Ο «Ιεροεξεταστής» του Αρκά και η εξουσία που φοβάται το «Γιατί»

Ο Αρκάς, πιστός στη διαχρονική του ικανότητα να «τσιγκλά» την εξουσία, τη βεβαιότητα και τον δογματισμό, επιστρέφει με τον «Ιεροεξεταστή», μια φιγούρα που συνοψίζει όσο λίγες την ειρωνική του ματιά πάνω στην ανθρώπινη ανάγκη για απόλυτες αλήθειες. Το συγκεκριμένο σκίτσο –όπως και ολόκληρη η θεματική ενότητα– δεν στοχεύει απλώς στο παρελθόν της Ιεράς Εξέτασης, αλλά λειτουργεί ως καθρέφτης για κάθε εποχή όπου η σκέψη θεωρείται απειλή.

Στον «Ιεροεξεταστή» του Αρκά, η εξουσία μιλά με ύφος ατάραχο, σχεδόν γραφειοκρατικό. Δεν ουρλιάζει, δεν βασανίζει θεαματικά· απλώς ακυρώνει τη λογική. Η σοφία χωρίς Θεό χαρακτηρίζεται «αλαζονεία», ο πολιτισμός χωρίς πίστη «νεκρός», ενώ η ίδια η πίστη, όταν αποκόπτεται από τη σκέψη, μετατρέπεται –όπως υπονοεί ο δημιουργός– σε τύφλωση. Το αποκορύφωμα έρχεται με τη φράση «Ρωτάμε πρώτα», μια ατάκα που συμπυκνώνει όλη την υποκρισία του μηχανισμού: η ερώτηση δεν είναι αναζήτηση αλήθειας, αλλά εργαλείο καταστολής.

Η δύναμη του Αρκά δεν βρίσκεται στην ευκολία του αστείου, αλλά στη φιλοσοφική του ακρίβεια. Με ελάχιστα λόγια και γνώριμες καρτουνίστικες φιγούρες, καταφέρνει να μιλήσει για τον φόβο της διαφορετικής σκέψης, για τη σύγκρουση πίστης και λόγου, αλλά και για τη διαχρονική τάση των κοινωνιών να βαφτίζουν «επικίνδυνο» όποιον αμφισβητεί το κυρίαρχο αφήγημα.

Ο «Ιεροεξεταστής» δεν είναι απλώς ένας μεσαιωνικός χαρακτήρας. Είναι ο σύγχρονος γραφειοκράτης, ο τηλεοπτικός τιμητής, ο διαδικτυακός δικαστής, κάθε μορφή εξουσίας που απαιτεί υπακοή χωρίς σκέψη. Γι’ αυτό και το χιούμορ του Αρκά εδώ δεν προκαλεί απλώς γέλιο· προκαλεί ενόχληση. Και αυτή είναι ίσως η μεγαλύτερη επιτυχία του.

Σε μια εποχή όπου οι βεβαιότητες επιστρέφουν απειλητικές και ο διάλογος συχνά αντικαθίσταται από συνθήματα, ο «Ιεροεξεταστής» του Αρκά υπενθυμίζει ότι η ελευθερία της σκέψης δεν χάνεται με κραυγές, αλλά με ήσυχες, «λογικές» απαγορεύσεις. Και ότι το πιο επικίνδυνο ερώτημα για κάθε εξουσία παραμένει πάντα το ίδιο: «Γιατί;».

Ποιος είναι ο Αρκάς

Αρκάς είναι το ψευδώνυμο δημοφιλούς Έλληνα σκιτσογράφου και συγγραφέα, που εμφανίστηκε στις αρχές της δεκαετίας του ’80 δημοσιεύοντας τη σειρά Ο Κόκκορας στο περιοδικό Βαβέλ και στη συνέχεια στο Παρά Πέντε και στο Μικρό Παρά Πέντε. Το έργο του αποτελείται κυρίως από σειρές με συγκεκριμένο θέμα και πρωταγωνιστές που δημοσιεύονται σε περιοδικά και εφημερίδες και συγκεντρώνονται στη συνέχεια σε άλμπουμ. Από τα έργα του ο Ισοβίτης έχει γίνει σειρά με μαριονέτες για την ελληνική τηλεόραση από τον Μάνθο Σαντοριναίο. Δουλειές του έχουν μεταφραστεί σε άλλες γλώσσες (αγγλικά, γαλλικά, γερμανικά, ιταλικά, ισπανικά, πορτογαλικά, πολωνικά, ρουμανικά, σέρβικα και βουλγάρικα), ενώ έχει γράψει και θεατρικά έργα.

Το πραγματικό ονοματεπώνυμο του εν λόγω σκιτσογράφου είναι άγνωστο, καθώς ο ίδιος δεν το έχει αποκαλύψει. Η πιθανότερη εκδοχή ειναι πως το όνομά του ειναι Αντώνης Ευδαίμων. Το Γεράσιμος Σπανοδημήτρης που έχει επίσης χρησιμοποιήσει σε παλιοτερα έργα του, θεωρείται ψευδώνυμο. Επίσης, έχει προταθεί το όνομα Άρης Καστρινός (απ’ όπου υποτιθέμενα προέρχεται και το ΑΡ-ΚΑΣ).