Προκλήσεις και ευκαιρίες για την ελληνική επιχειρηματική εξωστρέφεια στην Αφρική

Πτωτική πορεία καταγράφουν οι ελληνικές εξαγωγές προς τη Νότια Αφρική, την ώρα που οι εισαγωγές από τη μεγαλύτερη οικονομία της Υποσαχαρικής Αφρικής αυξάνονται με ταχείς ρυθμούς, διευρύνοντας σημαντικά το εμπορικό έλλειμμα της Ελλάδας.

Τα στοιχεία αυτά αποτυπώνουν τη συνολική εικόνα των εμπορικών σχέσεων της χώρας μας με την Αφρική και ειδικότερα με τη Νότια Αφρική, όπως προκύπτει από το πρόσφατο ενημερωτικό έγγραφο του Γραφείου Οικονομικών και Εμπορικών Υποθέσεων (Ο.Ε.Υ.) Γιοχάνεσμπουργκ, το οποίο έχει αρμοδιότητα και για τη Μοζαμβίκη, την Μποτσουάνα, τη Ναμίμπια, το Εσουατίνι και το Λεσότο.

Όπως αναφέρεται στο σχετικό έγγραφο, σύμφωνα με τα διαθέσιμα στατιστικά στοιχεία του Κέντρου Διεθνούς Εμπορίου (International Trade Centre), το διάστημα Ιανουαρίου-Σεπτεμβρίου 2025 οι ελληνικές εξαγωγές προς τη Νότια Αφρική διαμορφώθηκαν σε περίπου 52 εκατ. ευρώ. Την ίδια περίοδο, οι εισαγωγές της Ελλάδας από τη χώρα ανήλθαν σε περίπου 208 εκατ. ευρώ, καταγράφοντας εντυπωσιακή αύξηση.

Η εικόνα αυτή εντάσσεται σε μια γενικότερη τάση της τελευταίας τριετίας, κατά την οποία παρατηρείται σταδιακή μείωση των ελληνικών εξαγωγών και ταυτόχρονα σημαντική άνοδος των εισαγωγών από τη Νότια Αφρική. Ενδεικτικά, το 2024 οι ελληνικές εξαγωγές ανήλθαν σε περίπου 80 εκατ. ευρώ, μειωμένες κατά 16% σε σύγκριση με το 2023, συνεχίζοντας την καθοδική πορεία που είχε ήδη διαμορφωθεί. Αντιθέτως, οι εισαγωγές αυξήθηκαν στα 199 εκατ. ευρώ, σημειώνοντας άνοδο 69% σε ετήσια βάση.

Για το 2025, το εμπορικό ισοζύγιο παραμένει έντονα ελλειμματικό για την Ελλάδα, με το έλλειμμα να διαμορφώνεται στα 155,8 εκατ. ευρώ. Σε επίπεδο προϊόντων, κυρίαρχη θέση στις ελληνικές εξαγωγές προς τη Νότια Αφρική κατέχουν τα φαρμακευτικά προϊόντα, τα οποία αντιστοιχούν στο 15,3% του συνόλου. Ακολουθούν τα προϊόντα τυπογραφίας με ποσοστό 8,2% και διάφορα εξαρτήματα για κινητήρες με 4,8%.

Από την πλευρά των εισαγωγών, το 2025 στην πρώτη θέση βρίσκονται τα προϊόντα αλουμινίου, τα οποία αντιστοιχούν σχεδόν στο ήμισυ των συνολικών εισαγωγών (49%). Στη δεύτερη θέση ακολουθούν τα οχήματα για τη μεταφορά εμπορευμάτων με 26,2%, ενώ στην τρίτη θέση κατατάσσονται προϊόντα όπως αλεύρια και σκόνες με ποσοστό 4,3%.

Παρά τις ανισορροπίες στο διμερές εμπόριο, η Νότια Αφρική εξακολουθεί να παρουσιάζει σημαντικά πλεονεκτήματα για την ελληνική επιχειρηματική εξωστρέφεια. Πρόκειται για τη μεγαλύτερη οικονομία της Υποσαχαρικής Αφρικής, βασικό εμπορικό εταίρο και πύλη εισόδου προς τις αγορές της περιοχής, ενώ φιλοξενεί και ισχυρή ελληνική ομογένεια. Παράλληλα, είναι μέλος της Κοινότητας Ανάπτυξης της Νότιας Αφρικής (SADC) και της Τελωνειακής Ένωσης της Νότιας Αφρικής (SACU), γεγονός που ενισχύει τον περιφερειακό της ρόλο.

Ωστόσο, δεν απουσιάζουν οι προκλήσεις. Η έντονη εισοδηματική ανισότητα, η υψηλή διαφθορά και εγκληματικότητα, η χαμηλή ποιότητα των δημόσιων υπηρεσιών, η υψηλή ανεργία, η έλλειψη εξειδικευμένου ανθρώπινου δυναμικού, καθώς και η εφαρμογή πολιτικών θετικής διάκρισης υπέρ της μαύρης επιχειρηματικότητας, αποτελούν παράγοντες που απαιτούν προσεκτική αξιολόγηση από τις ελληνικές επιχειρήσεις.

Σύμφωνα με το Γραφείο ΟΕΥ, ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την ελληνική εξωστρέφεια παρουσιάζουν κλάδοι όπως τα τρόφιμα, οι σπόροι και ο αγροτικός εξοπλισμός, τα καταναλωτικά αγαθά, τα προϊόντα υψηλής τεχνολογίας, ο μηχανολογικός και ηλεκτρολογικός εξοπλισμός, ο κατασκευαστικός τομέας και τα δομικά υλικά, τα φάρμακα και τα καλλυντικά, ο ιατρικός εξοπλισμός, η περιβαλλοντική τεχνολογία, καθώς και οι υπηρεσίες διαχείρισης νερού, λυμάτων, ενέργειας και ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Στις ευκαιρίες περιλαμβάνονται επίσης οι υπηρεσίες κατάρτισης και ο τουρισμός.

Ιδιαίτερα ελκυστικός παραμένει, τέλος, για τους Έλληνες ομογενείς της Νότιας Αφρικής ο τομέας της αγοράς ακινήτων στην Ελλάδα, λόγω των ευνοϊκών φορολογικών και επενδυτικών ρυθμίσεων αλλά και της επιθυμίας διατήρησης στενών δεσμών με τη χώρα.

Στο πλαίσιο αυτό, καταλήγει το έγγραφο, αναμένεται να διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο και η ευρωπαϊκή στρατηγική «Global Gateway», η οποία θα αντικαταστήσει σταδιακά τον κατακερματισμό των αναπτυξιακών δράσεων στη Νότια Αφρική. Κατά τη Σύνοδο Κορυφής ΕΕ – Νότιας Αφρικής στο Κέιπ Τάουν (13 Μαρτίου 2025), ανακοινώθηκε επενδυτικό πακέτο ύψους 4,7 δισ. ευρώ, εκ των οποίων 303 εκατ. ευρώ σε επιχορηγήσεις από την ΕΕ, με στόχο την κινητοποίηση πρόσθετων κεφαλαίων μέσω δανείων από αναπτυξιακές τράπεζες και τον δημόσιο και ιδιωτικό τομέα, για την υποστήριξη νέων επενδύσεων στην περιοχή.