως τα nanos και piwi, που χρονολογούνται 600 εκατομμύρια χρόνια πίσω, παράγουν νευρικά και αδενικά κύτταρα.
Χρησιμοποιώντας την τεχνολογία CRISPR, η ομάδα απενεργοποίησε το γονίδιο nanos2, αποδεικνύοντας την καθοριστική του σημασία: χωρίς αυτό, η αναγέννηση και η αναπαραγωγή της θαλασσάνεμου καταρρέουν. Το εύρημα ρίχνει φως στους μηχανισμούς κυτταρικής ανανέωσης που ίσως κάποτε αξιοποιηθούν και στην ανθρώπινη βιοϊατρική.
Η N. vectensis αποτελεί ιδανικό οργανισμό-μοντέλο, καθώς πολλαπλασιάζεται άσεξουαλ και καλλιεργείται εύκολα στο εργαστήριο. Η ανακάλυψη, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Science Advances, ανοίγει νέους δρόμους στην έρευνα για την αντιγήρανση και την αναγεννητική ιατρική. Ενώ οι άνθρωποι επουλώνουμε τραύματα και κατάγματα, τα κνιδάρια μπορούν να αναδομήσουν ολόκληρα όργανα, αποδεικνύοντας ότι η φύση διαθέτει ακόμη ανεξερεύνητες πηγές νεότητας.
Τι σημαίνει όμως αυτό για τον άνθρωπο; Οι συνεχιζόμενες μελέτες ενδέχεται να οδηγήσουν σε θεραπείες μακροζωίας, μετατρέποντας τη θαλάσσια ανεμώνη από ταπεινό θαλάσσιο οργανισμό σε σύμβολο ελπίδας. Οι επιστήμονες ωστόσο προειδοποιούν πως η «αθανασία» της δεν είναι απόλυτη – απειλείται από αρπακτικά και περιβαλλοντικές μεταβολές. Παρ’ όλα αυτά, σε μια εποχή όπου οι κοινωνίες γερνούν, το μυστικό της Nematostella vectensis φωτίζει νέους ορίζοντες για το μέλλον της βιολογίας.
