Οι μαζικές κινητοποιήσεις που ξέσπασαν στο Ιράν με αφορμή τη δραματική επιδείνωση της οικονομικής κατάστασης εισέρχονται σε πιο επικίνδυνη φάση, καθώς καταγράφηκε ο πρώτος νεκρός έπειτα από πέντε ημέρες διαδηλώσεων και κλεισίματος καταστημάτων σε μεγάλο μέρος της χώρας. Η ιρανική κρατική τηλεόραση επιβεβαίωσε τον θάνατο ενός 21χρονου μέλους της παραστρατιωτικής δύναμης Basij, ο οποίος σκοτώθηκε το βράδυ της Τετάρτης στην πόλη Κουντασht, περίπου 400 χιλιόμετρα νοτιοδυτικά της Τεχεράνης.

Οι κινητοποιήσεις ξεκίνησαν ως αντίδραση στον ανεξέλεγκτο πληθωρισμό —που τον Δεκέμβριο έφτασε το 42%— και στην κατάρρευση του ιρανικού ριάλ, το οποίο έχασε σχεδόν το μισό της αξίας του έναντι του δολαρίου μέσα στο 2025. Πολύ γρήγορα, ωστόσο, οι οικονομικές διαμαρτυρίες μετατράπηκαν σε πολιτικές, με συνθήματα που αμφισβητούν ευθέως το καθεστώς της Ισλαμικής Δημοκρατίας.

Σε μια προσπάθεια να περιορίσουν την ένταση, οι αρχές κήρυξαν την Τετάρτη αργία σε 21 από τις 31 επαρχίες της χώρας —μεταξύ αυτών και η Τεχεράνη— επικαλούμενες χαμηλές θερμοκρασίες. Το μέτρο οδήγησε στο κλείσιμο πανεπιστημίων, δημοσίων υπηρεσιών και επιχειρήσεων, σε μια κίνηση που πολλοί αναλυτές ερμηνεύουν ως έμμεση απόπειρα αποσυμπίεσης των μεγαλύτερων κινητοποιήσεων από το 2022.

Η κυβέρνηση επιδιώκει να κρατήσει λεπτές ισορροπίες. Ο πρόεδρος Masoud Pezeshkian έχει αναγνωρίσει δημόσια τις οικονομικές δυσκολίες των πολιτών και το δικαίωμα στην ειρηνική διαμαρτυρία, την ίδια στιγμή όμως οι εισαγγελικές αρχές προειδοποιούν για «νόμιμη, αναλογική και αποφασιστική» αντίδραση απέναντι σε όσους, όπως υποστηρίζουν, καθοδηγούνται από το εξωτερικό. Η ρητορική περί «ξένων δακτύλων» επανέρχεται σταθερά σε περιόδους κοινωνικής αναταραχής στο Ιράν.

Η ένταση αυξήθηκε περαιτέρω μετά τον θάνατο του νεαρού μέλους των Basij, τον οποίο φιλοκυβερνητικά μέσα χαρακτήρισαν «μάρτυρα» που σκοτώθηκε από «ταραχοποιούς». Το γεγονός αυτό εγείρει φόβους για αυστηρότερη καταστολή, ενώ οι αρχές ανακοίνωσαν συλλήψεις επτά ατόμων και κατάσχεση περίπου 100 όπλων, χωρίς να δώσουν λεπτομέρειες. Σε περιοχές όπως η Φάσα, στο νότιο Ιράν, σημειώθηκαν συγκρούσεις διαδηλωτών με τις δυνάμεις ασφαλείας και επιθέσεις σε κυβερνητικά κτίρια.

Παρά τον εμφανώς πιο ήπιο τόνο που επιχειρεί να υιοθετήσει η κυβέρνηση, η κοινωνία παραμένει καχύποπτη. Η μνήμη της αιματηρής καταστολής του 2019 —όταν περισσότερα από 1.500 άτομα σκοτώθηκαν σε λιγότερο από δύο εβδομάδες— παραμένει ζωντανή. Το ίδιο ισχύει και για το τραύμα του 2022, όταν ο θάνατος της Mahsa Amini υπό αστυνομική κράτηση πυροδότησε τη μεγαλύτερη εξέγερση των τελευταίων δεκαετιών.

Σήμερα, όπως και τότε, τα συνθήματα στους δρόμους στρέφονται κατά του Ανώτατου Ηγέτη Ali Khamenei, με κραυγές «θάνατος στον δικτάτορα» να ακούγονται ξανά. Σε ένα Ιράν πιεσμένο από διεθνείς κυρώσεις, οικονομική ασφυξία και γεωπολιτικές εντάσεις, οι νέες διαδηλώσεις συνιστούν το ισχυρότερο κοινωνικό σεισμό από το 2022 — και κανείς δεν μπορεί να προβλέψει αν η σημερινή «ελεγχόμενη ανοχή» θα αντέξει όσο βαθαίνει η κρίση.