Τι έχουν τα έρμα και λαλάνε;
Αγαπητή κυρία Φοίβη,
Μήπως εσείς έχετε εξήγηση για τη νέα μανία τραγουδιστών, όχι υποχρεωτικά και πρώτης γραμμής (οι πρώτης γραμμής σοβαροί καλλιτέχνες μας τελειώνουν σιγά σιγά), να βγαίνουν να στηρίξουν τη Χρυσή Αυγή; Νέο κρούσμα ο Νότης Σφακιανάκης, τον οποίο θυμόμαστε και από τις λίστες των τραγουδιστών που δήλωναν ελάχιστα στις προσωπικές τους φορολογικές δηλώσεις, που βγήκε να μας πει ότι «η ΧΑ είναι απόφαση του λαού και θα πρέπει να τη σέβεστε». Πόσο πιο χαμηλά θα πέσουν;
Νότα Αγουρίδου, Κως
Πώς να εξηγήσει κάποιος δίχως βαθιές και αμείλικτες γνώσεις ψυχιατρικής, αγαπητή Νότα, ότι μετά τις φάλτσες υμνωδίες (και ενώ το Πάσχα είναι ακόμη μακριά) του αοιδού κατανυκτικής πίστας Πέτρου Γαϊτάνου υπέρ της χρυσαυγούλας της καραμπουζουκλούς, ήρθε και ο ξεχασμένος Notis –πού εκείνες οι παλιές καλές ημέρες που τον αγκάλιαζαν επί πίστας υπουργοί… σκανδαλισμένοι; –να βάλει το λιθαράκι του; Νομίζω όμως ότι θα πρέπει να του δώσει κάποιος ελαφρυντικό, καθώς έλυσε το πρόβλημα της ελληνικής κρίσης με τις βαθιές γνώσεις του οικονομικών και κοινωνιολογίας: «Ερχεται αυτό το μα…ο κράτος της πλάκας συνέχεια και σου ζητάει διάφορα, τα οποία δεν πρέπει να σου πάρει, αλλά δεν έχουνε κι άλλους τρόπους να βγάλουνε χρήματα. Το χαράτσι είναι ένα κόλπο που έχει στηθεί με τη ΔΕΗ διότι το κράτος από τα κτίρια που έχει και από διάφορες υπηρεσίες χρωστάει στη ΔΕΗ πάρα πολλά εκατομμύρια, τα οποία τα παίρνει η ΔΕΗ τώρα με αυτό τον τρόπο. Δεν σου πληρώνω, βρε, κάτι που δεν σου χρωστάω, αληταρά του κερατά. Δεν σου δίνω τα λεφτά που θες να μου πάρεις από την τσέπη μου νταηλίκι, κοπρίτη». Ισως ύστερα από μια τέτοια λύση ολκής θα έπρεπε κάποιος, σοβαρός Ελληνας, να του αφιερώσει επιτέλους το επιπίστιο άσμα του: «Ανθρωποι και όντα υστερόβουλα / όλα στο συμφέρον τους υπόδουλα, / όλοι στηλιτεύουν και εκθειάζουνε / εύσημα στο τίποτα μοιράζουνε. / Ποιο κατεστημένο φέρνει όνειρα / πείτε μου εσείς μυαλά παμπόνηρα, / πάλι ένα ψεύτικο παράσημο / έκανε διάσημο τον άσημο. / Πήραν οι ασήμαντοι αξία / τίποτα δεν έχει σημασία, / τώρα πλέον ζούμε στην ουσία / μια διεφθαρμένη συνουσία». Venceremos!
Μια εγκρισούλα είναι αυτή, μερμηγκάκι
Αγαπητή,
Ο πληθυσμός του Βυζαντίου, οι ιστορικές συνθήκες, οι ετερογενείς φύσεις, τα πολλά κράτη και άλλα πολλά δεν μας επιτρέπουν να γνωρίζουμε πολλά για την εκκλησιαστική βυζαντινή μουσική, την οποία πολύ λανθασμένα αρκετοί τη θεωρούν ως ελληνική.
Πού, πότε, πώς και από ποιους ξεκίνησε ή επινοήθηκε και βελτιώθηκε μας είναι άγνωστο. Πολλοί ιστορικοί, χρονογράφοι και συναξαριστές, παλαιότεροι και νεότεροι, άρχισαν τις έρευνές τους με βάση τον 6ο αιώνα μ.Χ.
Βέβαια από τον 4ο αι. και σε πολλά περιφέρειες του Βυζαντίου παρουσιάστηκαν μουσικές, ποιητικές συνθέσεις, λαϊκά τραγούδια και τροπάρια. Σε μεταγενέστερα χρόνια τα ποιήματα, τα τροπάρια, οι ψαλμοί μετατράπηκαν σε ύμνους. Κατά τον 6ο αι., παρουσιάστηκε ο ευφυέστατος και όσιος Ρωμανός ο Μελωδός. Ηταν σύρος πολίτης από Εβραία μητέρα και είναι ο δημιουργός των γνωστών κοντακίων.
Οσα ξεκίνησε, συνεχίστηκαν από τον Ανδρέα της Κρήτης, τον Ιωάννη Δαμασκηνό, τον Κοσμά Μαιμουνά και την περίφημη Κασσιανή την Κωνσταντινουπολίτισσα, τον 9ο αι. Αν δεν καταστρέφονταν δύο φορές η Μονή Στουδίου και οι πηγές για τη βυζαντινή μουσική, θα γνωρίζαμε πολλά περισσότερα.
Ευτυχώς, ήρθε και ο Ιωάννης Κουκουζέλης, αλβανός πολίτης, και επανέφερε σχεδόν τα του Ρωμανού του Μελωδού με λίγες παραλλαγές και προσθήκες. Εζησε και στο Αγιον Ορος και εργάστηκε επίμονα για την επιτυχία και τη διάδοση, της εκκλησιαστικής βυζαντινής μουσικής τον 13ο-14ο αι. Μέχρι την άλωση της Κωνσταντινούπολης και τη διάλυση του Βυζαντίου από τους Τούρκους.
Λένε και συμφωνώ ότι η εκκλησιαστική βυζαντινή μουσική είναι δύσκολη στην εκμάθησή της και πιο δύσκολη στην απόδοσή της από τους ιεροψάλτες έμπροσθεν του εκκλησιάσματος, γιατί είναι μονοφωνική και προσωπική. Χρησιμοποιεί ιδίους φθόγγους και χαρακτήρες-νότες. Οι φθόγγοι της είναι 8, αλλά έχει και άλλα περίπου 130 σχηματικά βοηθήματα, όπως π.χ. τα δίφωνα, οι τόνοι, οι μαρτυρίες.
Μια μικρή αλλά έμπειρη ομάδα ψαλτών εδώ, στη Θεσσαλονίκη, αποφάσισε να δημιουργήσει την πρώτη Ελληνική Εκκλησιαστική Μουσική, με βάση την Ελληνική Στενογραφία. Επειδή για όλα υπάρχει μια αρχή, ας μη βιαστούμε να κρίνουμε την προσπάθειά τους αυτή και μάλιστα αρνητικά και επιφανειακά.
Οταν τελειώσει η προσπάθεια αυτή, θα γνωστοποιηθεί στους αρμοδίους της Εκκλησίας μας και στους Συλλόγους Ιεροψαλτών, για μελέτη και σχόλια.
Πιστεύω ότι κάτι θα γίνει καινούργιο σε μια εποχή τόσο δύσκολη. Θα πρέπει να τονιστεί ότι δεν θα αλλάξει ούτε μια λέξη του γραπτού λόγου της υμνογραφίας μας, αλλά θα είναι διαφορετική μόνον η διατύπωσή της, στον τρόπο που θα ψάλλεται.
Χρήσιμη η ιστορική αναδρομή, αγαπητέ Σ., στην όποια ιστορία. Ομως ένα βασικό σημείο: Ερωτήθηκαν για όλα αυτά ο Π. Γαϊτάνος και η ΧΑ; Το εγκρίνουν, για να προχωρήσει; Ή να ανασκολοπισθούν πάραυτα οι θεσσαλονικείς ψάλτες;
