Έκτακτο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο για τις σχέσεις ΕΕ – ΗΠΑ: Τα κρίσιμα θέματα στο τραπέζι

Ένα έκτακτο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο συγκαλείται σήμερα στις Βρυξέλλες, στις 20:00 (ώρα Ελλάδος), με αντικείμενο τις σχέσεις Ευρωπαϊκής Ένωσης – Ηνωμένων Πολιτειών. Η συνεδρίαση πραγματοποιείται σε κλίμα αυξημένης μεταβλητότητας στις διατλαντικές σχέσεις, παρά τα πιο θετικά μηνύματα των τελευταίων ημερών.

Στην ατζέντα περιλαμβάνονται ζητήματα που αφορούν τη Γροιλανδία, τις πιθανές εμπορικές απειλές κατά κρατών-μελών της ΕΕ, καθώς και θέματα ασφάλειας και γεωπολιτικής, όπως η κατάσταση στην Ουκρανία και η ασφάλεια στην Αρκτική.

Το Συμβούλιο συγκλήθηκε από τον πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, έπειτα από δηλώσεις του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος είχε απειλήσει με εμπορικό πόλεμο από την 1η Φεβρουαρίου, εάν δεν του παραχωρηθεί ο έλεγχος της Γροιλανδίας. Ο Τραμπ ανακάλεσε αργότερα αυτή την απειλή, επικαλούμενος συμφωνία που επιτεύχθηκε με το ΝΑΤΟ για το νησί.

Παρά το θετικό αυτό μήνυμα, οι Ευρωπαίοι ηγέτες έκριναν απαραίτητο να συζητήσουν τις εξελίξεις στο ανώτατο πολιτικό επίπεδο.

Νέα φάση στις σχέσεις ΕΕ – ΗΠΑ

Σύμφωνα με ανώτερο αξιωματούχο της ΕΕ, ο πρώτος χρόνος της νέας αμερικανικής διοίκησης σηματοδότησε αλλαγή ύφους και πολιτικών, με τις ΗΠΑ να υιοθετούν διαφορετική στάση σε πολλούς τομείς. Από την πλευρά της, η ΕΕ επιδιώκει σταθεροποίηση της σχέσης σε πλαίσιο αμοιβαίου οφέλους.

Οι πρόσφατες εξελίξεις ανέδειξαν, σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, την ανάγκη επιτάχυνσης της ατζέντας για τη στρατηγική αυτονομία της ΕΕ. Η αντίδραση των κρατών-μελών χαρακτηρίστηκε ταχεία, συντονισμένη και ψύχραιμη, με σαφή και σταθερά μηνύματα προς την άλλη πλευρά του Ατλαντικού.

Το ζήτημα της Γροιλανδίας και ο ρόλος του ΝΑΤΟ

Σε ό,τι αφορά τη Γροιλανδία, παραμένουν ανοιχτά ζητήματα. Ο Γενικός Γραμματέας του ΝΑΤΟ ενημέρωσε πρόσφατα ότι, σε συνομιλία του με τον Αμερικανό πρόεδρο, συμφωνήθηκε μια προσέγγιση δύο αξόνων: διμερής διάλογος μεταξύ ΗΠΑ, Γροιλανδίας και Δανίας στο πλαίσιο της υφιστάμενης αμυντικής συμφωνίας και ενίσχυση του ρόλου του ΝΑΤΟ στην ασφάλεια της Αρκτικής.

Η ΕΕ εξέφρασε πλήρη αλληλεγγύη προς τη Δανία, χαιρετίζοντας το γεγονός ότι ο πρόεδρος των ΗΠΑ ξεκαθάρισε πως δεν τίθεται θέμα στρατιωτικής απειλής κατά της Γροιλανδίας.

Εμπόριο και «Συμβούλιο για την Ειρήνη»

Σε ό,τι αφορά το εμπόριο, η ΕΕ δηλώνει έτοιμη να αντιδράσει εφόσον οι απειλές επιβεβαιωθούν, κάτι που μέχρι στιγμής δεν έχει συμβεί. Παράλληλα, τονίζεται ότι υπάρχει ήδη συμφωνία ΕΕ – ΗΠΑ για το εμπόριο, με την Ένωση να παραμένει σε ετοιμότητα για κάθε ενδεχόμενο.

Αναφορικά με το λεγόμενο «Συμβούλιο για την Ειρήνη» (Board of Peace) του Ντόναλντ Τραμπ, αξιωματούχοι της ΕΕ επισημαίνουν ότι το θέμα θα συζητηθεί στο πλαίσιο της συνολικής αποτίμησης των διατλαντικών σχέσεων. Αν και αρκετά κράτη-μέλη έχουν λάβει προσκλήσεις συμμετοχής, η πλειονότητα των Ευρωπαίων ηγετών έχει δηλώσει ότι δεν προτίθεται να συμμετάσχει.

Η πρωτοβουλία, που αρχικά επικεντρωνόταν στη Γάζα, εξελίχθηκε σε ευρύτερη πρόταση με διευρυμένους στόχους, εγείροντας νομικά ερωτήματα σχετικά με τη συμβατότητά της με το ευρωπαϊκό δίκαιο. Η ΕΕ δηλώνει πρόθυμη να εμπλακεί σε διάλογο με τις ΗΠΑ για την αποσαφήνιση των ζητημάτων αυτών.

Προς συνολική πολιτική αποτίμηση

Παρά τον συντονισμό και τις ανταλλαγές απόψεων, δεν αναμένεται κοινή απάντηση της ΕΕ στο θέμα του Συμβουλίου για την Ειρήνη. Τα κράτη-μέλη θα κινηθούν με βάση το εθνικό τους συμφέρον, ενώ η ανάλυση της ΕΕ για την πρωτοβουλία παραμένει σε εξέλιξη.

Αξιωματούχοι υπογραμμίζουν ότι ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου δεν συγκαλεί συνόδους αντιδρώντας σε κάθε δημόσια δήλωση του Αμερικανού προέδρου. Ωστόσο, η νέα και συχνά απρόβλεπτη πραγματικότητα στις σχέσεις ΕΕ – ΗΠΑ καθιστά αναγκαία μια συνολική πολιτική αποτίμηση, ενόψει και της άτυπης συνόδου των ηγετών που έχει προγραμματιστεί για τις 12 Φεβρουαρίου.