«Σμύρνη, η καταστροφή μιας κοσμοπολίτικης πόλης, 1900-1922»
Εξαιρετικά επεξεργασμένο ντοκιμαντέρ της Μαρίας Ηλιού. Στα αγγλικά. Γιατί ένας από τους ιστορικούς, ο Ζιλ Μίλτον, είναι Βρετανός και ο Αλεξάντερ Κιτροέφ ζει και διδάσκει Ελληνική Ιστορία σε αμερικανικά πανεπιστήμια. Τρίτος στην παρέα ο Θάνος Βερέμης. Με τέσσερις ακόμα προσωπικές μαρτυρίες. Της Leyl Neyzi, του Αρμένιου Jack Nelbantian και δύο Ελληνίδων σμυρναίικης καταγωγής, της Βικτώριας Σολομωνίδου και της Ελένης Μπαστέα. Πάμε στην ουσία.
Πρώτο κρατούμενο, η εξαιρετική επεξεργασία της εικονογραφίας. Πολλά από τα αυθεντικά ντοκουμέντα παρουσιάζονται για πρώτη φορά. Οπως, ας πούμε, η ανατριχιαστική περιπλάνηση του φακού στα καμένα σπίτια και τα ατελείωτα σύννεφα καπνού που έπνιξαν μέχρι αφανισμού αυτό το στολίδι μιας υποδειγματικής πολυεθνικής συνύπαρξης και ενός πλουραλιστικού πολιτισμού. Μπράβο στην Ηλιού που σκάλισε και αναστήλωσε τη Σμύρνη εκείνου του καλού καιρού.
Δεύτερο κρατούμενο, μερικές ιστορικές λεπτομέρειες: Οτι δηλαδή οι ογδόντα χιλιάδες μουσουλμάνοι της Σμύρνης ήταν στην πλειονότητά τους ρακένδυτοι και εξαθλιωμένοι. Οτι στην υποχώρησή του ο ελληνικός στρατός έκαιγε και έσφαζε κάθε μουσουλμανικό στοιχείο που έβρισκε μπροστά του. Λεβέντες δηλαδή!
Οτι ο Αριστείδης Στεργιάδης, απεσταλμένος του Βενιζέλου, την κοπάνησε συν γυναιξί και τέκνοις πριν εισβάλουν οι Νεότουρκοι παρέα με τους άτακτους Τσέτες. Τέτοια ελληνική λεβεντιά! Οτι ακόμα ο ελληνικός στόλος την κοπάνησε κι αυτός παιανίζοντας μάλιστα τον εθνικό μας ύμνο! Η ελληνική λεβεντιά της ελληνικής προδοσίας. Και ότι οι ναύαρχοι των 21 πλοίων των αγγλογαλλοϊταλών συμμάχων όχι μόνο δεν άφησαν ελληνικό κουνούπι να αναρριχηθεί, αλλά και από πάνω έλουζαν με καυτό νερό κάθε απελπισμένο πρόσφυγα που τολμούσε να προσεγγίσει και να φωνάξει «Please, mister, σώστε τουλάχιστον το παιδί μου». Πριτς!
Τρίτο και τελευταίο τολμηρό και θετικό κρατούμενο, το ερωτηματικό που ακόμα δεν έχει απαντηθεί: Ποιος ακριβώς άναψε το φιτίλι και έκαψε τη Σμύρνη; Οι υποψίες αναφέρονται και στους τρεις. Δηλαδή ότι ήταν έλληνες στρατιώτες που υποχωρούσαν και έκαιγαν τα πάντα. Οτι ήταν Τούρκοι και ακόμα ότι μπορεί να έβαλαν φωτιά κάποιοι απελπισμένοι Αρμένιοι. Ετσι η καταστροφή της Σμύρνης λειτουργεί ως επιτομή της ανόδου του εθνικισμού στους λαούς των Βαλκανίων. Τόσο εν Ελλάδι όσο και στην Τουρκία του Μουσταφά Κεμάλ (Ατατούρκ).
Ομως η Μαρία Ηλιού δεν είχε από την αρχή καθαρό στόχο. Επειδή ήθελε να τα πει όλα. Ανακατεύοντας τους χορούς, τα τραγούδια και τον κοσμοπολίτικο χαρακτήρα της Σμύρνης με την Ιστορία. Λάθος. Ετσι έχασε την ευκαιρία να κάνει μια συμπαγή τομή στην ελληνική ιστοριογραφία. Γιατί τι δουλειά είχαμε εμείς οι ξεβράκωτοι να παριστάνουμε, με την προτροπή των Βρετανών, τους περιφερειακούς ιμπεριαλιστές; Αρπα την τώρα, βλαχολεβέντη ξενόδουλε της διαχρονικής υποταγής.
Ενώ ο Μουσταφά Κεμάλ, ενεργώντας αυτόνομα και εθνικά για να διαφυλάξει τα ανατολικά σύνορά του, αναγνώρισε το κράτος των μπολσεβίκων και του Λένιν και από την άλλη άρχισε διαπραγματεύσεις με τους Αγγλογάλλους. Εν κατακλείδι, αγαπητή Μαρία, όπως χθες έτσι και σήμερα. Για την οικονομική κρίση δεν φταίει ούτε η Μέρκελ ούτε η τρόικα. Πρώτοι υπεύθυνοι και ένοχοι είναι οι έλληνες προσκυνημένοι πολιτικοί!
